Ringmuren van Leuven: verschil tussen versies

306 bytes toegevoegd ,  1 jaar geleden
geen bewerkingssamenvatting
{{meebezig}}
De [[België|Belgische]] [[stad]] [[Leuven]] heeft door de [[middeleeuwen]] twee [[Ringmuur|ringmuren]] gekend: een romaanse uit de 12e eeuw, en een uit de 14e eeuw.
 
 
==== Bouw ====
In de [[Vroege middeleeuwen|vroege Middeleeuwen]] werd Leuven verdedigd door een primitieve omheining die waarschijnlijk bestond uit een hek van de Aardappelmarkt (huidige Vital Decosterstraat) tot aan de Redingenstraat, waarbij het andere deel van de omtrek werd beschermd door een arm van de [[Dijle]], die een natuurlijke verdediging vormde.<ref name="VanEven">Edward Van Even, ''Louvain dans le passé & le présent'', Bewerkt door Auguste Fonteyn, 1895, p.100-121</ref>[[Bestand:25406 - België - Eerste stadsomwalling Leuven - Ziekenhuizen - 02.jpg|thumb|left|upright=1.25|Afwisselende banden zandsteen op een van de torens op de Hertogensite|alt=]]In de [[13e eeuw|dertiende eeuw]] werd de stad zeer welvarend en werd het de permanente residentie van [[Lijst van graven van Brussel en hertogen van Brabant|de graaf van Leuven en Brussel]], wat het noodzakelijk maakte om nieuwe vestingwerken te bouwen.<ref name="VanEven" />
 
[[Godfried III van Leuven|Graaf Godfried III van Leuven]] gaf de Leuvenaars toestemming om hun stad te omringen met een [[stadsmuur]], in ruil voor een jaarlijkse vergoeding.<ref name="VanEven" />
 
Daarom werd in de periode [[1156]]-[[1165]](3) een eerste stenen omwalling gebouwd.<ref name="OmerVDP">{{nl}} Omer Vandeputte, ''Gids voor Vlaanderen / 2007 / druk 1: toeristische en culturele gids voor alle steden en dorpen in Vlaanderen'', Lannoo, 2007, p753.</ref>
 
Uit recent onderzoek blijkt de traditionele datering van de eerste stenen stadsmuur van Leuven tussen 1156 en 1165 echter te vroeg. Militair bouwkundige kenmerken (flankeertorens, schietsleuven, borstwering op spaarbogen) wijzen op een bouw in het begin van de 13de eeuw naar het voorbeeld van het zogenaamde “système philippien”. Initiatiefnemer voor de bouw van de stadsmuur was wellicht hertog [[Hendrik I van Brabant|Hendrik I]] (1190-1235).<ref>{{Citeer web|url=https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/125406|titel=Onroerend Erfgoed - Eerste stadsomwalling Leuven - Tekstje beneden|bezochtdatum=15/12/2018|auteur=|achternaam=Debonne|voornaam=Vincent|datum=17-02-2011|uitgever=|taal=nl}}</ref>
 
In [[1233]] bevrijdde graaf [[Hendrik I van Brabant|Hendrik I]], opvolger van [[Godfried III van Leuven|Godfried III,]] de Leuvenaars van de jaarlijkse vergoeding(2)<ref name="VanEven" />.
 
Uit recent onderzoek blijkt de traditionele datering van de eerste stenen stadsmuur van Leuven tussen 1156 en 1165 te vroeg. Militair bouwkundige kenmerken (flankeertorens, schietsleuven, borstwering op spaarbogen) wijzen op een bouw in het begin van de 13de eeuw naar het voorbeeld van het zogenaamde “système philippien”. Initiatiefnemer voor de bouw van de stadsmuur was wellicht hertog [[Hendrik I van Brabant|Hendrik I]] (1190-1235).
==== Ontmanteling ====
[[Bestand:Eerste_stadsmuur_van_leuven-restanten.png|alt=|miniatuur|overblijfselen van de eerste stadsmuur van Leuven aangeduid in het oranje met een zwarte rand]]
In [[1357]] werd een tweede stadsmuur gebouwd(2)<ref name="VanEven" /> , wat ervoor zorgde dat de eerste ringmuur zijn functie verloor.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/125406|titel=Onroerend Erfgoed Vlaanderen {{!}} Stadsmuur Leuven|bezochtdatum=15/12/2018|auteur=Mondelaers, Lydie & Verloove, Claartje|achternaam=|voornaam=|datum=2009|uitgever=|taal=nl}}</ref>
 
Hij werd echter niet gesloopt en veel overblijfselen zijn bewaard gebleven omdat de stad torens en muren verhuurde als opslagplaatsen, terwijl voormalige grachten als tuinen werden gebruikt(1)<ref name=":0" />.
 
Het gemeentebestuur bleef zelfs de eerste omheining verzorgen na de bouw van de nieuwe: de meeste poorten werden in [[1363]] gerestaureerd en in [[1409]] waren de twee burgemeesters verantwoordelijk voor de [[restauratie]] van de binnenpoorten en wallen.
 
Tot in de [[18e eeuw]] bleven de huurders van deze overblijfselen huur betalen, maar na de [[Franse Revolutie]] integreerden de bewoners ze in hun eigendommen(2)<ref name="VanEven" />.
 
Aan het einde van de achttiende eeuw of aan het begin van de negentiende eeuw werden alle stadspoorten ontmanteld(1)<ref name="VanEven" />.
 
=== Belangrijkste overblijfselen ===
==== Karel van Lotharingenstraat ====
[[Bestand:25406 Eerste Stadsomwalling Leuven.jpg|thumb|upright|toren in de Karel van Lotharingenstraat|alt=]]
Er zijn twee restanten van de ringmuur zichtbaar in de Karel van Lotharingenstraat(1)<ref name=":0" />:
 
* In de tuin van n° 14, een enkele toren, zichtbaar vanaf de straat;
 
==== [[Handbooghof]] ====
Het westelijke deel van de muur, op een steenworp afstand van de Brusselsestraat , bevindt zich in het Handbooghof twee torens en een fragment van de muur van ongeveer 70 meter lang, met 23 zichtbare funderingsbogen(1)<ref name=":0" />.
 
Op deze plaats, die als oefenterrein werd gebruikt door de [[Gilde|Boogschuttersgilde]] of het gilde van Sint Sebastiaan, werd de [[Dijle]] gebruikt als gracht.
De torens hebben afwisselend lichte en bruine banden van [[zandsteen]] en [[IJzerzandsteen|ijzerzandsteen]], en enkele schietgaten. De muur is op verschillende plaatsen beschadigd door gates die later dan in de middeleeuwen zijn geboord.
 
Deze resten zijn sinds 30 oktober 1945(1,5)<ref name=":0" /> geklasseerd als beschermd erfgoed.
[[Bestand:Eerste_stadsmuur_van_leuven-restanten.png|alt=|miniatuur|overblijfselen van de eerste stadsmuur van Leuven aangeduid in het oranje met een zwarte rand]]
{| align="center"
 
==== Universitaire ziekenhuizen ====
Op het terrein van de universitaire ziekenhuizen Sint-Pieter en Sint-Raphaël, ook gekend als de [https://hertogensite.be/ Hertogensite], bevinden zich nog twee overblijfselen(1)<ref name=":0" /> die toegankelijk zijn via de Brusselsestraat 69:
 
* een toren(3)<ref name="OmerVDP" />, geïsoleerd op een parking gelegen tussen de twee klinieken, met prachtig metselwerk van afwisselend licht en bruin zandsteen;
 
* verder naar het zuiden, richting de Minderbroedersstraat, een 40 meter lange muur, gedeeltelijk geïntegreerd in een scheidingsmuur, en een fragment van een toren waarop in de 18de eeuw een tuinpaviljoen in baksteen werd gebouwd(6) , met klassieke openingen geflankeerd door [[Pilaster|pilasters]].
 
<br />
(Noordelijke toren.
 
Archère.
[[Bestand:25406_-_België_-_Eerste_stadsomwalling_Leuven_-_Sint-Donatiuspark_-_01.jpg|alt=|miniatuur|Toren in het Stadspark]]
Zuidtoren en gordijngevel.
 
Klassieke opening.)
{| align="center"
|[[File:25406_-_België_-_Eerste_stadsomwalling_Leuven_-_Ziekenhuizen_-_01.jpg|koppeling=https://fr.wikipedia.org/wiki/Fichier:25406_-_Belgi%C3%AB_-_Eerste_stadsomwalling_Leuven_-_Ziekenhuizen_-_01.jpg|alt=|miniatuur|Noordelijke toren]]
De Dijle vloeide onder de muur om de stad binnen te komen tussen de Minderbroedersstraat en de Janseniusstraat.
 
Op deze plek stond een [[waterpoort]] bestaande uit een bakstenen brug (verdwenen in de [[16de eeuw]]) en twee torens(1)<ref name=":0" />:
 
* de Justus Lipsiustoren op de linkeroever (ten zuiden van het gelijknamige college)
* de Jansenius toren op de rechteroever (achter het voormalige Hollandcollege, nu Paridaensinstituut, rue Jansenius).
 
De Janseniustoren is sinds 1964 geklasseerd als historisch monument, met het aangrenzende muurfragment en drie bogen(zichtbaar van op de speelplaats van het Paridaensinsituut)(1)<ref name=":0" />.
 
<br />
 
==== [[Courtine]] in de Redingenstraat ====
De Redingenpoort is vernoemd naar het landhuis van de familie Redingen, een van de zeven patriciërsstammen van Leuven(2)<ref name="VanEven" />.
 
HetHij werd in [[1770(2)]]<ref name="VanEven" /> gesloopt, maar op de binnenplaats van de voormalige Sint-Antoniusschool, in de Redingenstraat(1)<ref name=":0" /> , staat nog steeds een 30 meter lang muurfragment.
 
Deze [[gordijngevel]] heeft op regelmatige afstanden schietgaten, waarvan sommige ommuurd zijn.
Het onderste niveau, van een donkerdere kleur, is in feite het niveau van de funderingen van de muur: de zichtbare bogen zijn de bogen van de funderingen die ooit ondergronds lagen.
 
Het bruggetje van baksteen, zandsteen en ijzerzandsteen dat de [[Dijle]] oversteekt bij de school, zou gebouwd zijn met materialen die uit de stadsmuur of uit de Redingenpoort(1)<ref name=":0" /> zijn gehaald.
 
(Gordijngevel van de Redingenstraat.
 
Stichting boog.
 
Stichting boog.)
{| align="center"
|[[File:25406_-_België_-_Eerste_stadsomwalling_Leuven_-_Redingenstraat_-_01.jpg|koppeling=https://fr.wikipedia.org/wiki/Fichier:25406_-_Belgi%C3%AB_-_Eerste_stadsomwalling_Leuven_-_Redingenstraat_-_01.jpg|alt=|miniatuur|Gordijngevel in de Redingenstraat]]
 
==== [[Sint-Donatuspark]] ====
Ten zuiden van de [[Sint-Michielskerk (Leuven)|Sint-Michielskerk]], tussen de Naamsestraat en de Tiensestraat, herbergt het [[Sint-Donatuspark]](alias stadspark) twee torens en een muurfragment van ongeveer 135 m lang en 3 m hoog1hoog<ref name=":0" />. Deze resten zijn sinds 1 maart 1978(1)<ref name=":0" /> geklasseerd als monument en werden in 2015 gerestaureerd.
 
Deze torens hebben ook, net als die van de Handbooghof en universitaire ziekenhuizen, afwisselende banden van licht en bruin zandsteen, die prominenter zijn op de oostelijke toren.
 
Op beide torens zijn ook [[Schietgat|schietgaten]] zichtbaar.
 
(Gordijn en westtoren.
 
Westertoren.
 
Raam en boogschutter.
 
Oost-Toren)
{| align="center"
|[[File:25406_-_België_-_Eerste_stadsomwalling_Leuven_-_Sint-Donatiuspark_-_03.jpg|koppeling=https://fr.wikipedia.org/wiki/Fichier:25406_-_Belgi%C3%AB_-_Eerste_stadsomwalling_Leuven_-_Sint-Donatiuspark_-_03.jpg|alt=|miniatuur|Westelijke toren]]
 
== Tweede ringmuur ==
{{Meebezig}}
Van de tweede, meer recente, stadsmuur, blijft ironisch genoeg nagenoeg niets over, behalve de vorm van de ring van Leuven.
 
=== Algemene beschrijving ===
 
=== Bouw ===
 
=== Sloop ===
 
=== Restanten ===
 
==== Verloren kosttoren ====
 
==== Grote Spuije of Volmolen ====
 
 
{{appendix|!=Bronvermelding|2=
54

bewerkingen