Hoofdmenu openen

Wijzigingen

10 bytes toegevoegd ,  11 maanden geleden
geen bewerkingssamenvatting
Het '''cyrillische schrift'''<ref name="Enccyr">Encarta-encyclopedie Winkler Prins (1993–2002) s.v. "cyrillisch schrift". Microsoft Corporation/Het Spectrum.</ref> ([[Russisch]]: {{lang|ru|Кириллица}}, ''kirillitsa'';<ref name="Enccyr"/> [[Servisch]]: {{lang|sr-Cyrl|Ћирилица}}/{{lang|sr-Latn|Ćirilica}},<ref name="Enccyr"/> Macedonisch en Bulgaars: кирилица/ kirilica) is een [[alfabetisch schrift]] waarvoor in de loop der eeuwen een aantal [[alfabet]]ten zijn ontwikkeld voor gebruik in verschillende talen. In de vroege 21e eeuw zijn er nog een aantal grote [[Slavische talen]] die een cyrillisch alfabet hanteren, zoals [[Bulgaars]], [[Macedonisch (Slavisch)|Macedonisch]], [[Montenegrijns]], [[Oekraïens]], [[Russisch]], [[Servisch]] en [[Wit-Russisch]]. Onder Russische invloed wordt ook in veel niet-Slavische talen als het [[Kazachs]], [[Kirgizisch]], [[Tataars]] ([[Turkse talen]]), het [[Tadzjieks]], [[Oedmoerts]] het [[Mongools]] en nog veel andere kleinere talen, zoals het [[Karelisch]], het cyrillische schrift gebruikt. Tot [[1859]] werd ook het [[Roemeens]] in dit schrift geschreven. In de voormalige [[Moldavische SSR]] werd het zogenaamde [[Moldavisch]] (Roemeens) met een cyrillisch alfabet geschreven.
 
== Geschiedenis ==
De opzet van het cyrillische alfabet is afgeleid van het [[Glagolitische alfabet]] uit de [[9e eeuw]] dat wordt toegeschreven aan de monnikenbroeders [[Cyrillus van Saloniki|Cyrillus]] en [[Methodius van Thessaloniki|Methodius]], en vindt zijn oorsprong in het [[Eerste Bulgaarse Rijk]]. De vorm van de [[glief]]en (tekens) in het cyrillische alfabet zijn voornamelijk gebaseerd op [[Griekse alfabet|Griekse letters]], hoewel sommige hun Glagolitische vorm hebben behouden. De bijdrage van Cyrillus aan het Glagolitische alfabet en daarmee tot het cyrillische alfabet wordt gememoreerd in de naam ''cyrillisch''.
 
== Russisch alfabetAlfabetten ==
=== Het RussischeRussisch alfabet ===
{{Zie hoofdartikel|Russisch alfabet}}
Een groot aantal van de letters van het Russische cyrillische alfabet komt ook in andere Slavische talen voor en deze worden dan over het algemeen op dezelfde wijze [[Transliteratie|getranslitereerd]]. In sommige gevallen is de [[romanisering]] echter anders, zoals bij [[romanisering van het Oekraïens|een aantal letters van het Oekraïens]].
 
== Het Russische alfabet ==
{{Zie hoofdartikel|Russisch alfabet}}
De verschillende talen met het cyrillische alfabet maken alle gebruik van hun eigen variant van dit alfabet. In het [[Bulgaars]] komen bijvoorbeeld de letters ë, ы en э niet voor. Het [[Koerdisch]], [[Oekraïens]], [[Wit-Russisch]], [[Servisch]] en [[macedonisch (Slavisch)|Macedonisch]] gebruiken letters die het Russische alfabet niet kent. Daarnaast kan de klankwaarde van verschillende tekens per taal verschillen.
 
==== Lettervormen ====
Voor de meeste letters is er geen verschil tussen hoofdletters en kleine letters (behalve de grootte). Iemand die het Latijnse schrift gewend is, kan bij een cyrillische tekst dan ook de indruk hebben dat deze in hoofdletters (of [[kleinkapitaal|kleinkapitalen]]) gedrukt is.
 
Een complicerende factor is dat een aantal klanken die de cyrillische letters weergeven niet altijd goed overeenkomen met de klanken van de taal van de lezer, of er zelfs niet in voorkomen. De uitspraak van bijvoorbeeld de cyrillische letter В in het Servisch zit tussen de Engelse V en W, maar komt met geen van beiden precies overeen. Bovendien worden cyrillische letters, vooral in het Russisch, niet altijd op dezelfde manier uitgesproken, dus als men een nationaal transliteratiesysteem juist wil toepassen, moet men ook de uitspraakregels van die taal kennen.
 
=== EmigratieMigratie ===
Personen wier moedertaal in het cyrillisch wordt geschreven en die naar een land emigreren waar men het Latijnse alfabet gebruikt, maken meestal zelf de keus hoe voortaan hun naam wordt geschreven. Een voorbeeld is de in [[Rusland]] geboren componist [[Sergej Rachmaninov|Rachmaninoff]], wiens naam oorspronkelijk geschreven werd als Рахманинов. Hij emigreerde naar de [[Verenigde Staten]], en het lag daarom voor de hand om zijn naam te translitereren tot Rakhmaninov. Hij koos echter zelf voor Rachmaninoff en heeft dat als zodanig vast laten leggen, en dat is sindsdien de officiële spellingswijze van zijn naam. Tegenwoordig wordt door de autoriteiten in Europa indien mogelijk uitgegaan van de schrijfwijze in het Latijnse alfabet zoals die in het [[paspoort]] uit het land van herkomst, naast de naam in het cyrillisch, is vastgelegd. In de paspoorten van de [[Rusland|Russische Federatie]] wordt daar de Engelse wijze van translitereren voor gebruikt maar ten tijde van de [[Sovjet-Unie]] werd in de paspoorten de Franse transliteratie van het cyrillisch gebruikt.
Dat kan soms voor verwarring zorgen, onder andere voor Russen van West-Europese afkomst (ongeveer 1 miljoen mensen, van wie de meesten Duitse wortels hebben). Zo worden de achternamen Müller en Gautier in het Russisch als Мюллер en Готье gespeld, zodat die achternamen in het paspoort dan de schrijfwijze Myuller en Gotye krijgen, waarbij de oorspronkelijke vorm van de naam geen recht wordt aangedaan. In het Nederlands zouden die namen als Mjoeller en Gotje moeten worden gespeld.
In Wit-Rusland mogen de burgers echter zelf bepalen hoe ze hun naam in het Latijnse alfabet in het paspoort laten vastleggen.
 
== Zie ook ==
* [[Russisch braille]] en [[Bulgaars braille]]
* [[Oudcyrillisch alfabet]]