Sterrenwacht: verschil tussen versies

140 bytes toegevoegd ,  1 jaar geleden
geen bewerkingssamenvatting
[[Bestand:Oude_Sterrewacht_Leiden.png|miniatuur|[[Oude Sterrewacht]], Universiteit Leiden]]
[[Bestand:BRUGGE - Domein Beisbroek.JPG|miniatuur|[[Kasteel Beisbroek]] bij [[Brugge]], met sterrenwacht]]
[[Bestand:Lomnicky stit observatorium.jpg|miniatuur|Observatorium op de Lomnický štít ([[Hoge Tatra]]) in [[Slowakije]]]]
[[Bestand:Voyages de la Commission scientifique du Nord, en Scandinavie, en Laponie, au Spitzberg et aux Feröe - no-nb digibok 2009040611002-26.jpg|miniatuur|[[Rundetaarn]] uit 1637 in Kopenhagen, oudste sterrenwacht van Europa]]
Een '''sterrenwacht''' of '''observatorium''' is een instituut van waaruit [[ster (hemellichaam)|sterren]] en andere [[hemellichaam|hemellichamen]] worden bekeken en bestudeerd. Er wordt onderscheid gemaakt tussen professionele sterrenwachten en volks- of publiekssterrenwachten.
 
== Professionele sterrenwacht ==
Een professionele sterrenwacht is een [[Wetenschap|wetenschappelijk instituut]] waar [[astronomieAstronoom|astronomen]] onderzoek verrichten aan de [[sterrenhemel]]. Tot de uitvinding van de [[fotografie]] en de toepassing daarvan in de [[astronomie|sterrenkunde]] keken astronomen vooral zelf door een [[telescoop (optica)|telescoop]]. Dit was, vooral in koude winternachten, lang niet altijd een aangename bezigheid.. Door de komst van fotografie werd meer gezien - een fotografische plaat is immers gevoeliger dan het menselijk oog - en konden astronomen het systematisch waarnemen vaak overlaten aan assistenten. Tegenwoordig zijn veel professionele telescopen vrijwel volledig geautomatiseerd en bestuderen astronomen, comfortabel achter de computer in hun werkkamer, enkel de armada aan gegevens die een telescoop (deze kan overal ter wereld of zelfs in de [[Ruimtetelescoop|ruimte gestationeerd]] zijn) in hun opdracht produceert.
 
Traditioneel werden professionele sterrenwachten gebouwd in de buurt van grote steden (bv. [[Ukkel]] nabij [[Brussel (stad)|Brussel]]) of op plaatsen waar wetenschap bedreven werd (zoals de [[universiteit]]en van [[Universiteit Leiden|Leiden]], [[Universiteit Gent|Gent]] en [[Universiteit Utrecht|Utrecht]]).
 
Al decennialang wijkt men daar vanaf vanwege onder andere de natuurlijke [[Seeing|turbulentie]] die in de [[aardatmosfeer]] voorkomt en [[lichtvervuiling]]. Door de komst van steeds grotere telescopen werd het steeds belangrijker dat er zo min mogelijk turbulentie moest zijn voor goede waarnemingen. Daarom kwamen veel nieuwe professionele sterrenwachten op bijvoorbeeld hoge bergen te staan. Ook wordt bij de keuze voor een locatie gekeken naar de weersomstandigheden om een zo efficiënt mogelijke sterrenwacht te realiseren. Sinds enkele jaren is het door lasertechnologie ook mogelijk om waarnemingentelescopen te [[Adaptieve optiek|corrigeren]] voor de aanwezige turbulentie.
 
Sterrenwachten op aarde hebben als bijkomend nadeel dat ze meestal alleen in het [[zichtbaar licht]] en nabij-[[infraroodastronomie|infrarood]] kunnen waarnemen. Voor waarnemingen in bijvoorbeeld het ver-infrarood- en [[Röntgen (eenheid)|röntgengebied]] van het [[elektromagnetisch spectrum]] zijn [[ruimtetelescoop|ruimtetelescopen]] noodzakelijk. [[RadiogolfRadioastronomie|radiogolflengtes]]lengtes zijn daarentegen wel weer vanaf het aardoppervlak waar te nemen, bijvoorbeeld met de [[Westerbork Synthese Radio Telescoop]] en [[LOFAR]].
 
Omvangrijke professionele telescopen zijn onder andere te vinden in [[Chili]] (de [[Very Large Telescope]]) en [[Hawaï]] (het [[William Myron Keck observatorium|Keck-observatorium]]).
 
== Volkssterrenwacht ==
In tegenstelling tot een professionele sterrenwacht, heeft een volkssterrenwacht of publiekssterrenwacht als doel een breed publiek te informeren over [[sterrenkunde]] en [[ruimtevaart]], de [[astronomie]] te populariseren bij een breed publiek en amateurastronomen te verenigen. Bij een volkssterrenwacht worden met enige regelmaat lezingen gegeven over allerhande onderwerpen in de sterrenkunde dan wel ruimtevaart. Ook kan eenieder terecht voor vragen over het actief beoefenen van de hobby sterrenkunde, door het observeren met een telescoop.
 
== Sterrenwachten in België en Nederland ==
<gallery widths="180" heights="180">
Bestand:DrAPhilipsObservatorium.jpg|[[Dr. A.F. Philips Observatorium]], sterrenwacht in [[Eindhoven]]
Bestand:Tycho Brahe's Stjerneborg.jpg|[[Stjerneborg]] observatorium rond 1595, afbeelding uit 1662
Bestand:Uraniborgskiss 90.jpg|[[Uraniborg]], 1598
Bestand:Sterrenwacht Mercurius.jpg|Sterrenwacht Mercurius, Dordrecht.
Bestand:Goseck-2.jpg|Het [[Goseck]] observatorium stamt uit het [[neolithicum]] en toont de [[zonnewende]]s, hier [[zonsopkomst]] en [[zonsondergang]] tijdens de winterzonnewende.
Bestand:VLA 107U.61594W 34S.07816N usgsRoute 60 Large Array (24561221889).jpg|Het (voormalig) grootste observatorium ter wereld ([[Very Large Array]]).
Bestand:ALMA.jpg|De [[Atacama Large Millimeter Array]] is een internationaal astronomisch project van de [[Europese Zuidelijke Sterrenwacht]], het doel van het project is om verder het heelal in te kijken dan de mens ooit heeft kunnen doen.
Bestand:Nabta.gif|Kring van megalieten bij [[Nabta Playa]]
Bestand:Caracol cyark.jpg|[[Caracol (Mayastad)|Caracol]] in [[Chichén Itzá]]
File:Mounds 72 and 96 diagram HRoe 2013.jpg|Illustratie van een gedeelte van [[Cahokia]] Mounds, de overblijfselen van de woodhenge bij heuvel 72 en heuvel 96 tonen de [[langste dag]] de [[kortste dag]] en de [[equinox]]en
</gallery>
 
70.087

bewerkingen