Alex (papegaai): verschil tussen versies

31 bytes toegevoegd ,  4 jaar geleden
k
Wikipedia:Wikiproject/SpellingCheck. Help mee!, replaced: {{cite → {{Citeer (13), {{Citeer book → {{Citeer boek (6), {{Citeer news → {{Citeer nieuws (6), slaagde er in → slaagde erin, tenminste → ten minste met AWB
k (Afbeelding van de Engelse versie mag dus niet...)
k (Wikipedia:Wikiproject/SpellingCheck. Help mee!, replaced: {{cite → {{Citeer (13), {{Citeer book → {{Citeer boek (6), {{Citeer news → {{Citeer nieuws (6), slaagde er in → slaagde erin, tenminste → ten minste met AWB)
| overignaam1 =
}}
'''Alex''' ([[1976]] – [[6 september]] [[2007]])<ref name="foundation">{{citeCiteer web|title=The Alex Foundation|url=http://www.alexfoundation.org|date=10 september 2007}}</ref> was een [[Grijze roodstaartpapegaai|Afrikaanse grijze roodstaartpapegaai]] (''Psittacus erithacus'').
 
Alex was het onderwerp van een dertig jaar (1977-2007) durend experiment door de [[cognitieve psychologie|dierenpsycholoog]] [[Irene Pepperberg]], aanvankelijk aan de [[Universiteit van Arizona]] en later aan de [[Harvard-universiteit]] en de [[Brandeis-universiteit]], om het [[Intelligentie|leervermogen]] van [[vogels]] te bestuderen.
 
Vóór het werk van Pepperberg met Alex werd in de wetenschappelijke gemeenschap algemeen aangenomen dat er tenminsteten minste een groot [[primaten]]brein nodig was om complexe problemen, die met taal en begrip te maken hebben, te lijf te kunnen gaan. Men was van mening dat vogels niet als intelligent konden worden beschouwd aangezien hun enige gemeenschappelijke gebruik van communicatie het nabootsen en de herhaling van geluiden was om met elkaar te communiceren. Alex' prestaties geven echter aan dat vogels mogelijk toch in staat zijn om op basisniveau te redeneren en woorden op creatieve wijze te gebruiken.<ref name="sciam">''Scientific American'' (12 september 2007).</ref>
 
Pepperberg schreef dat Alex' intelligentie op een lijn stond met die van [[dolfijnen]] en [[Hominoidea|mensapen]].<ref>Irene Pepperberg (1998), [http://randsco.com/_img/blog/0710/talking_with_alex.pdf Talking with Alex: Logic and speech in parrots]. ''Scientific American''.</ref> Zij heeft ook beweerd dat Alex de intelligentie van een vijf jaar oud kind had<ref name="Chandler"/> en op het moment dat hij stierf nog niet zijn volle potentieel had bereikt.<ref name="ap"> {{citeCiteer newsnieuws |first= |last= |authorlink= |coauthors= |title=Bird Brain Dies After Years of Research |url=http://www.usatoday.com/tech/science/2007-09-11-2054675144_x.htm |quote=Alex, a parrot that could count to six, identify colors and even express frustration with repetitive scientific trials, has died after 30 years of helping researchers better understand the avian brain. |work=[[Associated Press]] via [[USA Today]]|date=11 september 2007 |accessdate=31 oktober 2007 }}</ref> Zij was verder van mening dat de vogel op het moment van zijn dood het emotionele niveau van een tweejarige [[peuter]] had.<ref>{{citeCiteer newsnieuws |first= |last= |authorlink= |coauthors= |title=Alex the Parrot, an Apt Student, Passes Away |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14293868 |work=[[National Public Radio]] |date=10 september 2007}}</ref>
 
==Achtergrond==
Pepperberg kocht Alex in een [[dierenwinkel]] in de buurt van [[O'Hare International Airport]] in [[Chicago]], toen hij ongeveer één jaar oud was.<ref name="smith">{{en}} {{citeCiteer newsnieuws|last=Smith|first=Dinitia|date=9 oktober 1999|title=A Thinking Bird or Just Another Birdbrain?|work=[[The New York Times]]|url=http://www.nytimes.com/1999/10/09/arts/a-thinking-bird-or-just-another-birdbrain.html?showabstract=1}}</ref> Zij deed op dat moment onderzoek aan de [[Purdue-universiteit]]. Alex zijn [[vleugel (vogel)|vleugels]] werden geknipt, toen hij nog heel jong was. Daarom is hij nooit in staat geweest te leren vliegen.<ref>{{citeCiteer newsnieuws |first= |last= |authorlink= |coauthors= |title=A Little Bird Told Me
|url=http://seedmagazine.com/content/article/a_little_bird_told_me/|work=Seed Magazine |date=12 september 2007}}</ref>
 
 
==Trainingsmethode==
Irene Pepperberg maakte bij de training van Alex gebruik van een model/rivaaltechniek, waar de student (Alex) de interactie tussen de trainers observeert. Een van de trainers vertoont het gewenste gedrag van de student en wordt door de student gezien als een rivaal voor de aandacht van de andere trainer. De trainer en de model/rivaal verwisselen onderling van rol, zodat de student (de papegaai) kan zien dat het proces interactief is. Tijdens de momenten waarop Pepperberg en een assistent een gesprek voerden en daarbij fouten maakten, werden zij door Alex gecorrigeerd.<ref name="wise94">{{citeCiteer bookboek |title= Drawing the Line|last= Wise|first= Steven M.|authorlink= Steven M. Wise|coauthors= |year= 2002|publisher= Perseus Books|location= Cambridge, MA|isbn= 0-7382-0340-8|page= |pages= 94-96|url= }}</ref>
 
Deze techniek hielp Pepperberg om met Alex te slagen, waar andere wetenschappers hadden gefaald bij het faciliteren van een tweewegcommunicatie met papegaaien.<ref name="wise94"/> In latere jaren nam Alex soms de rol van een van Pepperbergs assistenten op zich door te fungeren als het "model" en de "rivaal" bij het helpen bij het onderwijzen van een collega-papegaai in het labarotorium.<ref name="wise94"/> Alex oefende soms woorden wanneer hij alleen was.<ref name="wise93">{{citeCiteer bookboek |title= Drawing the Line|last= Wise|first= Steven M.|authorlink= Steven M. Wise|coauthors= |year= 2002|publisher= Perseus Books|location= Cambridge, MA|isbn= 0-7382-0340-8|page= 93|pages= |url= }}</ref>
 
== Leervermogen van Alex ==
Alex verwierf zich een [[woordenschat]] van enkele honderden [[woord]]en, en was ook in staat de [[betekenis]] en [[Syntaxis (taalkunde)|syntaxis]] van woorden en korte zinnen te begrijpen.
 
Pepperberg was conservatief in haar beschrijvingen van Alex zijn prestaties. Zij claimde niet dat hij "taal" kon gebruiken, maar zei in plaats daarvan dat hij een tweewegcommunicatiecode gebruikte.<ref name="wise90"> {{citeCiteer bookboek |title= Drawing the Line|last= Wise|first= Steven M.|authorlink= Steven M. Wise|coauthors= |year= 2002|publisher= Perseus Books|location= Cambridge, MA|isbn= 0-7382-0340-8|page= |pages= 90-92|url= }}</ref> Toen zij Alex' prestaties in 1999 opsomde zei Pepperberg dat hij 50 verschillende voorwerpen kon identificeren en hoeveelheden tot en met zes kon herkennen; dat hij verder zeven kleuren en vijf vormen kon onderscheiden en inzicht had in de concepten "groter", "kleiner", "hetzelfde" en "anders". Op dat moment was hij bezig de begrippen "over" en "onder" te leren.<ref name="smith"/> Alex slaagde er inerin steeds moeilijker testen te doorstaan. Daaronder was ook een test om te meten of mensen het onderstadium 6 ([[objectpermanentie]]) van [[Jean Piaget]] hebben bereikt.<ref name="wise101">{{citeCiteer bookboek |title= Drawing the Line|last= Wise|first= Steven M.|authorlink= Steven M. Wise|coauthors= |year= 2002|publisher= Perseus Books|location= Cambridge, MA|isbn= 0-7382-0340-8|page= |pages= 101-102|url= }}</ref> Alex toonde verrassing en ook [[irritatie]], wanneer hij tijdens de testen met een niet-bestaand object of iets anders, dan wat hem was voorgespiegeld, werd geconfronteerd.<ref name="wise101"/>
 
Hij was bijvoorbeeld niet alleen in staat [[vraag (taal)|vragen]] over de voorwerpen te begrijpen, maar kon deze vragen ook verbaal beantwoorden. Bijvoorbeeld op de vraag: "Geef mij de [[rood (kleur)|rode]] bal" pakte Alex de rode bal (en niet de [[groen (kleur)|groen]]e bal of het rode blokje) met zijn [[snavel]]. Ook kon hij de kleur, vorm en materialen van voorwerpen die van [[papier]], [[hout]] of [[metaal]] waren gemaakt correct benoemen. Zo kon hij verbaal zeven kleuren en vijf vormen uit elkaar houden, waarbij hij ook materiaaltype kon onderscheiden. Als hem bijvoorbeeld vier kurken werden getoond, antwoordde hij op de vraag: "hoeveel?, "vier". Op die manier was hij in staat ongeveer 100 verschillende objecten van elkaar te onderscheiden. Een andere variant van vragen stellen bestond hierin dat aan Alex steeds twee voorwerpen werden getoond met de vraag "hetzelfde" (''same'') of "verschillend" (''different'').
 
Alex had een [[woordenschat]] van ongeveer 150 [[woord]]en,<ref name="Carey">Benedict Carey (10 september 2007), [http://www.nytimes.com/2007/09/10/science/10cnd-parrot.html?em&ex=1189569600&en=708c72b735b87acd&ei=5087%0A Alex, a Parrot Who Had a Way With Words, Dies]. ''New York Times.'' Geraadpleegd op 11 september 2007.</ref> maar was in die zin uitzonderlijk dat hij leek te begrijpen wat hij zei. Wanneer men Alex bijvoorbeeld een voorwerp toonde en hem vragen stelde over vorm, kleur of materiaal, kon hij deze vragen over het voorwerp correct beantwoorden.<ref name="wise90"/> Hij kon begrijpen dat een [[sleutel (slot)|sleutel]] een sleutel was ongeacht grootte of kleur, en kon aangeven hoe de sleutel van andere sleutels verschilde.<ref name="sciam"/> Hij vroeg welke kleur hij zelf was, en leerde naar aanleiding van deze vraag de kleur "grijs" nadat deze hem zes keer verteld was.<ref name="wise107">{{citeCiteer bookboek |title= Drawing the Line|last= Wise|first= Steven M.|authorlink= Steven M. Wise|coauthors= |year= 2002|publisher= Perseus Books|location= Cambridge, MA|isbn= 0-7382-0340-8|page= 107|pages= |url= }}</ref>
 
Alex begreep het "om-de-beurtgedrag" van communicatie en vaak ook de [[Syntaxis (taalkunde)|syntaxis]], die in taal wordt gebruikt.<ref name="wise93"/> Hij noemde een [[Appel (vrucht)|appel]] een "banerry", volgens Pepperberg een samentrekking van "banana" en "cherry", de Engelse woorden voor respectievelijk [[Banaan (vrucht)|banaan]] en [[Kers (fruit)|kers]], twee vruchten waar Alex meer mee vertrouwd was dan met [[Appel (vrucht)|appel]]s.<ref name="wise107"/>
 
Alex kon zelfs tellen en tot op beperkte hoogte het aantal soortgelijke voorwerpen op een dienblad aangeven.<ref name="wise108"> {{citeCiteer bookboek |title= Drawing the Line|last= Wise|first= Steven M.|authorlink= Steven M. Wise|coauthors= |year= 2002|publisher= Perseus Books|location= Cambridge, MA|isbn= 0-7382-0340-8|page= 108|pages= |url= }}</ref> Pepperberg zei dat als hij niet kon rekenen de gegevens geïnterpreteerd konden worden als dat Alex in staat was om snel en nauwkeurig een aantal voorwerpen te [[schatten]], zelfs beter dan de mens dit kan.<ref name="wise108"/>
 
==Onverwachts overlijden==
Alex overleed op 6 september 2007 op 31-jarige leeftijd.<ref name="The_Economist_obit">{{citeCiteer newsnieuws |first= |last= |authorlink= |coauthors= |title=Alex the African Grey |url=http://www.economist.com/obituary/displaystory.cfm?story_id=9828615 |quote=Science's best known parrot died on September 6th, aged 31 |work=[[The Economist]] |date=20 september 2007 |accessdate=19 januari 2009 }}</ref> Alex zijn dood kwam als een complete verrassing; de gemiddelde levensduur van Afrikaanse grijze papegaaien is zestig jaar.<ref>[http://web.archive.org/web/20070917021854/www.cnn.com/2007/TECH/science/09/12/parrot.obit.ap/index.html Bird brain Alex the parrot dies]</ref> Alex leek de dag ervoor nog goed gezond, maar werd de volgende dag 's ochtends dood aangetroffen.<ref name="foundation"/> Volgens een [[persbericht]] van de Alex Foundation werd "Alex tijdens zijn meest recente jaarlijks medisch onderzoek ongeveer twee weken voor zijn dood in goede gezondheid bevonden. Volgens de [[dierenarts]] die de [[autopsie]] uitvoerde was er geen aanwijsbare oorzaak voor zijn dood."<ref name="foundation"/> <ref name="Chandler"/> Volgens Pepperberg zal de dood van Alex het onderzoek niet stoppen, maar betekent het wel een een grote tegenslag.<ref name="Chandler"/> Het lab heeft twee andere vogels, waaronder de Afrikaanse grijze roodstaartpapegaai Griffin, maar hun vaardigheden komen niet in de buurt van die van Alex.<ref name="Chandler"/>
 
The Alex Foundation maakte de resultaten van de [[Patholoog|patholoog-anatoom]] op 4 oktober 2007 bekend:
:"Alex stierf snel. Hij werd getroffen door een plotselinge, onverwachte catastrofale gebeurtenis als gevolg van [[Atheromatose|aderverkalking]] ("arteriosclerose"). Het was of een fatale [[Hartritmestoornis|aritmie]], een [[Hartinfarct|hartaanval]] of een [[Cerebrovasculair accident|beroerte]], waardoor hij plotseling dood bleef zonder (langdurig) lijden. Er was geen manier om zijn overlijden te voorspellen. Al zijn tests, met inbegrip van zijn cholesterolgehalte en asperniveaus, waren eerder dezelfde week nog normaal. Zijn dood kan niet in verband worden gebracht met zijn [[dieet]] of zijn leeftijd, onze dierenarts zei dat zij soortgelijke gebeurtenissen in jonge (minder dan 10 jaar oude) vogels met een gezond dieet heeft gezien. Waarschijnlijk zijn [[genetica|genetische]] oorzaken of een op laag niveau (nog onmogelijk bij vogels te detecteren) chronisch doorzeurende ontstekingsziekte, dezelfde die ook een rol spelen bij [[hart- en vaatziekten]] bij mensen, voor Alex zijn dood verantwoordelijk."
 
Alex zijn laatste woorden gericht aan Pepperberg waren: "Wees goed. Tot morgen. Ik houd van je...".<ref>{{citeCiteer newsnieuws|title=Milestones Sep. 24, 2007|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1661695,00.html|newspaper=Time|date=24 september 2007}}</ref>
 
==Literatuur==
128.772

bewerkingen