Hoofdmenu openen

Wijzigingen

2.548 bytes toegevoegd ,  5 maanden geleden
aanvullingen + refs + afbeeldingen
 
== Geografische ligging ==
[[Bestand:Maastricht - rijksmonument 26874 - Brusselsestraat 38 - Kloosterruïne Dal van Sint Josaphat 20100821.jpg|{{largethumb}}|Ruïne [[Beyart]]klooster]]
[[Bestand:Grote Gracht 64 Maastricht.JPG|{{largethumb}}|[[Grote Gracht (Maastricht)|Grote Gracht]] - hoek Capucijnenstraat]]
[[Bestand:Capucijnengang1.jpg|{{largethumb}}|Capucijnengang: verbouwde kapel met wooneenheden]]
Het Statenkwartier ligt in het noordwesten van het Maastrichtse stadscentrum en wordt begrensd door de buurten [[Binnenstad (Maastricht)|Binnenstad]] en [[Kommelkwartier]] in het zuiden, het [[Boschstraatkwartier]] in het oosten en het [[Frontenkwartier]] in het noordwesten. De belangrijkste begrenzende straten zijn de [[Grote Gracht (Maastricht)|Grote Gracht]] (met in haar verlengde de [[Brusselsestraat (Maastricht)|Brusselsestraat]]), de Statensingel en de [[Boschstraat (Maastricht)|Boschstraat]].<ref>Zie [http://kaart.mestreechonline.nl kaart buurtindeling Maastricht] voor gedetailleerde grenzen.</ref>
 
* het woongebied tussen Boschstraat en Bogaardenstraat, ook wel aangeduid als Boschstraat-West;
* het gebied tussen Bogaardenstraat en Capucijnenstraat, waarvan het noordelijk deel herontwikkeld wordt tot woongebied (Plan Lindenkruis);
* het grote gebied tussen Capucijnenstraat, Brusselsestraat en Statensingel, met daarin centraal het kloostercomplex de [[Beyart]].<ref name=straatnamen47>{{aut|[[Titus Panhuysen|T. Panhuysen]], P. Dingemans, S. Minis en E. Sprenger}} (2013): ''De straatnamen van Maastricht, hun herkomst en betekenis'', p. 47. Historische Kring Maastricht van het [[Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap|Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap]], Maastricht. {{ISBN|978-90-71581-16-8}}.</ref>
 
== Geschiedenis en naamgeving ==
[[Bestand:Grote Gracht 64 Maastricht.JPG|{{largethumb}}thumb|[[Grote Gracht (Maastricht)|Grote Gracht]] - hoek/ Capucijnenstraat]]
De namen Statenkwartier en Statensingel zijn ontleend aan de naam van een nabijgelegen straat. Toen in de tweede helft van de 19e eeuw op de voormalige vestingwerken singels werden aangelegd, kregen die de namen van vroegere machthebbers: Prins Bisschopsingel, Hertogsingel, Fransensingel en Statensingel. Die laatste was genoemd naar de [[Staten-Generaal der Verenigde Nederlanden]], die van 1632-1794 samen met het [[Prinsbisdom Luik]] het gezag uitoefende in het [[Tweeherigheid van Maastricht|tweeherige Maastricht]]..
[[Bestand:Capucijnengang1.jpg|{{largethumb}}thumb|Capucijnengang: verbouwde kapel met wooneenheden]]
De namennaam Statenkwartier en Statensingel zijnis ontleend aan de naam van een nabijgelegen straat, de Statensingel. Toen in de tweede helft van de 19e eeuw op de voormalige vestingwerken singels werden aangelegd, kregen die de namen van vroegere machthebbers: Prins Bisschopsingel, HertogsingelStatensingel, FransensingelHertogsingel en StatensingelFransensingel (de naam Frontensingel dateert van veel later). DieDe laatsteStatensingel was genoemd naar de [[Staten-Generaal der Verenigde Nederlanden]], die van 1632-1794, samen met het [[Prinsbisdom Luik]], het gezag uitoefende in het [[Tweeherigheid van Maastricht|tweeherige Maastricht]].<ref>Panhuysen/Dingemans/Minis/Sprenger (2013), p. 52: 'Statensingel'.</ref> Tevens was een van de vestingwerken in de nabije [[Hoge en Lage Fronten|Hoge Fronten]] naar deze instelling genoemd: het [[bastion]] Staten-Generaal.
 
Het gebied van het huidige Statenkwartier ging pas in de [[Late Middeleeuwen]] deel uitmaken van de stad Maastricht. In de tweede helft van de 14e eeuw werden de huizen, die toen langs de belangrijkste uitvalswegen stonden (Sint Pieterstraat, Tongersestraat, Brusselsestraat en Boschstraat), door de bouw van de tweede middeleeuwse omwalling bij de stad gevoegd. Een groot deel van het tussenliggend gebied bleef toen nog onbebouwd, zoals te zien is op de [[maquette van Maastricht]]. Enkele kloosters (onder andere de [[Beyart]], de [[kapucijnen]] en de [[Broeders Penitenten|penitenten]]) bezaten hier uitgestrekte moestuinen en boomgaarden. Ook lagen er diverse kazernes ('barakken').<ref name=straatnamen47/>
 
In de 19e eeuw ontwikkelde zich het noordelijk deel van de buurt tot wat wellicht de bakermat van de [[industriële revolutie in Nederland]] genoemd kan worden. Daar bouwde [[Petrus Regout]] vanaf 1830 in snel tempo een groot industrieel complex op, met onder andere een glas- en kristalfabriek, een aardewerkfabriek, een meniefabriek, een potasfabriek, een spijkerfabriek en een geweerfabriek (zie [[Koninklijke Sphinx]] en [[Sphinxkwartier]]). Aan de westrand liggen enkele straten met arbeidershuizen, die in hun eenvoud enigszins Engels aandoen.<ref name=straatnamen47/>
 
Na 1960 liep het aantal kloosterlingen sterk terug, waardoor enkele kloosters een andere bestemming kregen. Een deel van de arbeidersbevolking trok weg naar de buitenwijken. Vanaf het laatste kwart van de 20e eeuw vestigden zich veel studenten in het Statenkwartier, wat in sommige gevallen tot wrijving met de andere bewoners leidde.<ref>Zie artikel [http://www.observantonline.nl/Home/Artikelen/tabid/126/articleType/ArticleView/articleId/847/Buurt-verdeeld-over-overlast-Circumflex.aspx 'Buurt verdeeld over overlast Circumflex'], in: ''[[Observant (Universiteit Maastricht)|Observant]]'', 10 jan 2013.</ref>
 
== Voorzieningen ==
De buurt heeft de typische bevolkingssamenstelling van een binnenstadswijk. Er wonen relatief veel studenten, alleenstaanden, ouderen en gehandicapten; gezinnen met kinderen zijn er relatief weinig. Niettemin beschikt de buurt over goede onderwijsvoorzieningen. Zo is er een [[rooms-katholiek]]e basisschool (de Sint-Aloysiusschool aan de Brusselsestraat) en een [[Montessorionderwijs|montessori-basisschool]] (aan de Capucijnenstraat). Aan de Grote Gracht liggen diverse gebouwen van de [[Universiteit Maastricht]].
 
[[Bestand:20150419 Maastricht; former fire station at Capucijnenstraat 4.jpg|thumb|Voormalige brandweerkazerne: horeca en ateliers]]
In het voormalige [[Ursulinenklooster (Maastricht)|Ursulinenklooster]] aan de Grote Gracht/Capucijnenstraat is het woon- en zorgcentrum De Merici gevestigd met 35 zelfstandige zorgappartementen voor mensen met een verstandelijke beperking. Het pand van het door een subsidiestop opgeheven theaterproductiehuis Huis van Bourgondië (Hoogfrankrijk 21) is sinds 2017 in gebruik door de stichting The Masters, die hier een wijkhuis annex restaurant runt ten behoeve van mensen met een beperking.<ref>[https://www.thuisinmaastricht.nl/een-vorkje-meeprikken-bij-the-masters 'Een vorkje meeprikken bij The Masters'] en [https://www.thuisinmaastricht.nl/portret/sheila-oroschin-over-the-masters ''Sheila Oroschin
Het klooster Beyart van de [[Broeders van Maastricht]] fungeert tegenwoordig hoofdzakelijk als bejaardenverzorgingscentrum voor kloosterlingen van verschillende orden en deels niet-religieuzen. In het voormalige [[Ursulinenklooster (Maastricht)|Ursulinenklooster]] aan de Grote Gracht/Capucijnenstraat is het woon- en zorgcentrum De Merici gevestigd met 35 zelfstandige zorgappartementen voor mensen met een verstandelijke beperking. Het pand van het door een subsidiestop opgeheven theaterproductiehuis Huis van Bourgondië (Hoogfrankrijk 21) is sinds 2017 in gebruik door de stichting The Masters, die hier een wijkhuis annex restaurant runt ten behoeve van mensen met een beperking.<ref>[https://www.thuisinmaastricht.nl/een-vorkje-meeprikken-bij-the-masters 'Een vorkje meeprikken bij The Masters'] en [https://www.thuisinmaastricht.nl/portret/sheila-oroschin-over-the-masters ''Sheila Oroschin over The Masters] op website ''thuisinmaastricht.nl''.</ref> Het gebouw van de [[Nederlandse Vereniging tot Integratie van Homoseksualiteit COC]] ligt centraal in de buurt (Bogaardenstraat 43). Verder zijn er de sociëteiten van de studentenverenigingen [[SV Circumflex|Circumflex]] en Lux ad Mosam gevestigd.
 
[[Bestand:2018-Maastricht, Ursulinenkapel interieur 01.jpg|thumb|Museum Sjoen Limburg in de [[Ursulinenklooster (Maastricht)|Ursulinenkapel]]]]
In het Statenkwartier bevinden zich diverse culturele voorzieningen, zoals het centrum voor hedendaagse kunst Marres (Capucijnenstraat 98), de culturele ontmoetingplek 6211 Kunstkwartier (Breulingstraat 18), het amateurkunstencentrum en podium Kumulus (Herbenusstraat 89) en de muziekwerkplaats [[Intro in situ]] (Capucijnengang en Boschstraat 7). De oude brandweerkazerne aan de Capucijnenstraat functioneert als [[Kunstenaarsinitiatief#Broedplaats|broedplaats]] voor kunstenaars. In de voormalige kloosterkapel van de Zusters Ursulinen is een klein museum gevestigd, dat wordt gerund door de Stichting Vrienden van De Merici, samen met de bewoners. Het museum heette aanvankelijk Museum N More, tegenwoordig Sjoen Limburg.<ref>[http://www.vriendenvandemerici.nl/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=39&Itemid=66 'Museum Sjoen Limburg'] op website ''vriendenvandemerici.nl''</ref> Sinds 2018 heeft hier tevens de collectie "Afrika Anders" van het [[Missiehuis (Cadier en Keer)|Missiehuis Cadier en Keer]] onderdak gevonden.<ref>[https://www.afrika-anders.nl Website ''afrika-anders.nl''].</ref>
 
De voornaamste winkelstraten in het Statenkwartier zijn de Boschstraat, de Grote Gracht en de Brusselsestraat, die als zogenaamde 'aanloopstraten' van het kernwinkelcentrum te boek staan, maar tevens al jaren kampen met leegstand. In een deel van de Sphinxgebouwen hebben zich winkels en horecagelegenheden gevestigd, waarvan The Student Hotel en de woonwinkel Loods 5 verreweg de meeste ruimte in beslag nemen. Op de plaats van de gesloopte sanitairfabrieken van Sphinx staat sinds 2015 een [[bioscoop]] van [[Pathé Nederland]] met acht zalen. Voor sommigeandere basisvoorzieningen zijn de bewoners aangewezen op de Binnenstad enof het winkelcentrum Brusselsepoort.
 
== Architectuur en stedenbouw ==
In het Statenkwartier bevinden zich een groot aantal [[rijksmonument]]en en andere bezienswaardigheden.
=== Religieus erfgoed ===
[[Bestand:Maastricht - rijksmonument 26874 - Brusselsestraat 38 - Kloosterruïne Dal van Sint Josaphat 20100821.jpg|{{largethumb}}thumb|Ruïne [[Beyart]]klooster]]
In het zuidelijk deel van de wijk overheersen de kloosters en de aan kloosters gerelateerde scholencomplexen. Voorbeelden van monumentale religieuze gebouwen:
* [[Beyart]], 15e-eeuwse ruïne van kloosterkerk en laat-19e-eeuws klooster van de ''[[Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria|Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis]]''
=== Onderwijsgebouwen ===
In de omgeving van de [[Grote Gracht (Maastricht)|Grote Gracht]] zijn enkele monumentale scholen te vinden. Ook een tweetal ''[[Stadspaleis|hôtels particuliers]]'' aan deze straat hebben thans een onderwijsfunctie.
[[Bestand:Maastricht - rijksmonument 506646 - Herbenusstraat 89 - St Servatiusschool 20100821.jpg|thumb|Sint-Servatiusschool (Kumulus)]]
* [[Porta Mosana College#Ursulinenscholen|Ursulinenlyceum]] (later Jeanne d'Arc College), [[Expressionistische architectuur|expressionistisch]] schoolgebouw van baksteen aan de Grote Gracht (Marres en Sandhövel, 1926)
* Ursulinenkweekschool, uitbreiding ursulinenscholen met [[kalksteen]]gevel aan de Capucijnenstraat ([[Alphons Boosten]], 1933)
 
=== Industrieel erfgoed, moderne architectuur ===
[[Bestand:2018-Maastricht, Frontensingel 08 (cropped).jpg|thumb|De Mouleurs, thans Loods 5]]
In het noordelijk deel van de wijk overheerst het industriële erfgoed. Op het terrein van de Sphinxfabrieken staan voorbeelden van de ontwikkeling van fabrieksgebouwen uit verschillende perioden. Zo staat de voormalige fabriekspoort uit 1865 er nog, een drietalenkele fabriekshallen uit 1875 (de zogenaamde 'Mouleurs'Moulières of 'Belgen') en, het in drie fasen gebouwde [[Eiffelgebouw]] uit 1929-1941, en het Sphinx-kantoor uit 1956 (thans [[United Nations University|UNU]]-MERIT).
 
De Sint-Lidwinakliniek van [[Alphons Boosten]] op het Beyart-terrein is een voorbeeld van het [[Nieuwe Bouwen]]. De voormalige brandweerkazerne aan de Capucijnenstraat is een [[Functionalisme (architectuur)|functionalistisch]] gebouw uit de jaren 1950. Op het gebied van de hedendaagse architectuur kunnen genoemd worden het woningcomplex aan het Charles Voscour van de Belgische architect [[Charles Vandenhove]], het Miséricordeplein van Harry Gulikers en het 'V-House' van [[Wiel Arets]] in de Batterijstraat.
 
<gallery widths="150" heights="150">
Bestand:Pathe - foto Jonathan Vos.jpg|Eiffelgebouw en Pathé
Bestand:20140525 Maastricht Hoge Fronten 23.JPG|Eiffegebouw
Bestand:2016 Maastricht, 2012Boschstraat, VmlUNU-MERIT.jpg|Sphinx gebouw Brandweer 1.JPG|Brandweerkazernekantoren
Bestand:CharlesVoscour.jpg|Charles Voscour
Bestand:Maastricht, Batterijstraat, V-House.jpg|V-House, Batterijstraat
22.731

bewerkingen