Erwin Schrödinger: verschil tussen versies

67 bytes toegevoegd ,  1 jaar geleden
geen bewerkingssamenvatting
k (Link naar doorverwijspagina gerepareerd (Arosa naar Arosa (Zwitserland)), met behulp van pop-ups)
 
== Biografie ==
Schrödinger werd in Wenen geboren als enig kind van het middenklasse-echtpaar Rudolf en Georgine Schrödinger. Hij genoot privéonderwijs tot zijn elfde jaar. In 1898 studeerde hij aan het [[Akademisches Gymnasium Wien|Akademisches Gymnasium]]. Als jongen hield hij van Duitse poëzie en excelleerde in vele vakken. In 1906 ging hij naar de [[Universiteit van Wenen]], waar hij in 1910 zijn doctoraal in de [[natuurkunde]] behaalde. In 1911 werd hij assistent van hoogleraar [[Franz-Serafin Exner]] (1849-1936). Aan de universiteit werd hij sterk beïnvloed door [[Friedrich Hasenöhrl]], een briljante fysicus die tijdens de [[Eerste Wereldoorlog]] zou omkomen. Tijdens zijn Nobeltoespraak merkte Schrödinger op dat indien Hasenöhrl niet was gesneuveld, niet hij maar Hasenöhrl in Stockholm zou zijn geëerd.
 
Aan de universiteit werd hij sterk beïnvloed door [[Friedrich Hasenöhrl]], een briljante fysicus die tijdens de [[Eerste Wereldoorlog]] zou omkomen. Tijdens zijn Nobeltoespraak merkte Schrödinger op dat indien Hasenöhrl niet was gesneuveld, niet hij maar Hasenöhrl in Stockholm zou zijn geëerd. In 1911 werd hij assistent van hoogleraar [[Franz-Serafin Exner]] (1849-1936).
 
=== Middelste jaren ===
In 1914 verkreeg Schrödinger zijn [[habilitatie]]. Tussen 1914 en 1918 nam hij deel aan de Eerste Wereldoorlog als officier bij de Oostenrijkse artillerie aan het Italiaanse front. Op 6 april 1920 trad hij in het huwelijk met Annemarie Bertel (1896-1965), die hij reeds voor de oorlog had ontmoet. Nog datzelfde jaar werd hij assistent van [[Max Wien]] aan de [[Universiteit van Jena]], en in september 1920 verkreeg hij de positie van buitengewoon hoogleraar theoretische natuurkunde in [[Stuttgart]]. In 1921 werd hij benoemd tot gewoon hoogleraar aan de [[Universiteit van Breslau]]. In de herfst van 1921 vertrok hij naar de [[Universiteit Zürich]], waar hij de leerstoel theoretische natuurkunde overnam van [[Max von Laue]]. De zes jaar die hij aan Zürich verbleef, waren waarschijnlijk de productiefste van zijn wetenschappelijke carrière.
 
In de herfst van 1921 vertrok hij naar de [[Universiteit Zürich]], waar hij de leerstoel theoretische natuurkunde overnam van [[Max von Laue]]. De zes jaar die hij aan Zürich verbleef, waren waarschijnlijk de productiefste van zijn wetenschappelijke carrière. In januari 1926 publiceerde Schrödinger in de ''Annalen der Physik'' het artikel ''Quantisierung als Eigenwertproblem'' over de golfmechanica en over hetgeen tegenwoordig bekendstaat als de schrödingervergelijking, een van de beroemdste vergelijkingen uit de [[kwantummechanica]]. In 1927 volgde hij [[Max Planck]] op als hoogleraar aan de [[Humboldtuniversiteit|Friedrich Wilhelm-universiteit]] in Berlijn.
 
InOmdat 1927Schrödinger volgdeeen hijhekel had aan het [[Max Planckantisemitisme]] op als hoogleraar aanvan de [[Humboldtuniversiteitnazi|Friedrich Wilhelm-universiteitnazi's]], die in Berlijn.1933 Omdatde hijmacht eenkregen hekelin had aan het antisemitisme van de nazi'sDuitsland, besloot Schrödingerhij in 1933datzelfde jaar uit eigen beweging in ballingschap te gaan en Duitsland te verlaten. Via [[Frederick Lindemann]] kwam hij terecht op het ''Magdalen College'' van de [[Universiteit van Oxford]]. Kort na zijn aankomst ontving hij, samen met [[Paul Dirac]], de [[Nobelprijs voor de Natuurkunde]]. Zijn baan aan Oxford liep stroef; vooral zijn onconventionele levensstijl - zijn open relatie met twee vrouwen - werd niet door iedereen aanvaard. In 1934 gaf Schrödinger aan de [[Princeton-universiteit]] lezingen; hij kreeg er zelfs een vaste aanstelling aangeboden, maar nam deze na lang uitstel uiteindelijk toch niet aan. Daarentegen keerde hij terug naar zijn geboorteland Oostenrijk, waar hij in 1936 hoogleraar natuurkunde werd aan de [[Universiteit van Graz]].
 
Zijn baan aan Oxford liep stroef; vooral zijn onconventionele levensstijl - zijn open relatie met twee vrouwen - werd niet door iedereen aanvaard. In 1934 gaf Schrödinger aan de [[Princeton-universiteit]] lezingen; hij kreeg er zelfs een vaste aanstelling aangeboden, maar nam deze na lang uitstel uiteindelijk toch niet aan. Daarentegen keerde hij terug naar zijn geboorteland Oostenrijk, waar hij in 1936 hoogleraar natuurkunde werd aan de [[Universiteit van Graz]].
 
=== Latere jaren ===
De ''[[Anschluss]]'' van Oostenrijk bij [[nazi-Duitsland]] in 1938 leverde voor Schrödinger meteen problemen op vanwege zijn vertrek uit Duitsland vijf jaar daarvoor, wat door de Duitse autoriteiten was opgevat als een onvriendelijke daad. Kort daarna lukte het hem om naar Italië te vluchten, vanwaar hij doorreisde naar Oxford, en later naar de [[Universiteit van Gent]]. Van die universiteit kreeg hij in [[1939]] een [[eredoctoraat]] toegekend. Na een kort verblijf in Gent vertrok hij naar Ierland, om te helpen bij de opbouw van het [[Dublin Institute for Advanced Studies]] in [[Dublin]]. Dit instituut moest de Europese tegenhanger gaan worden van het Amerikaanse ''[[Institute for Advanced Study]]'' in [[Princeton (New Jersey)|Princeton]]. Op voorspraak van de Ierse premier [[Éamon de Valera]], een voormalige wiskundedocent, werd Schrödinger benoemd tot hoogleraar-directeur van de school voor theoretische natuurkunde, een functie die speciaal voor hem werd ingesteld. Hij bleef in Dublin tot aan zijn pensionering in 1955. Hierop keerde hij als hoogleraar terug naar Wenen, waar hij op 73-jarige leeftijd zou overlijden aan de gevolgen van [[tuberculose]].
 
Na een kort verblijf in Gent vertrok hij naar Ierland, om te helpen bij de opbouw van het [[Dublin Institute for Advanced Studies]] in [[Dublin]]. Dit instituut moest de Europese tegenhanger gaan worden van het Amerikaanse ''[[Institute for Advanced Study]]'' in [[Princeton (New Jersey)|Princeton]]. Op voorspraak van de Ierse premier [[Éamon de Valera]], een voormalige wiskundedocent, werd Schrödinger benoemd tot hoogleraar-directeur van de school voor theoretische natuurkunde, een functie die speciaal voor hem werd ingesteld. Hij bleef in Dublin tot aan zijn pensionering in 1955. Hierop keerde hij als hoogleraar terug naar Wenen, waar hij op 73-jarige leeftijd zou overlijden aan de gevolgen van [[tuberculose]].
 
== Golfmechanica ==
Schrödinger leed aan [[tuberculose]] en verbleef in de jaren 1920 verschillende malen in een [[sanatorium]] in het Zwitserse [[Arosa (Zwitserland)|Arosa]]. Het was ook daar dat hij zijn bekende golfvergelijking heeft opgesteld.
[[Bestand:Grave Schroedinger.jpg|thumb|Graf van Erwin en Anny Schrödinger in Alpbach. Op het graf staat zijn bekende vergelijking.]]
Hij stierf in [[Wenen]] op 73-jarige leeftijd aan de gevolgen van tuberculose en werd begraven in [[Alpbach]] in Oostenrijk, op een [[Rooms-Katholieke Kerk|katholieke]] begraafplaats. Alhoewel Schrödinger geen katholiek was, gaf de priester die verantwoordelijk was voor de begraafplaats toch toestemming om hem daar te begraven, nadat hij vernomen had dat Schrödinger lid was van de [[Pauselijke Academie voor de Wetenschappen]]. Zijn vrouw stierf vier jaar later op 3 oktober 1965.
 
== Oeuvre ==
* ''Meine Weltansicht'' (1961, postuum)
 
== Bibliografie ==
* Walter J Moore (1992), ''Schrödinger, life and thought'', Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-43767-7
* Waler J Moore (2003), ''A Life of Erwin Schrödinger'', Cambridge University Press
* John Gribbin (2012), ''Erwin Schrödinger and the Quantum Revolution'', Bantam Press
 
{{Appendix|2=
* {{en}} [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1933/schrodinger-bio.html Biografie Erwin Schrödinger] op Nobelprize.org
{{Navigatie winnaars van de Nobelprijs voor de Natuurkunde}}
{{Commons|Erwin Schrödinger}}
 
{{DEFAULTSORT:Schrodinger, Erwin}}
[[Categorie:Oostenrijks natuurkundige]]
12.228

bewerkingen