Pedir: verschil tussen versies

11 bytes verwijderd ,  1 jaar geleden
k
Algemene verbeteringen via Wikipedia:Wikiproject/Check Wikipedia. met AWB
k (WPCleaner v1.34 - Link naar doorverwijspagina aangepast. Help mee! - Peureulak)
k (Algemene verbeteringen via Wikipedia:Wikiproject/Check Wikipedia. met AWB)
 
[[Bestand:Pedir-Mercator.png|thumb|Pedir, op een kaart van [[Gerardus_MercatorGerardus Mercator#Postuum_uitgegevenPostuum uitgegeven|Mercator]] uit 1595]]
'''Pedir''' was een havenstad in [[Atjeh]] aan de noordkust van [[Sumatra]], in de buurt van [[Sigli]]. Het was ook de naam van het daar gevestigde vorstendom, dat ongeveer samenvalt met de huidige landstreek '''[[Pidië]]'''. In deze streek wordt van oudsher veel [[peper]] verbouwd. Omdat aan de ene kant geschreven bronnen altijd neerkomen op een poging de naam in de klanken van een andere taal weer te geven en aan de andere kant de uitspraak van een naam in de loop van eeuwen soms verandert, kunnen ''Pedir'' en ''Pidië'' twee schrijfwijzen voor dezelfde naam zijn; ook de vormen '''Pidir''' en '''Pidia''' komen voor.
 
De kooplieden vanuit [[India]] en [[Perzië]] en later Arabië brachten ook de Islam naar Sumatra. Marco Polo zag dat in ''Ferlec'' (wellicht Peureulak), een van de plaatsen die hij in 1292 op Sumatra bezocht, de islam werd beleden.
De kroniekschrijver [[Ma Huan]] die de [[Chinese zeehandel onder het keizerrijk|Chinese zeevaarder]] [[Zheng He]] vergezelde op zijn reizen in 1413, 1421 en 1432 schreef in zijn 'Alomvattende verkenning van oceaankusten' (瀛涯勝覽 : ''Ying-yai Sheng-lan'') uit 1433 dat de voornaamste koninkrijken in het noorden van Sumatra al islamitische sultanaten waren.
Ludovico di Varthema heeft het over een Sumatra met drie [[hindoe]] koningen; <ref>[https://archive.org/stream/travelsludovico00badggoog#page/n387/mode/2up {{Aut|Varthema, L. di}} ''The Travels'' (1863) Hakluyt Society, London] Engelse vertaling ''Itinerario'' op Internet Archive, vanaf p. 229; ''geraadpleegd 2014-07-27''.</ref>, maar dit kan hij aan verouderde bronnen hebben ontleen.<ref>[http://www.islamicmanuscripts.info/reference/books/Varthema-1928-Itinerary/Varthema-1928-Itinerary-0-068-085.pdf {{Aut|Carnac Temple, R.}} "Discourse on Varthema and his Travels in Southern Asia" in: ''The Itinerary of Ludovico di Varthema from 1502 to 1508. As translated from the Original Italian Edition of 1510, by John Winter Jones, F.S.A. in 1863 for the Hakluyt Society (1928) The Argonaut Press, London], vanaf p. lxxii; ''geraadpleegd 2014-07-27''.</ref>
In zijn reisbeschrijving uit 1516 zegt de Portugees [[Duarte Barbosa]] dat de meeste havensteden worden bewoond door moslims en noemt daarbij uitdrukkelijk Pedir.<ref>[http://books.google.nl/books?id=edzW9fuOF-cC&lpg=PP7&dq=barbosa%20sumatra&hl=nl&pg=PA182#v=onepage&q=pedir&f=false {{Aut|Barbosa D.; ed. M. Longworth Dames}} ''Book of Duarte Barbosa'' Volume 2 (2002) Asian Educational Services, New Delhi] ISBN 8120604539 p. 182; ''geraadpleegd 2014-08-07''</ref>
Rond 1477 kreeg Pedir een dynastie van vorsten die zich [[Sultan (rang)|sultan]] noemden, wat erop wijst dat het toen een islamitisch rijk was.<ref>{{Aut|Truhart, P.}} ''Regents Of Nations: Part 3: Asia and Pacific Oceania,'' 2e druk (2003) K.G. Saur Verlag, München ISBN 3598215452; p.1270</ref>
 
Pedir werd een haven waar vrome Sumatraanse moslims aan boord gingen voor hun bedevaart naar [[Mekka]], de [[hadj]]. De naam [[Padri-oorlogen|Padri]] voor een latere groep [[islamist]]en is vermoedelijk afgeleid van ''orang pidari'' en daarmee verwijzen naar de betekenis die Pedir voor vrome moslims had.<ref>[http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/padri-SIM_6056 {{Aut|Dobbin, C.}} "Padri." in: ''Encyclopaedia of Islam'' 2e druk (2012)] Brill Online; geraadpleegd 2014-07-25</ref>
 
==Neergang==
De groei van [[Malakka (stad)|Malakka]] en komst van de Portugezen in India maakten dat de handelsroutes veranderden, zodat Pedir haar overheersende positie verloor. Bovendien was het sultanaat aan het einde van de 15e eeuw verwikkeld in een jarenlange strijd met naburige vorstendommen. Aanvankelijk verliep die succesvol en werden zowel [[Daja]] als het toen nog kleine Atjeh vazalstaten van Pedir.
 
De Portugezen probeerden goedschiks of kwaadschiks steeds meer greep op de handel te krijgen en steun te geven aan verbreiding van het rooms-katholieke geloof. Hierbij ontmoeten zij weerstand van islamitische koopvaarders en vorsten. Om hun positie te versterken veroverden de Portugezen in 1511 Malakka en probeerden zij telkens weer gebruik te maken van de onderlinge verdeeldheid tussen sultans.<ref>[http://books.google.nl/books?id=QKgraWbb7yoC&lpg=PA118&ots=3XoYGf5c_T&dq=site%20pedir%20aceh&hl=nl&pg=PA869#v=snippet&q=melaka&f=false {{Aut|Keat Gin Ooi red.}} ''Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor, Volume 1'' (2004) ABC-CLIO, Santa Barbara; p. 869] ISBN 9781576077702; ''geraadpleegd 2014-08-08''</ref>
<ref>[http://www.colonialvoyage.com/geschiedenis_portugal_overzee/deel10/hoofdstuk_3.0.html {{Aut|Wickeren A. van}} ''De Portugezen verdreven van Sumatra'' op: www.colonialvoyage.com]; ''geraadpleegd 2014-08-22''</ref>
In [[Ali Mughajat Sjah]], de heerser van de kleine vazalstaat Atjeh vonden zij een onverzoenlijke tegenstander. Vanaf 1511 maakte hij zich eerst los van Pedir om met succes zijn eigen positie versterken. In 1524 was hij erin geslaagd om zowel de heerser over Daja als de sultan van Pedir te verjagen.<ref>[http://books.google.nl/books?id=QKgraWbb7yoC&lpg=PA111&dq=site%20pedir%20aceh&hl=nl&pg=PA118#v=snippet&q=pedir&f=false {{Aut|Keat Gin Ooi red.}} ''Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor, Volume 1'' (2004) ABC-CLIO, Santa Barbara; p. 118] ISBN 9781576077702; ''geraadpleegd 2014-08-08''</ref>
Hij had veel steun van de bevolking en legde zo de grondslag voor het grote [[sultanaat Atjeh]]. Ook in het nog oostelijker gelegen [[Pasai]], dat economisch had geprofiteerd van de veranderde handelsroutes, moest de sultan het veld ruimen voor de expansie van Atjeh.
 
Voortaan was Pedir een vazalstaat van Atjeh. Koopvaarders die de Portugezen in Malakka wilden of moesten omzeilen kozen voor de route langs de westkust van Sumatra en kwamen zo wel naar Atjeh, maar niet meer langs Pedir. Pedir boette zo aan belang in.
 
==Sultans van Pedir==
# Hoesein - ''Maharaja Husein Syah'' - '''Ḥusayn''' Šāh
# Ma'roef - ''Maharaja Malik Ma’ruf Syah'' - '''Makruf''' Šāh
# Achmed - ''Maharaja Ahmad Syah'' - '''Aḥmad''' Šāh
 
Ma'roef was de laatste die als sultan van Pedir stierf in 1511. Achmed volgde zijn vader wel op, maar werd door Ali Mughajat Sjah afgezet als sultan. Ma'roef en Achmed liggen begraven op de begraafplaats [[Teunku di Kandang]], bij [[Klibeuet]], even buiten Sigli.<ref>[http://indahnesia.com/indonesia/ACECOA/coastal_cities.php Aceh-Coastal cities] onder "From Medan to Banda Aceh"; ''geraadpleegd 2014-07-27.''</ref>
:''"... so zijnder sommighe plaetsen in dit eylandt, daer die Portugesen handelen, die met die van Malacca haer traffique dryven, als een plaets, ghenaemt Pedir, welck leyt 20. mylen van Acheijn aende custe teghen over Malacca, van waer comt veel peper, ende ooc gout, ..."''<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/lins001itin01_01/lins001itin01_01_0042.php {{Aut|Linschoten, J.H. van; eds. H. Kern en H. Terpstra}} ''Itinerario, voyage ofte schipvaert naer Oost ofte Portugaels Indien 1579-1592. Eerste stuk'' 2e druk (1955) Martinus Nijhoff, Den Haag] p. 83; ''geraadpleegd 2014-08-22</ref>
 
In 1599 bezochten de broers [[Cornelis de Houtman|Cornelis]] en [[Frederik de Houtman]] op hun [[Frederik_de_HoutmanFrederik de Houtman#Tweede_reis_naar_de_OostTweede reis naar de Oost|tweede reis naar Indië]] ook Atjeh bezocht, waarvan Pedir toen een vazalstaat was. Vermoedelijk door stoken van de Portugezen ontstond er een conflict met de sultan, wat onder meer tot gevolg had dat Frederik de Houtman meer dan een jaar werd vastgehouden in Pedir, totdat de betrekkingen tussen de Nederlanders en de Atjehers weer vriendschappelijk werden.<ref>[http://dbnl.nl/arch/sijs002wiek01_01/pag/sijs002wiek01_01.pdf {{Aut|Sijs, N. van der (ed.)}} ''Wie komt daar aan op die olifant?'' (2000) L.J. Veen, Amsterdam] ISBN 9020458906; p. 133 e.v.; ''geraadpleegd 2014-08-22</ref>
 
Maar Pedir raakte in de eeuwen daarna steeds verder op de achtergrond. In de [[Atjeh-oorlog]] werd de naam Pedir wel weer gebruikt (de "[[Pedir-expeditie]]"), maar vooral omdat de landstreek Pidië onder die naam in Nederland bekend was geworden. Uiteindelijk werd die laatste naam ook in de koloniale tijd gangbaar. Tegenwoordig bestaat er niet eens duidelijkheid over de precieze plek waar Pedir heeft gelegen.
 
Maar Pedir raakte in de eeuwen daarna steeds verder op de achtergrond. In de [[Atjeh-oorlog]] werd de naam Pedir wel weer gebruikt (de "[[Pedir-expeditie]]"), maar vooral omdat de landstreek Pidië onder die naam in Nederland bekend was geworden. Uiteindelijk werd die laatste naam ook in de koloniale tijd gangbaar. Tegenwoordig bestaat er niet eens duidelijkheid over de precieze plek waar Pedir heeft gelegen.
 
{{Appendix}}
17.654

bewerkingen