Samenvloeiing van de Leie en de Schelde: verschil tussen versies

tekst coherenter gemaakt
(tekst coherenter gemaakt)
[[Bestand:Gent_-_Bavobrug_6-08-2008_17-09-03Bavobrug (1).JPGjpg|thumb|300px{{Largethumb}}|De [[Bavobrug]] aan de historische samenvloeiing - situatie augustus''Portus 2008Ganda'']]
Al eeuwenlang '''stromen in [[Gent]] de rivieren [[Leie (rivier)|Leie]] en [[Schelde (rivier)|Schelde]] samen'''. De precieze [[samenvloeiing]] ligt bij de ''[[Portus Ganda]]''.
De '''[[Leie (rivier)|Leie]]''' en de '''[[Schelde (rivier)|Schelde]]''' zijn twee rivieren die eeuwenlang in de [[België|Belgische]] stad [[Gent]] [[samenvloeiing|samenvloeiden]]. De samenvloeiing zoals die in het verleden in de [[Portus Ganda]] bestond, werd verbroken toen delen van de Leie en de Schelde werden gedempt omwille van hygiënische of verkeerstechnische redenen. Sinds halverwege de 20e eeuw vermengt het water van de Leie en Schelde zich via de [[Ringvaart (Gent)|Ringvaart]].
 
==Geschiedenis==
De locatie van de historische samenvloeiingen is onbekend. Oorspronkelijk hebben beide rivieren immers een aantal [[meander (waterloop)|meanders]] en stromen ze samen in een laagte die zich uitstrekt van de Zandberg en de [[Blandijnberg]] (westen) tot aan de [[Sint-Amandsberg]] (oosten). Dit is een overstromingsgebied, gevormd als [[winterbed]] van de Schelde. In deze laagte kunnen de rivieren op meerdere plaatsen samenvloeien, afhankelijk van het tijdperk en het waterpeil.
[[Bestand:Ghent, Belgium, 1678.JPG|thumb|300px|Gent en zijn waterlopen rond 1700]]
Waar de Leie en de Schelde in het verleden precies samenvloeiden is onbekend. De beide rivieren hadden een aantal meanders en stroomden in een gebied tussen de Zandberg en [[Blandijnberg]] in het westen en de hoogte van [[Sint-Amandsberg]] in het oosten samen. Dit was een laaggelegen overstromingsgebied, dat eigenlijk de winterbedding van de Schelde vormde. Uiteindelijk konden rivieren hier, afhankelijk van de periode en de overstromingen, op meerdere plaatsen samenvloeien.
 
In de 7e eeuw wordt boven de samenvloeiing de [[Sint-Baafsabdij]] gesticht, die oorspronkelijk ''Ganda'' genoemd wordt. Wat verder ontstaat al snel de handelsplaats ''[[Portus Ganda]]''. In 811 bezoekt [[Karel de Grote]] deze haven, ter inspectie van de [[vloot]] die hij er heeft samengetrokken om de invallen van de [[Vikingen]] te verijdelen. Naarmate de [[middeleeuwen|middeleeuwse]] stad groeit, worden de rivieren in hun definitieve bedding geleid, nl. de Leie ([[Kortrijksepoort]]–''Portus Ganda''), de Bovenschelde (Ter Platen–Kuiperskaai), de [[Nederschelde]] of "Reep" (Kuiperskaai–''Portus Ganda'') en de [[Zeeschelde]] (vanaf de ''Portus Ganda''). In de 11e eeuw wordt de [[Ketelvest]] gegraven, de eerste bijkomende verbinding tussen de Leie en de Schelde. Sinds 1950 zijn ze ook verbonden door de [[Ringvaart (Gent)|Ringvaart]].
Na een tijd kon men in Gent toch meer de rivieren in hun oevers leiden. De stad was dus in eilandjes verdeeld die door bruggetjes waren verbonden. Algemeen wordt aangenomen dat de Leie bij de Portus Ganda in de Schelde stroomde. [[Karel de Grote]] inspecteerde hier in 811 een samengetrokken vloot die er niet in slaagde om de invallen van de [[Vikingen]] te verijdelen. Deze plaats is sterk verbonden met de vlakbij gelegen, door [[Amandus van Gent]] gestichte [[Sint-Baafsabdij]], die oorspronkelijk ''Ganda'' werd genoemd.
 
Dit zijn bijlange na niet de enige kanalen binnen Gent. In de 11e eeuw komt op enkele plaatsen een stads[[gracht]], bestaande uit de voornoemde [[Ketelvest]] in het zuiden, de [[Oude Houtlei]] in het westen en de [[Ottogracht]] in het noorden. De [[monnik]]en (''muinken'') van de [[Sint-Pietersabdij (Gent)|St.-Pietersabdij]] graven een rechte bedding langs de bochtige Bovenschelde, waarna hier de Oude Schelde (oosten) en de [[Muinkmeersen|Muinkschelde]] (westen) naast elkaar stromen. Latere kanalen liggen voornamelijk tussen de Boven- en de Zeeschelde, nl. van noord naar zuid: de "Schepenenvijver" of het "Capucijnenvaardeken" onder de huidige Filips van Arteveldestraat (1254), het "Klein Scheldeken" aan [[klein Begijnhof Gent|Ter Hoyen]] (±1300), de vestinggracht langs de [[Sint-Lievenspoort]] en de [[Keizerpoort]] (14e eeuw) en de [[Franse Vaart]] (18e eeuw). Vanaf de Leie vertrekken trouwens de kanalen [[Burggravenstroom]] (12e eeuw, later [[Sassevaart]]), [[Lieve (kanaal)|Lieve]] (1251) en [[kanaal Gent-Brugge|Brugse Vaart]] (1623). Ten oosten van de Zeeschelde wordt tot slot een zijarm gegraven (1752), later "Vissenrei" of "Visserij" genoemd.
Theoretisch houdt het bestaan van de Leie op aan de [[Napoleon de Pauwvertakking]] en wordt de waterloop verder ten zuiden de Schelde genoemd. Hier gaat de Bovenschelde bovendien over in de [[Zeeschelde]]. Deze Zeeschelde splitst zich halverwege de Voorhoutkaai op om parallel verder te vloeien tot wanneer de waterlopen ter hoogte van Vlaamse Kaai opnieuw samenvloeien. De westelijke loop is de (ook deels gekanaliseerde) oorspronkelijke Schelde, de oostelijke loop werd in 1752 gegraven en is nu bekend als de [[Visserij (kanaal)|Visserij]].
 
<gallery>
Oorspronkelijk had ook de Bovenschelde twee armen; naast de [[Muinkschelde]] ("Schelde van de Monniken") was er ook de Oude Schelde, vanaf Ter Platen over de Lange Violettastraat. Vanaf hun samenvloeiing bij de Kuiperskaai vormden ze de [[Nederschelde]] of Reep. Deze was van 1960 tot 2015 deels gedempt, het gedeelte onder het [[François Laurentplein]] was overwelfd. De Leie had eveneens enkele vertakkingen, namelijk de [[Oude Houtlei]] (gegraven in de 12e eeuw als verdedigingsgracht, in 1898-99 gedempt) en de [[Ottogracht]] (gedempt in 1872-73). Tussen de Muinkschelde en de Leie werd in de 11e eeuw de [[Ketelvest]] gegraven, als toenmalige zuidelijke verdedigingswal van de stad.
Map of Ghent, Belgium, Donato Buoni di Pellezuoli.jpg|Gent en haar waterlopen in de 16e eeuw
Gent Zuid 017.JPG|De Bovenschelde bij de Kuiperskaai
Gent Leie R01.jpg|De Leie in Gent
</gallery>
 
==Demping en heropening==
Tussen de Oude Schelde en de Zeeschelde bestonden verschillende verbindingen. In 1254 werd de Schepenenvijver, later ook Capucijnenvaardeken genoemd, gegraven tussen de Brabantdam en Koepoortkaai. Deze verbinding werd in 1845 overwelfd. Rond 1300 werd net ten zuiden van het [[Begijnhof Ter Hoye]] een stadswal aangelegd met erbij een sluis en de [[Vijfwindgatenpoort]], het Klein Scheldeken. Er waren zo in totaal drie plaatsen waar het Scheldewater in oostelijke richting kon afdraaien en zich met het Leiewater mengen. Later kwam er nog een vierde verbinding bij, namelijk een gegraven waterloop tussen Ter Platen en de Vlaamse Kaai, die vanaf de 14e eeuw dienstdeed als vestinggracht voor de [[Sint-Lievenspoort]] en [[Keizerpoort]] en op kaarten ook als Schelde wordt aangeduid. Ter hoogte van de wijk Strop vertakt de [[Franse Vaart]], uit het midden van de 18e eeuw.
 
==Project Heropening Nederschelde (2002-2018)==
{{Zie hoofdartikel|Nederschelde}}
AanVanaf het1850 eindeworden vanveel degrachten 20ein eeuwGent vondgedempt menen hetoverwelfd, dichtgooienomdat vanze waterwegenonzuiver eenzijn en dus geurhinder foutveroorzaken. GeurhinderNa wasde niet[[Tweede langerWereldoorlog]] relevant,komt omdathierbij dehet groteaspect collectorwerkenmobiliteit: voorer eenmoet sterkeplaats waterkwaliteitsverbeteringgeruimd gezorgdworden hebben.voor Mennieuwe isverkeersaders. daaromZo verdwijnt in 2002de begonnenjaren met1960 ook de Nederschelde: het heropenenzuidelijke vandeel dewordt Nederscheldeoverwelfd tussen(hier deligt Reepnu het [[François Laurentplein]]), het noordelijke deel wordt gedempt. De Schelde en de NieuwbrugkaaiLeie blijven weliswaar in verbinding, dankzij de heraanlegKetelvest vanen vooral de [[PortusRingvaart Ganda(Gent)|Ringvaart]]-omgeving. enAan het hersteleinde van de historischeeeuw samenvloeiingwilt vanmen Scheldede waterweg herstellen, aangezien geurhinder en Leiemobiliteit een kleinere rol spelen. DeIn start2002 begint een onderzoek naar de heropening van het opengravennoordelijke vandeel. In afwachting daarvan wordt alvast de Reep''[[Portus gebeurdeGanda]]''omgeving heraangelegd en de [[Scaldissluis]] gebouwd. Het effectieve opengraven gaat eindelijk van start op 4 november 2016. In het voorjaar van 2018 moet Gent weer rondom bevaarbaar zijn voormoeten [[Jachtjacht (scheepstype)|pleziervaartuigen]] weer rondom het stadscentrum kunnen varen.<ref>[http://www.gent.be/nieuwsbrief.asp?ch=THE&rec=187860&id=4216&nbid=187875 Nieuwsbrief Stad Gent: Opengraven de Reep start in het najaar 2014]</ref><ref>[http://www.hln.be/regio/nieuws-uit-gent/weer-water-aan-reep-begin-2018-a2621533/ Weer water aan Reep begin 2018], [[Het Laatste Nieuws]], 19 februari 2016</ref>
 
==Foto's==
<gallery widths="180" heights="180">
Bestand:Gent Wijdenaardbrug 12-10-2008 16-09-17.jpg|De Wijdenaardbrug ter vervanging van de verdwenen brug met dezelfde naam - situatie 2008
Bestand:Gent - Schelde vanaf de Muinkbrug 24-06-2008 14-04-08.JPG|De Schelde vanaf de [[Marcellisbrug]] met links de Waalse Krook
Bestand:Gent Scaldissluis 26-04-2011 16-21-09.JPG|De [[Scaldissluis]] in aanbouw - situatie april 2011
Bestand:Gent Scaldissluis 26-04-2011 16-24-51.JPG|De Scaldissluis vanaf de Nieuwbrug - situatie april 2011
Bestand:Nieuwbrugkaai 21.JPG|De Scaldissluis - situatie september 2012
Bestand:Gent_-_Nederschelde_herstellen_16-3-2017_12-16-45.JPG|De situatie op 16 maart 2017 van de Nederschelde
 
<gallery>
GeraarddeduivelJosephvanhaerde19e-eeuw 7-10-2009 14-44-48.NEF.jpg|De Nederschelde in de 19e eeuw
Gent – Ostflandern - – Canaltunnel - François Laurentplein - Geraard Duivelsteen - panoramio.jpg|De overwelving onder het François Laurentplein
Bestand:Nieuwbrugkaai 21.JPG|De nieuwe Scaldissluis - situatie septemberin 2012
</gallery>
 
1.014

bewerkingen