Polypersonalisme: verschil tussen versies

6 bytes verwijderd ,  1 jaar geleden
k
interpunctie, sp. "porte-manteau"
k (interpunctie, sp. "porte-manteau")
 
Talen die polypersonalisme vertonen worden ook wel "polypersonele talen" genoemd. Voorbeelden van dit soort talen zijn het [[Baskisch]], [[Georgisch]], [[Mohawk (taal)|Mohawk]] en [[Inuktitut]].
 
In niet-polypersonele ofwel [[analytische talen]] - zoals het [[Engels]] en [[Nederlands]] - congrueert de vorm van het [[hoofdwerkwoord]] hooguit met één argument in dezelfde zin, het [[onderwerp (zinsdeel)|onderwerp]]. Een voorbeeld is de Nederlandse zin: ''De man ''loop-'''t''''' over straat''.
 
In een taal met polypersonalisme verschaft de werkwoordsvorm op deze manier niet alleen informatie met betrekking tot het onderwerp, maar ook met betrekking tot andere argumenten zoals het [[lijdend voorwerp]], het [[meewerkend voorwerp]] enz.
 
== Georgisch ==
 
In het Georgisch kunnen aan de [[stam (taalkunde)|stam]] van het werkwoord 7 verschillende [[affix]]en worden toegevoegd. Naargelang het soort werkwoord, [[persoon (taalkunde)|persoon]], [[getal (taalkunde)|getal]], [[Werkwoordstijd|tempus]], [[Aspect (taalkunde)|aspect]] enz. zijn dit [[prefix (taalkunde)|prefix]]en of [[suffix]]en, en ze vertonen onderling ook nog [[morfofonologisch]]e [[alternantie (taalkunde)|alternantie]]. Op deze manier wordt door middel van de werkwoordsvorm allerlei informatie verschaft over argumenten elders in de zin. Hieronder enkele voorbeelden (een [[koppelteken]] markeert een morfeemgrens):
 
''v-khed-av'', "Ik zie hem"
''g-mal-av-en'' "Zij verbergen jou/jullie"
''g-i-mal-av-en'' "Zij verbergen het voor jou/jullie"
''gv-i-ket-eb-s'' "Hij doet het voor ons"
''a-chuk-eb-s'' "Hij zal het ons geven (als geschenk)"
''mi-u-lots-av-s'' "Hij zal hem ermee feliciteren"
 
 
== Baskisch ==
 
In het Baskisch kan de betekenis van de [[datief]], de [[absolutief]] en de [[ergatief]] alternatief worden weergegeven door middel van in de werkwoordsstam geïncorporeerde affixen. De mogelijkheden tot polypersonalisme zijn echter beperkter dan in het Georgisch; zo zijn er slechts twee tempora waar de affixen in kunnen worden gevoegd, namelijk de [[onvoltooid tegenwoordige tijd|onvoltooid tegenwoordige]] en de [[onvoltooid verleden tijd]].
 
== Bijbels Hebreeuws ==
 
Ook in het [[Bijbels Hebreeuws]] kan een [[pronominaal]] lijdend voorwerp in de werkswoordsvorm worden geïncorporeerd, bijvoorbeeld:
 
Het suffix ''-kha'' markeert tegelijkertijd het [[Geslacht (biologie)|Geslacht]] van de toegesprokene (mannelijk), het [[enkelvoud]], de [[tweede persoon]] en de functie van lijdend voorwerp.
 
Een alledaagsere manier om dit in het Hebreeuws te zeggen is ''ahavti otkha''. Het eerste woord, ''ahavti'', is zowel met als zonder suffix een [[paroxytonon]]: ''ahavti'' wordt uitgesproken als /a 'hav ti/), ''ahavtikha'' als /a hav 'ti xa/. Iets soortgelijks gebeurt verder in het klassiek [[Arabisch]] en het [[Akkadisch]].
 
== Morfemen versus klitische voornaamwoorden ==
 
== Verwante begrippen ==
 
Bij [[ergativiteit]] congrueert niet de vorm van het werkwoord maar het onderwerp met een ander argument in de zin.
 
== Zie ook ==
*[[Incorporatie (taalkunde)|Incorporatie]]
*[[Porte-manteaumorfeem]]
*[[Portmanteaumorfeem]]
*[[Pronominale reduplicatie]]
*[[Morfologische taaltypologie]]
26.673

bewerkingen