IJzertijd: verschil tussen versies

110 bytes toegevoegd ,  2 jaar geleden
 
== Algemeen ==
In [[Griekenland]], de [[Levant]] en [[India]] begon de ijzertijd het vroegst, rond 1200 v.Chr.
In [[Griekenland]], de [[Levant]] en [[India]] begon de ijzertijd het vroegst, rond [[1200 v.Chr.]]. In West-Europa wordt de ijzertijd gedateerd op de periode van circa [[800 v.Chr.]] tot de [[Romeins leger|Romeinen]] naar de Lage Landen kwamen (circa het begin van onze jaartelling). In [[België]] en het zuiden van [[Nederland]] werden ijzeren voorwerpen gangbaar omstreeks [[700 v.Chr.]],<ref>J.H.F Bloemers & T. van Dorp: ''Pre-& Protohistorie van de Lage Landen'', p.243 'IJzer in opkomst'</ref> terwijl [[Noord-Nederland]] achterbleef: daar waren ijzeren speerpunten en paardenbitten in een graf uit de [[6e eeuw v.Chr.]] in [[Havelte|Havelte-Darp]] de vroegste sporen.<ref>Kooi P.B. 1983 in ''Oudheidkundige mededelingen uit het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden, 64, p.197-208</ref> In zuidelijker streken (het Midden-Oosten, het oostelijke [[Middellandse Zee]]-bekken) was de overgang wat eerder (vanaf circa [[1200 v.Chr.]]). De overgang van de bronstijd naar de ijzertijd is in die streken gepaard gegaan met grote politieke verschuivingen (zie de [[brandcatastrofe]]).
De overgang van de bronstijd naar de ijzertijd in het oostelijke [[Middellandse Zee]]-bekken ging gepaard gegaan met [[Ondergang van het internationale systeem aan het einde van de Late Bronstijd|grote politieke verschuivingen]].
 
In Midden-Europa wordt het begin van de ijzertijd gedateerd op circa 800 v.Chr. en de overgang, onder zogenaamde [[Thraco-Cimmerisch]]e invloeden uit de oostelijke steppen, van de late bronstijd-[[urnenveldencultuur]] naar de [[Hallstattcultuur]].
De naam ijzertijd duidt op het veelvuldig gebruik van [[IJzer (element)|ijzer]] bij het maken van metalen voorwerpen. IJzer heeft diverse voordelen ten opzichte van [[brons]]:
 
* Brons is harder, dus beter geschikt voor wapens en gereedschap maar
In [[Griekenland]], de [[Levant]] en [[India]] begon de ijzertijd het vroegst, rond [[1200 v.Chr.]]. In West-Europa wordt de ijzertijd gedateerd op de periode van circa [[800 v.Chr.]] tot de [[Romeins leger|Romeinen]] naar de Lage Landen kwamen (circa het begin van onze jaartelling). In [[België]] en het zuiden van [[Nederland]] werden ijzeren voorwerpen gangbaar omstreeks [[700 v.Chr.]],<ref>J.H.F Bloemers & T. van Dorp: ''Pre-& Protohistorie van de Lage Landen'', p.243 'IJzer in opkomst'</ref> terwijl [[Noord-Nederland]] achterbleef: daar waren ijzeren speerpunten en paardenbitten in een graf uit de [[6e eeuw v.Chr.]] in [[Havelte|Havelte-Darp]] de vroegste sporen.<ref>Kooi P.B. 1983 in ''Oudheidkundige mededelingen uit het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden, 64, p.197-208</ref> InDe zuidelijkerijzertijd strekeneindigde (hethier Midden-Oosten,toen het oostelijkede [[MiddellandseRomeins Zeeleger|Romeinen]]-bekken) wasnaar de overgangLage watLanden eerderkwamen (vanaf circa [[1200het v.Chr.]]). De overgangbegin van deonze bronstijd naar de ijzertijd is in die streken gepaard gegaan met grote politieke verschuivingen (zie de [[brandcatastrofe]]jaartelling).
* het ijzer is makkelijker te bewerken
 
De naam ijzertijd duidt op het veelvuldig gebruik van [[IJzer (element)|ijzer]] bij het maken van metalen voorwerpen. IJzer heeft diverse voordelen ten opzichte van [[brons]]. Brons is harder, dus beter geschikt voor wapens en gereedschap, maar:
* het ijzer is makkelijker te bewerken
* het is makkelijker te repareren
* de grondstof ervoor komt op veel meer plaatsen voor
IJzer was lange tijd een weinig gebruikt metaal omdat het weinig als vrij metaal in [[gedegen]] vorm voorkomt, in tegenstelling tot [[koper (element)|koper]]. Oorspronkelijk kende men daarom alleen het [[meteoriet|meteoritisch]] ijzer, een zeldzaamheid. Het duurde lang voordat men leerde het metaal uit zijn [[erts (mineraal)|erts]] vrij te maken.
 
De voordelen zorgden ervoor dat bij voorkeur ijzer werd gebruikt voor allerlei wapens (vooral het [[zwaard (wapen)|zwaard]]) en gereedschap. HetBrons nubleef minderechter belangrijkebelangrijk brons werd omgesmolten totvoor sieraden en siervoorwerpen (vooral armbanden en paardentuig).
 
== Typische elementen uit de ijzertijd ==
65.728

bewerkingen