Jaagpad: verschil tussen versies

128 bytes toegevoegd ,  4 jaar geleden
toevoeging: aanleg jaagpaden 1870
(toevoeging: aanleg jaagpaden 1870)
[[Bestand:Jaagpad langs oude rijn bij nieuwerbrug februari 2003.jpg|thumb|De [[Oude Rijn (Harmelen-Noordzee)|Oude Rijn]] met het jaagpad bij [[Nieuwerbrug]]. Het jaagpad is nu een fietspad.]]
[[Bestand:IJzeren paal aan het jaagpad langs de rivier - Delft - 20401238 - RCE.jpg|thumb|[[Rolpaal (scheepvaart)|Rolpaal]] naast het Jaagpad langs de [[Delftsche Vliet]]]]
Een '''jaagpad''' of '''trekpad''' (ook '''trekweg''') is een [[pad (weg)|pad]] langs een [[kanaal (waterweg)|kanaal]] of [[rivier]] dat vroeger werd gebruikt om [[Schip (transportmiddel)|schepen]] vooruit te trekken. Dit voorttrekken werd [[jagen (schip)|jagen]] genoemd en geschiedde bij ongunstige wind en tegenstroom. Gewoonlijk werd gejaagd door een paard met begeleider (het jagertje), maar soms gebeurde het ook met menskracht.<ref>Reinder Reinders e.a. ''Trekveren in de provincie Groningen'' (scriptie), p. 47-48, geraadpleegd 17 februari 2015. Online [http://www.watererfgoed.nl/links/Trekveren_Groningen.pdf hier] te raadplegen.</ref> Grote vrachtschepen werden door meerdere paarden gejaagd.<ref name="Berigt">Brouwer, P. en G. van Kesteren, m.m.v. A. Wiersma (2008); ''Berigt aan de heeren reizigers. 400 jaar openbaar vervoer in Nederland''; p. 45-52. Sdu uitgevers, Den Haag, ISBN 9789012114806.</ref>
 
==Geschiedenis==
Het jagen van schepen was al bij de [[Romeinse Rijk|Romeinen]] bekend. Verplichtingen aan Hollandse landeigenaren om stroken grond langs een rivier als jaagpad vrij te houden, werden reeds op gezag van [[Karel de Grote]] opgelegd.<ref name="Berigt" /> Vanaf de vijftiende eeuw werden her en der jaagpaden aangelegd, bijvoorbeeld langs de [[Rijn]] tussen [[Lobith]] en [[Emmerik|Emmerich]] en langs de [[Utrechtse Vecht|Vecht]] (1626 tot 1628).<ref name="Berigt" /> Het verschijnsel nam een grotehoge vlucht met de komst van de [[trekschuit]], waarvoor speciale [[trekvaart]]en werden aangelegd. Dit type schip kon niet anders voortbewegen dan door het jagen ervan en alle trekvaarten hadden daarom een jaagpad.<ref name="Berigt" /> Een van de oudste jaagpaden in [[Holland]] was dat langs de [[Haarlemmertrekvaart (Amsterdam)|Haarlemmertrekvaart]], aangelegd in [[1632]]. Hieruit is de [[Haarlemmerweg]] voortgekomen. Na de terugval van de trekschuit in de negentiende eeuw verloren jaagpaden aan betekenis, maar ze verdwenen niet meteen overal. Nog in 1831 werden voor de [[Herziene Rijnvaartakte|Akte van Mainz]] onder meer internationale afspraken gemaakt over het onderhouden van jaagpaden langs de Waal.<ref>Filarski, R. (2014); ''Tegen de stroom in. Binnenvaart en vaarwegen vanaf 1800'', p. 95. Matrijs, Utrecht ISBN 9789053454770.</ref> Het [[Kanaal Roeselare-Leie]] en het [[Kanaal door Walcheren]], beide gereedgekomen begin jaren 1870, werden nog voorzien van jaagpaden.
 
==Aanwezigheid in het landschap==
Een jaagpad wordt in Nederland bijvoorbeeld nog aangetroffen langs de [[Oude Rijn (Harmelen-Noordzee)|Oude Rijn]] langs de [[Kromme Rijn]] en langs de [[Utrechtse Vecht|Vecht]] het [[Zandpad]]. Langs de [[Schinkel (rivier)|Schinkel]] en [[Nieuwe Meer (meer)|Nieuwe Meer]] in [[Amsterdam]] ligt nog een wandel- en fietspad met de naam [[Jaagpad (Amsterdam)|Jaagpad]], maar het jagen van schepen is hier niet meer mogelijk door de aanwezigheid van bomen en [[Woonark|woonarken]].
 
In [[Vlaanderen]] liggen nog jaagpaden langs onder andere het [[Kanaal Roeselare-Leie]], het [[kanaal Ieper-IJzer]], de [[Dender]] en de [[Zenne]].
 
==Obstakels==
Omdat er een [[touw]] zat tussen de trekkers of het paard en de boot, moest ervoor gezorgd worden dat er geen obstakels zaten tussen het jaagpad en het water. Er stonden dus geen bomen langs de waterkant van een jaagpad en geen [[dukdalf|dukdalven]] in het water. Bruggetjes over zijkanalen en/of sloten werden aan de waterkant voorzien van een lagere en gladde leuning, waarover het sleeptouw makkelijk kon glijden.<ref>[http://www.shie.nl/haagvaarder-42-een-monument-van-de-trekvaart-de-rolpaal-aan-het-jaagpad/ Een monument van de trekvaart: de rolpaal aan het jaagpad], Stichting Haags Industrieel Erfgoed, geraadpleegd 16 juli 2016.</ref> Om te voorkomen dat de schuit bij bochten in de oever werd getrokken stonden hier vaak [[Rolpaal (scheepvaart)|rolpalen]]. Onder andere in de provincie [[Groningen (provincie)|Groningen]] zijn nog enkele exemplaren (als [[monument (erfgoed)|monument]]) bewaard gebleven. In [[Zuid -Holland]] staat nog een rolpaal langs de [[Delftse Vliet]].
 
==Trivia==
10.244

bewerkingen