Perkament: verschil tussen versies

4 bytes toegevoegd ,  3 jaar geleden
geen bewerkingssamenvatting
k (Wijzigingen door 213.125.43.170 (Overleg) hersteld tot de laatste versie door Ellywa)
[[Bestand:Estrangela.jpg|thumb|right|200px|Stuk perkament, met tekst]]
'''Perkament''' (ook als verfijnde vorm: ''velijn'', ''[[vellum]]'') is een dun papierachtig materiaal, gemaakt van huid van kalveren, koeien, geiten, schapen, konijnen of ezels. Perkament is genoemd naar de stad [[Pergamum]] in [[Klein-Azië]]. Daar is het echter niet uitgevonden, maar wel verbeterd. Perkament is met name bekend als schrijfmateriaal voor [[handschrift (document)|handschriften]].
 
Het oudste perkament dateert van 2700 jaar voor Christus en is gevonden in [[Egypte (land)|Egypte]]. Perkament bleek beter en sterker te zijn dan [[papyrus]], maar het was ook (veel) duurder. In de [[Middeleeuwenmiddeleeuwen]] werd perkament in Europa veel gebruikt om op te schrijven, omdat het gebruikelijke papyrus vochtgevoelig is en niet lang houdbaar in het natte Europa. Het minder gevoelige [[papier]] bestaat al vanaf de [[14e eeuw]], maar werd aanvankelijk als minderwaardig schrijfmateriaal beschouwd.
 
Perkament van kalfshuid had de beste kwaliteit. Vaak werd het purperrood geverfd en beschreven met zilver- of goudkleurige inkt; het was daardoor duurder dan andere perkamentsoorten. Deze soort wordt ook wel ''vellum'' (velijn) genoemd.
 
== Gebruik van perkament ==
Veel handschriften uit de [[Middeleeuwen]]middeleeuwen zijn door monniken op perkament geschreven. Dat werd gedaan met [[ganzenveer]]pennen en rietstaafjes die in ijzergallusinkt werden gedoopt. Als versieringen werden onder andere [[Boekverluchting#Miniaturen|miniaturen]] getekend en ingekleurd met verf. Er werden ook veel versierde letters gebruikt: vooral de initialen, de beginletters van hoofdstukken versierde men. De monniken kopieerden vooral veel andere, oudere, boeken en zo zijn door de Middeleeuwen heen veel boeken uit de [[Oudheid]] voor ons bewaard gebleven.
 
Vaak maakte men bij het schrijven gebruik van hulplijntjes, die gemaakt werden door aan weerszijden van elk vel met een speld een verticale rij gaatjes in het materiaal te prikken. Dan trok men met de botte kant van een mes of loodstift horizontale lijnen tussen de gaatjes en ook een paar verticale lijnen, om in kolommen te kunnen werken.
Omdat perkament doorschijnend is, wordt het tevens gebruikt in lampen. Het werd zelfs gebruikt in ramen.
 
Aan het eind van de Middeleeuwenmiddeleeuwen werd perkament door [[papier]] verdrongen. Niet alleen was papier veel goedkoper, maar het neemt ook de drukinkt beter op.
 
Perkament wordt ook tegenwoordig nog voor joodse [[thora]]rollen gebruikt en door mensen die de [[kalligrafie]] beoefenen, voor luxe [[boekbinden|boekbanden]] en voor [[oorkonde]]n. Daarnaast wordt het ook gebruikt in de zogenaamde perkamentkunst of '[[pergamano]]'.
Anonieme gebruiker