Kruis van Gero: verschil tussen versies

9 bytes verwijderd ,  3 jaar geleden
k
Wikipedia:Wikiproject/SpellingCheck. Help mee!, replaced: e eeuws → e-eeuws (2), ging er op grond van zijn ervaring vanuit → ging er op grond van zijn ervaring van uit (2) met AWB
(+ categorieën)
k (Wikipedia:Wikiproject/SpellingCheck. Help mee!, replaced: e eeuws → e-eeuws (2), ging er op grond van zijn ervaring vanuit → ging er op grond van zijn ervaring van uit (2) met AWB)
Het kruis werd in de tweede helft van de 10e eeuw door een onbekende kunstenaar vervaardigd. Vanwege de herkomst van het [[hout]] is het zeker dat het kruis in [[Geschiedenis van Keulen|Keulen]] of directe omgeving is vervaardigd. Het kruis werd in de ''oude kathedraal'', de voorloper van de huidige [[Dom van Keulen]], in het midden van het [[schip (bouwkunst)|schip]] bij de [[sarcofaag]] van zijn stichter [[Gero (aartsbisschop)|Gero]] opgesteld.
 
De kroniekschrijver [[Thietmar van Merseburg (bisschop)|Thietmar van Merseburg]] berichtte in zijn kroniek uit het begin van de 11e eeuw van het kruis en een daarmee samenhangend wonder door Gero, die een scheur in het hoofd van de beeldhouwwerk door het inleggen van een gewijde [[hostie]] en een [[relikwie|relikwiesplinter]]splinter in combinatie met vurige gebeden zou hebben doen verdwijnen:
 
{{cquote|De houten Crucifix, die nu midden in de kerk op zijn graf staat, liet hij [Gero] kunstvaardig maken. Toen hij echter een scheur in zijn hoofd opmerkte, heelde hij deze zonder eigen tussenkomst door de opperste kunstenaar van zoveel heilbrengende hulp [aan te roepen]. Een deel van het lichaam van de Heer, onze enige troost in alle noden, verenigde hij met een deel van het heilbrengende kruis, legde deze in de spleet, wierp zich ter aarde en riep de naam van de Heer vurig aan; toen hij weer opstond, had hij door zijn deemoedige lofprijzingen de genezing bewerkt.<ref>{{aut|Thietmar}} III, 2, geciteerd naar een vertaling uit het [[Duits]] door [[Werner Trillmich]]</ref>}}
In de kunstgeschiedenis was het verband tussen de Gero-legende en het Gero-kruis in de 19e eeuw niet meer bekend; zo overschilderde de restaurateur Willem Batzem het altaarstuk in de Sint Stephanuskapel (zie foto), met een raamwerk van bogen, zodat niet meer duidelijk was dat het kruis eens in het midden voor het lege rode oppervlak had gestaan​​.
 
Pas in 1924 en 1930 maakte [[Richard Hamann (kunsthistoricus)|Richard Hamann]] stijlvergelijkingen met verschillende Ottoonse sculpturen, waaronder de precies gedateerde [[Bernwarddeur]] uit de [[dom van Hildesheim]], die uit 1015 dateert. Hij bracht in twee werken de Thietmar-beschrijving opnieuw in verbinding met het Gero-kruis in Keulen. Hamanns vroege datering als 10e -eeuws was een doorbraak, aangezien het Gero-kruis tot dan toe als 12e -eeuws werd gezien (onder andere door Beenken).
 
De lichtblauwe achtergrondkeur achter het altaar dateert pas uit het jaar 1976, [[Paul Clemen]] beschreef de achtergrond in 1937 nog als [[Rood (kleur)|rood]].<ref> {{aut|[[Paul Clemen]]}}: ''Die Kunstdenkmäler der Stadt Köln. Der Dom zu Köln'', 1938, blz. 243 </ref>
 
=== Onderzoek aan het kruis ===
Uit het onderzoek aan het kruis is gebleken dat de eik ongeveer 250 jaar oud was toen zij werd geveld. Het uitgangspunt voor de datering was het bewezen feit dat het kruis ten laatste in 1683 bestond, en daarnaast de aanname dat het kruis niet voor 800 kon zijn gemaakt. Een [[significantie|significante]] overeenkomst van de 209 [[jaarring]]en met de West-Duitse [[eikenchronologie]] werd gemeten voor de jaren 757-965. Hollstein ging er op grond van zijn ervaring vanuitvan uit dat bij het maken van de kruis niet veel meer dan het nutteloze [[spinthout]] van de [[stam (plant)|stam]] werd verwijderd; het jaar dat de eik werd geveld valt daarom met zekerheid in de jaren 971-1012. Dit was in zoverre een significant resultaat dat kunsthistorici het kruis tot dan toe duidelijk later hadden gedateerd. Het blijft natuurlijk mogelijk, al hoewel zeer onwaarschijnlijk, dat het hout een paar honderd jaar is blijven liggen voordat het kruis van Gero eruit werd geproduceerd.
 
=== Onderzoek aan het corpus ===
Het onderzoek van de beeldhouwwerk was ingewikkelder, omdat men op restauratieve gronden geen monsters kon nemen en ook niet zo'n groot aantal aaneengesloten jaarringen kon meten als bij het kruis. Exacte waarden werden alleen verkregen voor de jaarringen tussen 647-779, verdere jaarringsequenties werden op basis van [[foto]]'s gemeten en geschat. De groeifase van de eik begon zo rond 570; de boom werd ongeveer 400 jaar oud. Hollstein schatte de ouderdom van het hout van de [[kruin]] aan de voorkant van het beeld, het deel van het beeldhouwwerk dat het meest aan de buitenkant lag, op grond van deze bevindingen als stammend uit rond het jaar 940. Ook hier ging hij er op grond van ervaring en met hoge waarschijnlijkheid vanuitvan uit dat alleen de 25 jaar buitenste laag splinthout werd verwijderd en dat niet veel van het hoge kwaliteit [[kernhout]] werd verspild. Daaruit volgt dat de boom rond 965 werd gekapt. Vanwege de genoemde beperkingen bij het onderzoek acht Hollstein de datering van het beeldhouwwerk vanuit wetenschappelijk oogpunt echter als minder zeker dan die van het kruis. Hij typeert zijn schatting als "waarschijnlijk". <ref>{{aut|Christa Schulze-Senger}}, {{aut|Bernard Matthäi}}, {{aut|Ernst Holstein}}, {{aut|Rolf Lauer}}: '' Das Gero-Kreuz im Kölner Dom. Ergebnisse der restauratorischen und dendrochronologischen Untersuchung im Jahre 1976'' in: Jahrbuch der rheinischen Denkmalpflege, 32, 1987, blz. 42</ref>
 
== Externe links ==
128.339

bewerkingen