Kalmaroorlog: verschil tussen versies

8 bytes toegevoegd ,  3 jaar geleden
geen bewerkingssamenvatting
(Versie 49969808 van EBFS (overleg) ongedaan gemaakt. BTNI)
| casualties3=
}}
De '''Kalmaroorlog''' of de '''Oorlog van Kalmar''' ([[Deens]]: ''Kalmarkrigen''; [[Zweeds]]: ''Kalmarkriget'') was een oorlog tussen [[Denemarken-Noorwegen|Denemarken]] en [[Koninkrijk Zweden (1523-1814)|Zweden]] van [[1611]] tot [[1613]]. De oorlog werd gevoerd over de aanspraken van beide landen op het uiterste noorden van [[Scandinavië]]. Denemarken behaalde eenwist grootde aantalbelangrijkste overwinningensteden in het Zuiden van Zweden te veroveren, maar het bleek onmogelijk om Zwedendoor geheelnaar Stockholm door te veroverenstoten. Groeiende internationale druk bracht Denemarken tot het sluiten van de [[Vrede van Knäred]], waarmee de oorlog werd beëindigd.
 
De Kalmaroorlog was de laatste oorlog waarin Denemarken zijn positie als belangrijkste macht in [[Noord-Europa]] wist te handhaven.
 
==Voorgeschiedenis==
Denemarken was aan het begin van de [[17e eeuw]] de machtigste staat in het [[Oostzee]]gebied.<ref>Denmark, 1513-1660: the rise and decline of a Renaissance monarchy, blz. 149</ref> De controle over de [[Sont]] en de daarbij behorende [[Sonttol]] waren van groot strategisch en economisch belang. Ook de handel en de visvangst in de noordelijke [[Noordzee]] en in de [[Barentszzee]] waren in Deense handen. Door het bezit van Noorwegen en [[Skåneland]] grensde Denemarken zowel in het westen en noorden als in het zuiden aan Zweden. DeHet Zweedse koningbuitenlandse [[Karelbeleid IXwerd vanin Zweden|Karelbelangrijke IX]]mate voeldebeïnvloed zichdoor hierdoorde omcirkeldangst doorvoor deeen Denen.<ref>ImperialDeense Experience,verovering blzvan Zweden. 8</ref>
 
===De strijd om het Noorden===
Om de omcirkeling door Denemarken te doorbreken begonnen de Zweden langzaam maar zeker het dun bevolktedunbevolkte land rond de [[Noordkaap (Noorwegen)|Noordkaap]] in te nemen. Zweedse controle over de Noordkaap zou het ook mogelijk maken om de handel met Rusland via [[Archangelsk]] te beheersen. Het in [[1595]] met [[Tsaardom Rusland|Rusland]] gesloten [[Vrede van Teusina|Verdrag van Teusina]] vormde een wettelijke basis voor de Zweedse gebiedsuitbreiding. Soldaten, belastingophalers en bestuurders drongen steeds verder naar het noorden op, wat tot schermultselingenschermutselingen met de plaatselijke Noorse bevolking leidde. Om zijn aanspraken op deze noordelijke gebieden kracht bij te zetten nam koning Karel IX na zijn kroning in [[1607]] de titel "''Koning van de Lappen in het Noordland''" aan. Bij het stichten van een nieuwe havenstad op het eiland [[Hisingen]], ten noorden van de Sont, schonk Karel IX de nieuwe [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Nederlandse]] bewoners zelfs het recht om in de Barentszzee te vissen. Denemarken protesteerde hiertegen en de Deense koning [[Christiaan IV van Denemarken|Christiaan IV]] reisde een aantal keerzelfs persoonlijk naar het hoge noorden om de Deense soevereiniteit over het gebied te bevestigenbenadrukken.
 
===Zweedse conflicten met Polen en Rusland===
DeHet Zweedsecommerciële interessebelang invan hetde bezitnoordelijke vanroute hetnaar hoge noordenRusland werd versterkt doordatdoor Zweden van [[1600]] tot [[1611]] inde [[Zweeds-Poolse Oorlog (1600-1611)|Zweedse oorlog]] was met [[Pools-Litouwse Gemenebest|Polen-Litouwen]] (1600–1611). Koning [[Sigismund III van Polen|Sigismund Wasa]] van Polen was korte tijd koning van Zweden geweest totdat hij in [[1599]] werd afgezet door zijn broer Karel IX. Sigismund bleef echter aanspraak maken op de Zweedse kroon en werd daarin gesteund door Christiaan IV, die Karel IX weigerde te erkennen als rechtmatige koning van Zweden. Om een mogelijke Poolse invasie voor te zijn nam Karel zelf het initiatief toen hij vanuit [[Zweeds Estland]] [[Hertogdom Lijfland|Pools Lijfland]] binnenviel. De oorlog en de Zweedse blokkade van de Hanzestad [[Riga]] verstoorde de handel in de Oostzee. Veel handelaars probeerden het oorlogsgebied te ontwijken door het Russische achterland van Riga via Archangelsk te bereiken. Hierdoor steeg het belang van de noordelijke route en daalde de opbrengsten van de Sonttol.
 
Ook in Rusland raakte Zweden betrokken bij een oorlog. Tijdens de chaotische [[Tijd der Troebelen]] steunde Zweden eerst de Russische elite tegen de Polen, maar vanaf [[1610]] de begonnen de Zweden de [[Ingrische Oorlog]] waarbij geprobeerd werd om zo veel mogelijk Russisch grondgebied te veroveren.
14.158

bewerkingen