Hoofdmenu openen

Wijzigingen

Geen verandering in de grootte, 7 maanden geleden
Tijdens de Chinees-Japanse oorlogen ([[Eerste Chinees-Japanse Oorlog|1894-1895]]) en ([[Tweede Chinees-Japanse Oorlog|1937-1945]]), werd China door de Japanners "Shina" (支那) genoemd; sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog spreken de Japanners officieel eveneens van 中国 (in het Japans uitgesproken als ''Chūgoku''). In het Chinees wordt 支那 thans nog gebruikt om te verwijzen naar gebieden zoals [[Indochina]] ({{Zh-cp|c=印度支那|p=Yìndù-Zhīnà}}).
 
iole vn tol
==Geschiedenis ==
[[Bestand:Boxer1900.jpg|thumb|links|Chinese strijder in de [[Bokseropstand]] (1900).]]
{{Zie hoofdartikel|Geschiedenis van China}}
China is een van de vroegste centra van [[beschaving]] en werd vrij vroeg in de wereldgeschiedenis een groot verenigd land met een geavanceerde cultuur op het vlak van [[kunst]] en [[wetenschap]].
 
De [[Xia-dynastie|eerste dynastie]] zou al rond 2200 v.Chr. ontstaan zijn, in het huidige [[Henan (China)|Henan]]. Onder het regime van de [[Zhou-dynastie]] (1122 v.Chr. – 256 v.Chr.) ontwikkelde zich de basis voor de latere Chinese cultuur, literatuur en filosofie. Pas in 221 v.Chr kwam de eerste keizer, [[Qin Shi Huangdi]], aan de macht, die het land verenigde na eeuwen van onrust. Hij liet onder andere het [[Terracottaleger]] en de [[Chinese muur]] achter toen hij in 210 v.Chr. stierf. De naam ''China'' is overigens ook afgeleid van Qin.
 
=== Het laatste keizerrijk ===
Onder de laatste, door de [[Mantsjoes]] geleide dynastie (de [[Qing-dynastie]]), nam de invloed van Russen en de Westerse koloniale machten toe. In de [[19e eeuw]] leidde beperkingen op de handel door de Chinezen en de smokkel van [[opium]] door de Britten tot de [[Opiumoorlogen]]. Na de overwinning van de Britten in 1860 werd de [[Conventie van Peking]] (1860) opgesteld. Onder druk van de Britse en Franse troepen werd de Qing-dynastie gedwongen in het [[ongelijk verdrag|ongelijke verdrag]] afstand doen van o.a. [[Kowloon]] ([[Hongkong]]) aan het Britse rijk en delen van het oorspronkelijke leefgebied van de Mantsjoes, het huidige [[Kraj Amoer]], aan het Russische rijk. Kort erna werd een verdrag gesloten met [[Portugal]], dat het recht kreeg op bestuur van [[Macau]]. Intussen vond de door de [[protestant]]se [[Hong Xiuquan]] geleide [[Taiping-opstand]] plaats. Deze opstand kostte aan twintig tot dertig miljoen mensen het leven.
 
=== Republiek China ===
{{Zie hoofdartikel|Republiek China (1912-1949)}}
Rond 1900 vond de anti-Westerse [[Bokseropstand]] plaats, die mislukte. Hervormingen door het keizerrijk mislukten. Uiteindelijk werd in 1911 de laatste keizer afgezet en de [[Republiek China (1911-1928)|Republiek China]] uitgeroepen, daarbij werd [[Volksrepubliek Toeva|Toeva]] ingenomen door de Sovjets en verklaarden [[Mongolië]] en [[Tibet (gebied)|Tibet]] zich onafhankelijk. De grondlegger voor de republiek, [[Sun Yat-sen]], werd de eerste republikeinse president. Het bleef echter onrustig in de republiek, doordat generaals en krijgsheren macht naar zich toe wilden trekken. In 1928 werden de krijgsheren verslagen onder leiding van [[Chiang Kai-shek]]. Daarop volgde een lange burgeroorlog tussen de nationalisten en communisten, die door de [[Tweede Chinees-Japanse Oorlog]] werd onderbroken. Japan wist een groot deel van Oost-China in te nemen en richtte de marionettenstaat [[Japans-China]] op. Na 1941 kregen de Chinezen echter hulp van de [[Verenigde Staten]], onder meer in de vorm van wapenleveringen.
 
=== Communistisch China ===
{{Zie hoofdartikel|Geschiedenis van Volksrepubliek China}}
[[Bestand:PRCFounding.jpg|thumb|Mao roept de Volksrepubliek China uit.]]
Na 1945 werd de burgeroorlog hervat en in 1949 gewonnen door de [[Communistische Partij van China|communisten]] onder leiding van [[Mao Zedong]]. Het [[Kwomintang]]-regime vluchtte naar [[Taiwan]], waar het zich handhaafde. Op 1 oktober 1949 werd de Volksrepubliek China uitgeroepen.
 
Al kort daarna raakte de Volksrepubliek betrokken in de [[Koreaanse Oorlog]], toen de westerse VN-troepen na enkele maanden oorlog de overhand kreeg en richting het noorden trok. Men vreesde voor een vijandig buurland en uitbreiding van de oorlog tot het eigen territorium. Ook werden gebieden die tijdens het keizerrijk onder China's macht vielen en de onafhankelijkheid hadden uitgeroepen, door Japan waren ingenomen of onder invloed van de Sovjet-Unie ook het communisme hadden ingevoerd weer onder het centrale gezag van Peking geplaatst.
 
Met hulp van de [[Sovjet-Unie]] begon Mao de Chinese economie, met nadruk op zware industrie, te ontwikkelen. Mao initieerde in 1958 een economisch en sociaal plan, de [[Grote Sprong Voorwaarts]]. Het mislukte en misoogsten leidden tot een geschat aantal doden van tussen de 20 en 40 miljoen. Hierna besloot Mao tot de [[Culturele Revolutie]], waarin hij brak met oude tradities en cultuur en waarin hij zichzelf ophemelde. Het beleid tijdens de Culturele Revolutie bleek desastreus en leidde tot chaos in het hele land. Rond die tijd [[Rode schisma|verslechterden]] de betrekkingen met de Sovjet-Unie, zowel om ideologische redenen als uit traditionele geopolitieke motieven. In 1972 zocht premier [[Zhou Enlai]] daarom toenadering tot de [[Verenigde Staten]], met als gevolg dat de Volksrepubliek een zetel in de [[VN-Veiligheidsraad]] kreeg, ten koste van [[Taiwan]].
 
=== Marktsocialisme ===
[[Bestand:Carter DengXiaoping.jpg|thumb|Deng Xiaoping en [[Jimmy Carter]] in 1979.]]
Pas toen Mao in 1976 stierf werd de Culturele Revolutie beëindigd. Na een machtsstrijd en de gevangenschap van de [[Bende van Vier]], die volgde op Mao's dood, werd de in economisch opzicht pragmatische [[Deng Xiaoping]] de onbetwiste leider, die de economie liberaliseerde ([[marktsocialisme]]). Hierdoor begon China zich op te werken tot een grote economische mogendheid. China stelde zich weer open voor handel met het buitenland via de nieuw opgerichte [[Speciale Economische Zone (China)|Speciale Economische Zones]]. De absolute macht van de communistische partij werd echter gehandhaafd, desnoods met harde middelen zoals vooral bleek tijdens het [[Tiananmen-protest]] in juni 1989.
 
In de jaren 90 kwam de macht in handen van [[Zhu Rongji]] en [[Jiang Zemin]], beiden oud-burgemeesters van [[Shanghai]]. Onder hun bewind werd grote economische vooruitgang geboekt met als resultaat dat 150 miljoen Chinezen niet meer in armoede leefden.<ref>[http://www.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-07/11/content_244499.htm Nation bucks trend of global poverty], China Daily, 11 juli 2003</ref> Tegelijkertijd werd het district [[Pudong]] in [[Shanghai]] ontwikkeld tot het nieuwe financiële en commerciële centrum van China, zoals Shanghai dat tot de jaren 30 van de 20e eeuw ook was. In 2001 trad China ook toe tot de [[Wereldhandelsorganisatie]].
 
De economische vooruitgang die onder Deng werd ingezet leidde tot grote vooruitgang in de [[levensstandaard]] van velen, voornamelijk in het meer ontwikkelde oosten. Daarnaast heeft de bevolking onder het huidige regime meer persoonlijke vrijheden en mogelijkheden gekregen. Er zijn echter ook mensen, waaronder boeren, die hebben moeten plaatsmaken om ruimte te creëren voor deze groei en daar ook hun onvrede over hebben geuit. Ook is er nog vrij veel nostalgie voor de periode onder Mao.<ref>http://www.atimes.com/atimes/China/KE06Ad02.html</ref><ref>http://www.reuters.com/article/2011/09/08/us-china-mao-idUSTRE7872EY20110908</ref>
 
<timeline>
ImageSize = width:700 height:100
PlotArea = left:40 right:30 top:30 bottom:30
TimeAxis = orientation:horizontal
DateFormat = yyyy
Period = from:1811 till:2017
AlignBars = early
ScaleMajor = unit:year increment:20 start:1850
Colors =
id:gray value:gray(0.7)
 
Define $dx=-3
 
PlotData =
bar:events width:25 color:red shift:($dx,-20)
 
from:1811 till:1911 color:yellow
from:1911 till:1928 color:green
from:1928 till:1949 color:white
from:1949 till:2017 color:red
 
at:1820 text:" [[Chinese keizerrijk]]" shift:($dx,-5)
at: 1908 text:" [[Republiek China (1911-1928)|Rep. China]]" shift:($dx,-5)
at: 1930 text:" [[Kwomintang China|Kwomintang]]" shift:($dx,-5)
at: 1955 text:" Volksrepubliek China" shift:($dx,-5)
</timeline>
 
== Geografie ==
Anonieme gebruiker