Lise Meitner: verschil tussen versies

38 bytes verwijderd ,  3 jaar geleden
k
Fix parameters
k (niet VS)
k (Fix parameters)
| extra portaal2 =
}}
'''Lise Meitner''' ([[Wenen]], [[7 november]] [[1878]] – [[Cambridge (Verenigd Koninkrijk)|Cambridge (VK)]], [[27 oktober]] [[1968]])<ref>{{en}} {{CiteCiteer newsnieuws|first|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30A11F83455157493CAAB178BD95F4C8685F9|work=[[The New York Times]]|title = Lise Meitner Dies; Atomic Pioneer, 89; Lise Meitner, Physicist, Is Dead; Paved Way for Splitting of Atom|date=28 april 1968|date accessed = 2 januari 2013}}</ref> was een [[Oostenrijk]]s-[[Zweden|Zweeds]] [[natuurkunde|natuurkundige]] die belangrijk werk heeft verricht op het gebied van [[radioactiviteit]] en [[kernfysica]]. Ze wordt vaak genoemd als een van de schrijnende voorbeelden van een vrouw van wie de wetenschappelijke prestaties over het hoofd gezien werden voor een [[Nobelprijs]].<ref name="nytimesnobel">{{en}} {{CiteCiteer newsnieuws| title = No Nobel Prize for Whining|quote=|last = Judson|first= Horace Freeland|date = 20 October 2003|url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=9C02E4DE123EF933A15753C1A9659C8B63|work=[[The New York Times]]|accessdate=3 januari 2014}}</ref><ref name="heritage">{{en}} {{Citeer web| title = Otto Hahn, Lise Meitner and Fritz Strassmann| url = http://www.chemheritage.org/classroom/chemach/atomic/hahn-meitner.html|publisher = ''Chemistry Heritage''|accessdate =3 januari 2014}}</ref><ref name="wapost">{{en}} {{CiteCiteer newsnieuws| title = The Woman Behind the Bomb|quote = While professional jealousies only threatened to keep Marie Currie from receiving the Nobel Prize, they succeeded in denying Meitner the same recognition. |last=Bartusiak|first=Marcia| url = http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/reviews/lisemeitner.htm|work=[[The Washington Post]]|accessdate=3 januari 2014}}</ref><ref> {{nl}} {{CiteCiteer newsnieuws|title=E=mc<sup>2</sup>|url=http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/archief/article/detail/2491198/2001/12/15/E-mc2.dhtml|last = Friedman|first=Carl|accessdate=3 januari 2014|work=[[Trouw (krant)|Trouw]]}}</ref>
 
Meitner werkte samen met [[Otto Hahn]] en zijn assistent [[Fritz Strassmann]], die op 17 december 1938, een paar maanden na Meitners vlucht uit [[Duitsland]], de [[kernsplijting]] ontdekten. In januari 1939 leverde Meitner samen met [[Otto Frisch]] de eerste natuurkundige theoretische verklaring van de kernsplijting. Haar collega Otto Hahn kreeg in 1944 de [[Nobelprijs voor Scheikunde]] voor hun ontdekking.<ref name="Nobel" /> Het element [[meitnerium]] is naar Meitner vernoemd.<ref name="RSC" />
 
Meitner werkte samen met [[Otto Hahn]] en zijn assistent [[Fritz Strassmann]], die op 17 december 1938, een paar maanden na Meitners vlucht uit [[Duitsland]], de [[kernsplijting]] ontdekten. In januari 1939 leverde Meitner samen met [[Otto Frisch]] de eerste natuurkundige theoretische verklaring van de kernsplijting. Haar collega Otto Hahn kreeg in 1944 de [[Nobelprijs voor Scheikunde]] voor hun ontdekking.<ref name="Nobel" /> Het element [[meitnerium]] is naar Meitner vernoemd.<ref name="RSC" />
== Biografie ==
Lise Meitner, geboortenaam Elise,<ref name="California">{{en}} Sime, Ruth Lewin: [http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/lisemeitner.htm Lise Meitner: A Life in Physics, hoofdstuk 1]. 1996 University of California, [[University of California Press]]</ref> werd geboren in Wenen en was de derde van acht kinderen uit een [[Liberaal jodendom|liberaal-joods]] gezin. Ze groeide op in [[Leopoldstadt]], het tweede district van Wenen, dat samen met [[Boedapest]] de hoofdstad van [[Oostenrijk-Hongarije]] vormde. In het geboorteregister van de Weense Joodse Gemeenschap staat 17 november 1878 als haar geboortedatum. Alle andere officiële bronnen geven 7 november 1878 aan, de datum die Lise Meitner gebruikte.<ref name="California" /> Haar vader, Philipp Meitner, was een van de eerste advocaten in Oostenrijk van Joodse afkomst. Haar moeder was Hedwig Meitner-Skovran.<ref name="California" /> Lise kreeg geen joodse maar een seculiere,<ref name="Ruth2"> {{en}} Sime, Ruth Lewin [http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 7-8 </ref> of volgens een andere bron een protestantse opvoeding.<ref> {{de}} [http://www.onb.ac.at/ariadne/vfb/bio_meitner.htm Ariadne: Lise Meitner] [[Österreichische Nationalbibliothek]], 28 april 2006</ref> Later bekeerde ze zich tot het [[lutheranisme]] en liet ze zich dopen.<ref name="California" /> Na een lagere school van vijf jaar ging ze naar een Weense ''Mädchen-Bürgerschule'', een meisjesburgerschool, omdat het gymnasium dat voorbereidde op de universiteit niet toegankelijk was voor meisjes.<ref name="Apotheker" /> Na de meisjesburgerschool werd haar opleiding als voltooid aangeduid ("vom weiteren Schulbesuch befreit"). De enige mogelijkheid voor vrouwen om verder te studeren was naar een privéschool gaan, de ''hohere Tochterschule'', en een beroep als docent te kiezen in een beperkt aantal vakken. Voor een diploma als docent in de wetenschappen was een universitaire opleiding nodig. Ze besloot Frans te studeren, maar had nooit echt passie voor het vak. Na deze opleiding gaf ze een jaar lang Franse les op een middelbare school. Hiermee verdiende ze wat geld voor de gevorderde muzieklessen van haar zus Auguste (Gusti), die later concertpianiste werd.<ref name="California" />
 
=== Universiteit van Wenen ===
[[Bestand:Lise Meitner12.jpg|thumb|rechts|265px|Lise Meitner in 1906]]
De kans om een wetenschappelijke opleiding te volgen kreeg Meitner in 1897. In dit jaar werd de wet opgeheven die in het toenmalige [[Oostenrijk-Hongarije]] vrouwen verbood te studeren aan een universiteit.<ref name="Ruth1"> {{en}} Sime, Ruth Lewin [http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 5-6 </ref> Op advies van haar vader rondde ze eerst haar opleiding tot docent [[Frans]] af om verzekerd te zijn dat ze in haar eigen levensonderhoud kon voorzien.<ref name="California" /> Met de hulp van een lokale privé-docent wist ze door hard werken de achtjarige opleiding van het [[Akademisches Gymnasium Wien]] ter voorbereiding op het universitaire [[toelatingsexamen]] in twee jaar af te ronden.<ref name="Apotheker" /> Hier gaf ze aan dat ze [[filosofie]] als realistische vervolgstudie zag.<ref> {{de}} [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=jag&datum=1902&page=83&size=45 Jahresbericht Akademische Gymnasium Wien], [[Österreichische Nationalbibliothek]], 1902.</ref> Kort voor haar 23ste verjaardag trad ze als een van de weinige vrouwelijke studenten toe tot de [[Universiteit van Wenen]].<ref name="California" /> Geïnspireerd door haar docent, [[Ludwig Boltzmann]], besloot Meitner zich na haar eerste jaar volledig op natuurkunde te richten. Hij was de enige natuurkundedocent op dat moment, en accepteerde vrouwen als vanzelfsprekend. Hij was getrouwd met de wiskunde- en natuurkundelerares Henriette von Aigentler die met zeer veel moeite en hulp van Boltzmann lessen op de universiteit mocht volgen. Meitner behaalde op 1 februari 1906 haar doctorstitel [[Cum laude|summa cum laude]] met een [[dissertatie]] over warmtegeleiding in niet-homogene lichamen.<ref name="California" /> Ze was hiermee de tweede vrouw die aan die universiteit promoveerde in de natuurkunde, maar als vrouwelijke onderzoeker kreeg ze nauwelijks werk. Uiteindelijk schreef ze [[Marie Curie]] aan, maar die bleek geen positie vrij te hebben voor Meitner.<ref name="Ruth2" />
 
Om geld te verdienen besloot ze weer Franse les te gaan geven op een middelbare school. Na de zelfmoord van Boltzmann werd ze de assistent van [[Stefan Meyer]], die Boltzmanns werk waarnam.<ref name="California" /> Ze werkte een jaar voor Meyer, waarin ze veel leerde over [[kernfysica]]. Ze publiceerde ook een aantal artikelen over radioactiviteit: "Über Absorption von α- und β-Strahlen" en "Über die Zerstreuung von α-Strahlen".<ref name="Apotheker"> {{en}}
{{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Apotheker
| Voornaamvoornaam = Jan
| Auteurlinkauteurlink =
| Medeauteursmedeauteurs = Sarkadi, Livia Simon
| Datumdatum = 2011
| Titeltitel = European Women in Chemistry
| Uitgeveruitgever = Wiley-VCH Verlag & Co. KGaA
| Plaatsplaats = Weinheim, Duitsland
| ISBN = 9783527636457
| NUR =
| bezochtdatum =
| Bladzijdespagina's = pp. 69-74
| Taaltaal =
| URL =
| URLdatumbezochtdatum =
}} </ref>
 
In Wenen waren er echter geen verdere carrièremogelijkheden en na een ontmoeting met de [[natuurkundige]] [[Max Planck]], een professor op de [[Humboldtuniversiteit|Universiteit van Berlijn]], besloot ze haar geluk in [[Berlijn]] te beproeven. Haar plan was om er één of enkele semesters te blijven.<ref name="Apotheker" /> Ze mocht er Plancks lezingen over theoretische fysica bijwonen, een opmerkelijk gebaar van Planck, die tot dan toe slechts één andere vrouw had toegelaten, [[Elsa Neumann]].<ref name="Ruth1" /> In Berlijn maakte ze ook kennis met Otto Hahn.
 
=== Wetenschappelijke carrière ===
Het begin van de twintigste eeuw was de tijd van de grote ontdekkingen op het gebied van [[radioactiviteit]]. In de dertig jaar in Berlijn werkte Meitner intensief samen met Hahn, eerst bij het Chemisch Instituut van de [[Humboldtuniversiteit|Universiteit van Berlijn]] dat onder leiding stond van [[Hermann Emil Fischer|Emil Fischer]] en vanaf 1912 bij het pas opgerichte [[Max-Planck-Gesellschaft|Kaiser-Wilhelm-Institut für Chemie]] in [[Berlin-Dahlem]].<ref name="Ruth3"> {{en}} Sime, Ruth Lewin [http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 9-11 </ref> Het werk in Berlijn was voor Meitner niet eenvoudig. Samen met Hahn mocht ze als "gast" van Hahn zonder salaris werken in een omgebouwd laboratorium in de kelder van het Chemisch Instituut, mits ze nooit de hoger gelegen etages van het gebouw betrad.<ref name="Apotheker" /> Om van een toilet gebruik te kunnen maken moest ze naar een nabijgelegen café gaan.<ref name="Hitler" >{{en}} {{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Cornwell
| Voornaamvoornaam = John
| Datumdatum = 2004
| Titeltitel = Hitler's scientists: Science, War and the Devil's Pact
| Uitgeveruitgever = Penguin Books Ltd
| Plaatsplaats =
| ISBN = 978-0140296860
| Bladzijdespagina's = pp. 69-74
| Taaltaal =
}}</ref> Hahn en Meitner vulden elkaar goed aan: terwijl Hahn meer intuïtief werkte, was Meitner de analyticus van de twee.<ref name="Apotheker" /> Hun laboratorium in de kelder van het Chemisch Instituut raakte snel radioactief en de partners hadden vaak last van duizeligheid en misselijkheid.<ref name="Apotheker" /> Een jaar later werden ook vrouwen toegelaten tot de colleges en mocht Meitner vrijelijk het gebouw betreden.
 
Pas in 1913 kreeg Meitner een vaste positie bij het Kaiser-Wilhelm-Institut.<ref name="Ruth2" /> Dezelfde Fischer die haar in 1907 slechts als gast tolereerde, steunde haar steeds meer, totdat ze in 1916 hetzelfde loon als Hahn betaald kreeg.<ref name="Ruth3" /> Een aanbod uit Praag in 1914, een lage academische positie met vooruitzicht op een betere betrekking, zorgde ervoor dat ze meer prestige kreeg, en een verdubbeld salaris.<ref>{{en}} {{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Sime
| Voornaamvoornaam = Ruth Lewin
| Datumdatum = 1997
| Titeltitel = Lise Meitner: A Life in Physics
| Uitgeveruitgever = University of California Press
| Bladzijdespagina's = p. 52
}}</ref>
 
Ze onderbrak haar werkzaamheden in 1915 om tijdens de Eerste Wereldoorlog te werken als verpleegster en röntgentechnicus in het Oostenrijkse leger. In 1916 keerde ze terug naar Berlijn. Otto Hahn diende tijdens de hele oorlog als soldaat en was slechts af en toe aan het werk in het laboratorium.<ref name="WOI">
{{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Sime
| Voornaamvoornaam = Ruth Lewin
| Datumdatum = 1997
| Titeltitel = Lise Meitner: A Life in Physics
| Uitgeveruitgever = University of California Press
| Bladzijdespagina's = pp. 59-62
}}</ref> In 1918 wisten Hahn en Meitner als eersten een [[isotoop]] met een lange halfwaardetijd van het chemische element [[protactinium]] ({{IsotoopAZ|Pa|A=231}}) te isoleren en in 1921 de isotoop uranium-Z ({{IsotoopAZ|U|A=234}}). Hoewel Lise Meitner bijna al het werk had gedaan voor de ontdekking van {{IsotoopAZ|Pa|A=231}}, was Hahn de eerste auteur van het artikel dat ze erover publiceerden.<ref name="WOI2">
{{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Sime
| Voornaamvoornaam = Ruth Lewin
| Datumdatum = 1997
| Titeltitel = Lise Meitner: A Life in Physics
| Uitgeveruitgever = University of California Press
| Bladzijdespagina's = p. 70
}}</ref> Voor deze ontdekking werd ze in 1924 onderscheiden met een zilveren [[Leibniz-medaille]] van de [[Pruisische Academie van Wetenschappen]].<ref> {{de}}{{Citeer web |url=http://www.hu-berlin.de/ueberblick/geschichte/wissenschaftlerinnen/meitner|titel=Lise Meitner: Physikerin und erste außerdordentliche Professorin|uitgever= |datum= |bezochtdatum=4 januari 2014}}</ref> Ook kreeg Meitner in 1917 haar eigen afdeling in het Kaiser-Wilhelm-Institut, de ''Physikalisch-radioaktive Abteilung'', en mocht ze zelf haar personeelsbeleid en financiën regelen.<ref name="Ruth3" /> Hiermee verdiende ze ook genoeg om haar studentenkamer te verlaten en een huis voor zichzelf te betrekken. Hoewel ze nu haar eigen afdeling had, bleef ze haar dagelijks contact met Hahn onderhouden.<ref name="Apotheker" /> In 1919 kreeg ze de titel professor.<ref name="Ruth3" />
 
Meitner behaalde haar [[habilitatie]] in 1922 met het ''Habilitationsschrift'' "De betekenis van radioactiviteit voor kosmische processen", waarna ze colleges mocht geven over radioactiviteit. Deze stap op de academische ladder was pas sinds 1920 opengesteld voor vrouwen.<ref name="Ruth3" /> Kort daarna ontdekte ze in 1922 het Augereffect. Dat werd evenwel genoemd naar [[Pierre Auger]], die het onafhankelijk van Meitner ontdekt had en die er in 1923 een artikel over publiceerde.<ref>{{fr}} Auger, P. (1923) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3130n.image.f187.langFR Sur les rayons β secondaires produits dans un gaz par des rayons X], ''C.R.A.S.'' '''177''', pp. 169–171.</ref>
In 1926 werd Meitner de eerste vrouw in Duitsland die officieel werd benoemd tot [[buitengewoon hoogleraar]] aan de Universiteit van Berlijn – wel tegen een sterk gereduceerd salaris en zonder eigen laboratorium.<ref> {{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Lang
| Voornaamvoornaam = Herman de
| Medeauteursmedeauteurs = Vincent Icke, e.a
| Datumdatum = 2009
| Titeltitel = Canon van de Natuurkunde
| Uitgeveruitgever = Veen magazines
| Taaltaal = nl
| Bladzijdespagina's = p. 212
}}</ref> Meitner begon een geslaagd onderzoek naar de eigenschappen van [[gammastraling|gamma]]- en [[bètastraling]], waarbij ze correct aannam dat de deeltjes van de bètastraling [[elektron]]en uit de [[atoomkern|kern]] waren.<ref name="WofS">{{en}} {{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Kass-Simon
| Voornaamvoornaam = G.
| Datumdatum = 1990
| Medeauteursmedeauteurs = Farnes, Patricia
| Titeltitel = Women of Science: Righting the record
| Uitgeveruitgever = Indiana University Press
| Plaatsplaats =
| ISBN = 978-0253208132
| Bladzijdespagina's = pp. 193-195, 213
| Taaltaal =
}}</ref>
Hahn bleef aan bij de faculteit scheikunde.<ref name="AtoZ" /> Een lange serie experimenten door [[Charles Drummond Ellis]] en Lise Meitner leidde in 1930 tot de hypothese van het bestaan van de [[neutrino]]. Ander pionierswerk op het gebied van radioactiviteit behelsde de ontdekking van [[Paarproductie|positron-elektron paren]], haar werk over kunstmatige kernreacties en haar massabepalingen van [[neutron]]en.<ref name="Ruth4"> {{en}} Sime, Ruth Lewin [http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 12-13</ref> [[Albert Einstein]] noemde haar in deze periode vaak "onze Marie Curie".<ref name="Ruth4" />
 
=== Zoektocht naar transuranen ===
Lise hernieuwde de samenwerking met Otto Hahn in 1934 nadat de Italiaanse natuurkundige [[Enrico Fermi]] over [[transuraan element|transuranen]] had gepubliceerd. Door elementen met langzame neutronen te bombarderen had hij met zijn groep elementen geproduceerd met een hoger [[Atoomnummer|atoomgetal]], waarbij steeds een β-deeltje werd uitgezonden. Fermi veronderstelde dat hij door [[uranium]] te bombarderen met neutronen, elementen geproduceerd had met een atoomgetal groter dan 92.<ref name="AtoZ" />
 
Er waren twee aannames binnen de natuurkunde en scheikunde die leidden tot een verkeerde conclusie uit de experimenten. De eerste was dat de kern zich gedroeg als een stabiele vloeistofdruppel, en slechts in stappen van 1 of 2 atoomgetallen kon veranderen. De andere aanname was dat de transuranen zich zouden gedragen als [[Overgangsmetaal|overgangsmetalen]]. Aangezien de producten van kernsplijting, die hier eigenlijk plaatsvond, overgangsmetalen waren, dachten ze transuranen gevonden te hebben. In de jaren die hierop volgden publiceerden Hahn en Meitner veelvuldig over de transuranen die zij dachten te hebben gemaakt. Meitner kon geen theoretische verklaring geven van de "ontdekking" van de transuranen.<ref name="Lecture" />
 
Niettemin kon haar beschermde status haar niet geheel vrijwaren van het publieke lot dat Joden moesten ondergaan. Ze werd gedwongen de gele [[Jodenster]] te dragen en ze was regelmatig doelwit van grove opmerkingen en zelfs fysiek geweld. Na de annexatie (''[[Anschluss]]'') van Oostenrijk in maart 1938 door Duitsland besloot ook Meitner te vluchten voor het [[nazi]]regime. Zonder uitreisvisum wist ze met de hulp van de Nederlandse fysici [[Dirk Coster (natuurkundige)|Dirk Coster]], [[Peter Debye]] en [[Adriaan Fokker]] op 13 juli ternauwernood Nederland te bereiken, vanwaar ze via Denemarken doorreisde naar Zweden.<ref name="Apotheker" /> Fokker en Coster waren in de weken ervoor bezig geweest om geld te verzamelen om Meitner een positie aan te kunnen bieden op de [[Rijksuniversiteit Groningen]], waar buitenlanders geen betaalde functie mochten hebben. Hoewel ze slechts een vijfde van het gewenste bedrag bijeen hadden verzameld, besloten ze haar uit Duitsland te halen met toestemming van de Nederlandse overheid.<ref name="Age"> {{en}} {{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Rife
| Voornaamvoornaam = Patricia
| Datumdatum = 2006
| Titeltitel = Lise Meitner and the Dawn of the Nuclear Age
| Uitgeveruitgever = Birkhauser Boston Inc
| Bladzijdespagina's = pp. 168-172
}} </ref> Voor een vakantie in Nederland was geen visum verplicht,<ref name="AtoZ" /> maar wel een geldig paspoort, dat de Duitse overheid haar niet wilde geven.<ref name="escape">{{en}} {{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Sime
| Voornaamvoornaam = Ruth Lewin
| Datumdatum = 1997
| Titeltitel = Lise Meitner: A Life in Physics
| Uitgeveruitgever = University of California Press
| Bladzijdespagina's = pp. 203-204
}}</ref> Om de schijn te wekken van een vakantie, was ze zeer licht bepakt: wat kleren, 10 [[Reichsmark|mark]] en een ring met diamant, gekregen van Hahn om in geval van nood als geldmiddel te gebruiken.<ref name="escape" />
 
In Denemarken werkte ze korte tijd samen met [[Niels Bohr]], maar besloot toch het aanbod uit [[Stockholm]] aan te nemen en eind augustus vertrok ze naar Zweden.<ref name="Age" /> Op het Nobel-instituut van [[Manne Siegbahn]] in Stockholm zette Meitner – met de weinige middelen die ze tot haar beschikking had – haar onderzoekswerkzaamheden op het gebied van de kernfysica voort. Van Siegbahn kreeg ze weinig ondersteuning wegens diens vooroordelen over vrouwen in de wetenschap.<ref name="Apotheker" />
 
=== Ontdekking van de kernsplijting ===
[[Bestand:Nuclear fission.svg|right|thumb|265px|Een {{IsotoopAZ|U|A=235}}-kern slokt een neutron op, zodat even een aangeslagen uranium-236-kern ontstaat met extra energie: de bindingsenergie van het neutron en zijn bewegingsenergie. Deze kern splijt met als resultaat snelle kernen van lichtere elementen, drie losse neutronen en [[gammastraling|gammastralen]] (niet aangegeven).]]
[[FileBestand:Nuclear Fission Experimental Apparatus 1938 - Deutsches Museum - Munich.jpg|thumb|rechts|265px|Reconstructie van de proefopstelling waarmee kernsplijting werd ontdekt, [[Deutsches Museum]], München.]]
De doorbraak kwam in 1938 in het laboratorium van [[Irène Joliot-Curie]], die na een bombardement met neutronen een element vond met eigenschappen die ze niet kon verklaren. Hahn en Strassmann dachten dat het een isotoop van [[radium]] was.<ref name="Lecture" /> Lise, die na haar vlucht een bijdrage bleef leveren aan het onderzoek aan de transuraniumelementen door een intensieve briefwisseling,<ref name="Ruth8"> {{en}} Sime, Ruth Lewin [http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 23-24 </ref> kon het ontstaan van dit element niet verklaren. In november 1938, tijdens een clandestiene, geheime ontmoeting in [[Kopenhagen]], bespraken Meitner en Hahn de vorderingen op het Berlijnse laboratorium.<ref>{{de}} {{CiteCiteer newsnieuws|title=Klaglos im Keller|url=http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-8926831.html|work = [[Der Spiegel]]| accessdate=3 januari 2014}}</ref> Ze drong erop aan dat Hahn en Strassmann de resultaten uit [[Parijs]] verifieerden.<ref name="Lecture" /> Hahn hield deze correspondentie met de Joodse geheim en beweerde dat Strassman en hij hun onderzoek alleen deden.<ref name="Ruth8" /> Hahn en Strassmann begonnen echter onmiddellijk na terugkomst uit Kopenhagen de gesuggereerde experimenten uit te voeren.
 
De kerstvakantie van 1938 bracht Meitner door in de Zweedse stad [[Kungälv (stad)|Kungälv]] waar ook haar uit Kopenhagen overgekomen neef [[Otto Frisch]] aanwezig was.<ref name="AtoZ" /> Kort daarvoor had ze bericht uit Berlijn ontvangen. In het schrijven maakte Hahn melding van het feit dat hij en Strassmann tijdens het bombarderen van uraniumkernen met langzame neutronen het lichtere element [[barium]], met atoomnummer 56, hadden geproduceerd als een van de bijproducten, een resultaat dat hij echter niet kon verklaren, mede omdat het uiteenvallen van een atoomkern op theoretische gronden als ondenkbaar werd beschouwd.
 
Op basis van het druppelmodel van onder meer [[Niels Bohr]] concludeerden Meitner en Frisch dat de kern zo heftig verstoord wordt door het invallende neutron dat de oorspronkelijke druppel splijt in twee kleinere druppels.<ref>{{nl}} {{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Peruzzi
| Voornaamvoornaam = Giulio
| Datumdatum = 2007
| Titeltitel = Wetenschappelijke biografie Niels Bohr – van kwantumsprong tot 'big science'
| Uitgeveruitgever = Veen Magazines
| Plaatsplaats = Amsterdam
| ISBN = 978-90-76988-96-2
| Bladzijdespagina's = p. 238
}}</ref>
Zo werden ze de eersten die verklaarden hoe een atoomkern kon splijten: uraniumkernen vielen uiteen in [[barium]] en [[Krypton (element)|krypton]] en diverse neutronen met veel energie. In latere formulevorm:
Ook werd duidelijk dat er geen natuurlijke stabiele atomen kunnen bestaan met een groter [[atoomnummer]] dan 92 (uranium): de elektrische afstoting van de vele [[proton (deeltje)|protonen]] overwint daar de [[sterke kernkracht]], die de andere kernen bijeenhoudt.
 
Meitner begreep als eerste dat de kleine hoeveelheid verloren massa was omgezet in de grote kinetische energie van de vervalproducten, volgens Einsteins vergelijking voor de [[massa-energierelatie]] E = m c<sup>2</sup>. Frisch gebruikte de term "splijting" (''fission'') voor dit proces. Hiermee was het principe van kernsplijting ontdekt.
 
Toen [[Ida Noddack]] in 1934, na de experimenten van Fermi te hebben bestudeerd, voor het eerst met het (theoretisch niet onderbouwde) idee kwam van kernsplijting, werd dit door Hahn en Meitner sceptisch en zelfs vijandig ontvangen, deels vanwege de ophef nadat ze de ontdekking van het element [[Technetium|masurium]] opeiste.<ref>{{en}} {{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Sime
| Voornaamvoornaam = Ruth Lewin
| Datumdatum = 1997
| Titeltitel = Lise Meitner: A Life in Physics
| Uitgeveruitgever = University of California Press
| Bladzijdespagina's = p. 373
}}</ref>
Vanwege de politieke situatie in nazi-Duitsland moesten Hahn en Meitner hun resultaten afzonderlijk publiceren. Hahns artikel in het Duitse ''Die Naturwissenschaften'' (6 januari) beschreef het experiment en het vinden van barium als bijproduct. Het artikel van Meitner en Frisch getiteld ''"Disintegration of Uranium by Neutrons: a New Type of Nuclear Reaction"'' beschreef de fysica achter het fenomeen van [[kernsplijting]],<ref>{{en}} Meitner, L. & O.R. Frisch, (1939) [http://www.nature.com/nature/journal/v143/n3615/pdf/143239a0.pdf Disintegration of Uranium by Neutrons: a New Type of Nuclear Reaction], ''Nature'' '''142''', pp. 239-240</ref> uitgebreid met het artikel ''"Products of Fission of the Uranium Nucleus"'' (''[[Nature]]'', 18 maart 1939).<ref>{{en}} Meitner, L. & O.R. Frisch (1939). [http://www.nature.com/nature/journal/v143/n3620/pdf/143471a0.pdf "Products of the Fission of the Uranium Nucleus"] ''Nature'' '''143''', pp. 471-472.</ref> Het was pas na deze twee publicaties dat Hahn en Strassman een volgende serie experimenten begonnen, waarin onder andere haar voorspellingen van de aanwezigheid van [[Krypton (element)|krypton]] als splijtingsproduct werden geverifieerd, en het daaropvolgende verval in [[rubidium]], [[strontium]] en [[yttrium]].<ref name="Age2"> {{en}} {{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Rife
| Voornaamvoornaam = Patricia
| Datumdatum = 2006
| Titeltitel = Lise Meitner and the Dawn of the Nuclear Age
| Uitgeveruitgever = Birkhauser Boston Inc
| Bladzijdespagina's = p. 213
}} </ref> Na de oorlog werd Meitners naam nog zelden genoemd in verband met het experimenteel onderzoek, hoewel ze zelfs vanuit Zweden het onderzoek de goede kant op stuurde door middel van een intensieve briefwisseling met Hahn, en in de vier voorgaande jaren deel uitmaakte van de experimentele groep.<ref name="Apotheker" />
 
Vóór de Tweede Wereldoorlog uitbrak werd haar een positie aan het [[Cavendish-laboratorium]] in [[Cambridge (Verenigd Koninkrijk)|Cambridge]] aangeboden. Het aannemen hiervan stelde ze echter uit vanwege de belofte dat ze in Stockholm een assistent zou krijgen en omdat haar paspoortaanvraag niet werd beantwoord. Ze wilde geen tweede keer op illegale wijze immigreren.<ref name="Sime2">{{en}}
{{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Sime
| Voornaamvoornaam = Ruth Lewin
| Datumdatum = 1997
| Titeltitel = Lise Meitner: A Life in Physics
| Uitgeveruitgever = University of California Press
| Bladzijdespagina's = p. 280
}}</ref> In 1943 werd ze gevraagd mee te werken aan het Amerikaanse [[Manhattanproject (operatie)|Manhattanproject]], maar als overtuigd [[pacifist]] weigerde Meitner bij te dragen aan een atoombom.<ref name="Sime3">{{en}}
{{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Sime
| Voornaamvoornaam = Ruth Lewin
| Datumdatum = 1997
| Titeltitel = Lise Meitner: A Life in Physics
| Uitgeveruitgever = University of California Press
| Bladzijdespagina's = p. 305
}}</ref> Desondanks werd ze regelmatig benaderd door inlichtingenofficieren van Groot-Brittannië en de [[Verenigde Staten]] omtrent informatie over het lopende kernwapenonderzoek in Duitsland, vanwege haar correspondentie met Otto Hahn. Meitner wist niets van de vorderingen van de ontwikkeling van de atoombom tot het bombardement op [[Atoombommen op Hiroshima en Nagasaki|Hiroshima]]. In een interview kort hierna verklaarde ze:<ref>{{en}}
{{Citeer boek
| Achternaamachternaam = L'Annunziata
| Voornaamvoornaam = Michael F.
| Datumdatum = 2007
| Titeltitel = Radioactivity: Introduction and History
| Uitgeveruitgever = Elsevier Science
| Plaatsplaats =
| ISBN = 978-0444527158
| Bladzijdespagina's = p. 229
| Taaltaal =
}}</ref>
 
Na de oorlog weigerde ze terug te keren naar Duitsland, verbitterd over het feit dat vooraanstaande Duitse wetenschappers, zoals Planck, [[Werner Heisenberg|Heisenberg]] en [[Max von Laue|Von Laue]] voor en tijdens de oorlog meer oog hadden voor hun eigen wetenschappelijke carrière dan voor de rechten van hun Joodse collega's.<ref name="Age3">{{en}}
{{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Rife
| Voornaamvoornaam = Patricia
| Datumdatum = 2006
| Titeltitel = Lise Meitner and the Dawn of the Nuclear Age
| Uitgeveruitgever = Birkhauser Boston Inc
| Bladzijdespagina's = p. xv
}}</ref> Ook een persoonlijk verzoek van Hahn en Strassmann om te helpen bij de wederopbouw van het Kaiser Wilhelm Instituut in [[Mainz]] legde ze naast zich neer. Hier werd haar de volledige natuurkunde-afdeling aangeboden.<ref name="Apotheker" /> Pas in 1948 betrad ze voor het eerst weer Duitse grond, om een herinneringsceremonie bij te wonen voor Max Planck.<ref name="Apotheker" />
 
 
In 1947 werd ze benoemd tot hoogleraar aan de [[Universiteit van Stockholm]], kreeg assistentes en een degelijk inkomen.<ref name="Apotheker" /> In 1949 werd ze Zweeds staatsburger en een paar jaar later besloot ze op 75-jarige leeftijd met pensioen te gaan.<ref> {{en}} {{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Rife
| Voornaamvoornaam = Patricia
| Datumdatum = 2006
| Titeltitel = Lise Meitner and the Dawn of the Nuclear Age
| Uitgeveruitgever = Birkhauser Boston Inc
| Bladzijdespagina's = p. 264
}} </ref>
 
Om nabij haar neef Otto Frisch te wonen, vestigde Meitner zich in 1960 in [[Groot-Brittannië]], waar ze in 1968 te [[Cambridge (Verenigd Koninkrijk)|Cambridge]] overleed – kort voor haar 90ste verjaardag. De tekst van Otto Frisch op haar grafsteen luidt:<ref>{{en}}
{{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Sime
| Voornaamvoornaam = Ruth Lewin
| Datumdatum = 1997
| Titeltitel = Lise Meitner: A Life in Physics
| Uitgeveruitgever = University of California Press
| Bladzijdespagina's = p. 380
}}</ref>
 
 
Het Nobelcomité was in de veronderstelling dat Bohr de eerste was die een theoretische verklaring voor kernsplijting had gegeven. De brief van Bohr, waarin hij stelde dat dit niet zo was, kwam te laat aan voor de Nobelprijs van 1944. Waarom ze in volgende jaren hun beslissing niet herzien hebben blijft onduidelijk. Mogelijk speelden persoonlijke redenen een rol.
Door de jaren heen is Meitner minstens 46 keer genomineerd voor een Nobelprijs, zowel de Nobelprijs voor de Scheikunde, als de Nobelprijs voor de Natuurkunde. Een aantal keren samen met Otto Hahn, een paar keer samen met Otto Frisch, en ook is ze genomineerd voor een ongedeelde Nobelprijs. Onder de nominatoren zaten [[James Franck]] en Max Planck.<ref>{{citeCiteer web|url=http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=6097|title=Nomination Database|accessdate=1 november 2014|publisher=Official website of the Nobel Prize}}</ref><ref name="Hitler" /><ref name="injustice">{{en}} Crawford, E., Sime, R.L., Walker, M., (1996). [http://www.vanderbilt.edu/AnS/physics/brau/H182/Hahn%20reading/Wartime.pdf A Nobel tale of wartime injustice], ''Nature'' '''382''', pp. 393-395</ref>
 
Het niet verkrijgen van de prijs heeft haar waarschijnlijk meer bekendheid opgeleverd dan een eventuele toekenning ervan, mede omdat haar uitsluiting door de gemeenschap werd opgevat als een achterstelling van de vrouw in de wetenschap, waardoor ze uitgroeide tot een [[feminisme|feministische]] icoon. In 1966 werd dat gedeeltelijk gecorrigeerd toen zij samen met Hahn en Strassmann de [[Enrico Fermi-prijs]] kreeg.<ref>{{en}} US department of Energy: The Enrico Fermi Award. [http://science.energy.gov/fermi/award-laureates/ Award laureates]</ref> Verder ontving ze in 1949 (samen met Hahn) de [[Max Planck-medaille]]<ref>{{de}} Deutsche Physikalische Gesellschaft [http://www.dpg-physik.de/preise/preistraeger_mp.html Preisträger Max Planck Medaille]</ref> en in 1955 was ze de eerste winnaar van de ''Otto-Hahn-Preis für Chemie und Physik'', die ze deelde met [[Heinrich Otto Wieland|Heinrich Wieland]].<ref> {{de}} Deutsche Physikalische Gesellschaft [http://www.dpg-physik.de/preise/preistraeger_oh.html Preisträger Otto Hahn Preis]</ref>
In 1945 werd ze tot buitenlands lid verkozen in de [[Kungliga Vetenskapsakademien|Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen]]; in 1951 werd dit omgezet tot een normaal lidmaatschap.<ref>{{en}}
{{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Sime
| Voornaamvoornaam = Ruth Lewin
| Datumdatum = 1997
| Titeltitel = Lise Meitner: A Life in Physics
| Uitgeveruitgever = University of California Press
| Bladzijdespagina's = p. 359
}}</ref>
 
In 1997 werd het element [[meitnerium]], dat in 1982 was ontdekt door de groep van [[Peter Armbruster]] en [[Gottfried Münzenberg]], officieel naar haar genoemd door het [[IUPAC]].<ref name="RSC"> {{en}} [[Royal Society of Chemistry]] [http://www.rsc.org/chemistryworld/podcast/interactive_periodic_table_transcripts/meitnerium.asp Chemistry in its element - meitnerium] </ref><ref name="AtoZ">{{en}}
{{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Yount
| Voornaamvoornaam = Lisa
| Medeauteursmedeauteurs =
| Datumdatum = 2008
| Titeltitel = A to Z of Women in Science and Math
| Uitgeveruitgever = Infobase Publishing
| Plaatsplaats = New York
| Bladzijdespagina's = pp. 204-206
| ISBN = 978-0816066957
}}</ref> Ook zijn twee kraters, op de [[Maan]] en op [[Venus (planeet)|Venus]], naar haar genoemd.<ref>{{en}} International Astronomical Union (IAU) Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN) [http://planetarynames.wr.usgs.gov/nomenclature/SearchResults;jsessionid=6B233531BFDD9B1DF34B8BFAD210794D Gazetteer of Planetary Nomenclature] </ref>
}}
</ref> Ook zijn twee kraters, op de [[Maan]] en op [[Venus (planeet)|Venus]], naar haar genoemd.<ref>{{en}} International Astronomical Union (IAU) Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN) [http://planetarynames.wr.usgs.gov/nomenclature/SearchResults;jsessionid=6B233531BFDD9B1DF34B8BFAD210794D Gazetteer of Planetary Nomenclature] </ref>
 
== Publicaties ==
* {{aut|Meitner, L.}} (1925). Die γ-Strahlung der Actiniumreihe und der Nachweis, daß die γ- Strahlen erst nach erfolgtem Atomzerfall emittiert werden, ''Zeitschrift für Physik'' '''34''', pp.807-818. [http://download.springer.com/static/pdf/340/art%253A10.1007%252FBF01328527.pdf?auth66=1390142639_d9c966832562538f72c2906ed45ce402&ext=.pdf PDF op Springer Download] {{DOI|10.1007/BF01328527}}
* {{aut|Meitner, L.}} (1928). Über den Aufbau des Atominnern. ''Die Naturwissenschaften'' '''15''', pp. 369–378. {{DOI|10.1007/BF01504760}}
* {{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Meitner
| Voornaamvoornaam = Lise
| Medeauteursmedeauteurs = Delbrück, M.
| Datumdatum = 1935
| Titeltitel = Der Aufbau der Atomkerne: natürliche und künstliche Kernumwandlungen.
| Uitgeveruitgever = J. Springer
| Plaatsplaats = Berlijn
| ISBN = 978-3642649448
}}
* {{aut|Meitner, L. & Frisch, O.R.}} (1939). [http://www.nature.com/nature/journal/v143/n3615/pdf/143239a0.pdf Disintegration of Uranium by Neutrons: a New Type of Nuclear Reaction.] ''Nature'' '''143''', pp. 239–240.
* {{aut|Meitner, L.}} (1960). The status of women in the professions. ''Physics Today'' '''13''', pp. 16-21. {{DOI|10.1063/1.3057062}}
=== Secundaire literatuur ===
* {{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Lang
| Voornaamvoornaam = Herman de
| Medeauteursmedeauteurs = Vincent Icke, e.a
| Datumdatum = 2009
| Titeltitel = Canon van de Natuurkunde
| Uitgeveruitgever = Veen magazines
| Plaatsplaats = Diemen
| ISBN = 978-9085712350
| Taaltaal = nl
| Bladzijdespagina's = pp. 211-213
}}
* {{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Rife
| Voornaamvoornaam = Patricia
| Datumdatum = 2006
| Titeltitel = Lise Meitner and the Dawn of the Nuclear Age
| Uitgeveruitgever = Birkhäuser Boston Inc
| Plaatsplaats = Boston, Massachusetts
| ISBN = 978-0817645595
| Taaltaal = en
}}
* {{en}} {{Citeer encyclopedie
| Achternaamachternaam = {{Aut|Rudavsky}}
| Voornaamvoornaam = Shari
| Encyclopedieencyclopedie = Notable Twentieth-Century Scientists
| Titeltitel = Lise Meitner
| Jaardatum = 1995
| Uitgeveruitgever = Gale Research Inc
| Locatielocatie = Detroit
| Idisbn = ISBN 978-0810391819
}}
* {{Citeer boek
| Achternaamachternaam = Sime
| Voornaamvoornaam = Ruth Lewin
| Datumdatum = 1997
| Titeltitel = Lise Meitner: A Life in Physics
| Uitgeveruitgever = University of California Press
| Plaatsplaats = Berkeley, California
| ISBN = 978-0520208605
| Taaltaal = en
}}
 
=== Referenties ===
{{References-scroll|2=3|85%|height=300}}
 
{{Commons|Lise Meitner}}
{{Etalage|40469653|2014|02|14}}