Hoofdmenu openen

Wijzigingen

Spoorlijn Arnhem - Leeuwarden

176 bytes verwijderd, 3 jaar geleden
nutteloze links
|}
 
'''Staatslijn A''' is de volgens de wet van 18 augustus [[1860]] door de [[Staat der Nederlanden]] aangelegde spoorweg die de steden [[Arnhem]], [[Zutphen (stad)|Zutphen]], [[Deventer]], [[Zwolle (Overijssel)|Zwolle]], [[Meppel]] en [[Leeuwarden (stad)|Leeuwarden]] met elkaar verbindt. Het traject is, met uitzondering van het gedeelte tussen Deventer en Olst, [[Meersporigheid|dubbelsporig]] en is in [[1952]] en [[1953]] [[Elektrificatiesysteem|geëlektrificeerd]].
 
==Geschiedenis==
Staatslijn A is, samen met negen andere spoorlijnen, onderdeel van de eerste [[Staatsaanleg van spoorwegen in Nederland]]. De aanleg van spoorwegen vanuit de overheid was bedoeld om de achterstand die Nederland had op het gebied van spoorwegaanleg enigszins in te halen. Met de aanleg van de spoorlijnen ontstaat een uitgebreid netwerk tussen bijna alle grote Nederlandse steden. Dit netwerk vormt bijna 150 jaar later nog altijd voor een belangrijk deel de ruggengraat van het Nederlandse spoorwegnet. Door vooral gebruik te maken van standaardontwerpen en -bestekken kunnen alle lijnen relatief snel worden aangelegd. Samen met de aanleg van Staatslijnen [[Staatslijn B|B]] (tussen Harlingen, Leeuwarden, Groningen en Nieuweschans) en [[Staatslijn C|C]] (tussen Meppel en Groningen) worden de belangrijkste steden in Noord-Nederland aangesloten op het Nederlandse spoorwegnet.
 
In [[1866]] wordt, vijf jaar nadat [[Willem III der Nederlanden|koning Willem III]] op 22 oktober [[1861]] de eerste steen van een pijler van de [[spoorbrug]] bij Zutphen heeft gelegd, het traject [[Station Arnhem|Arnhem]] - [[Station Zwolle|Zwolle]] in gebruik genomen. In 1865 rijden er overigens al treinen over het gedeelte Arnhem - [[Station Deventer|Deventer]]. In de drie jaar die daarop volgen wordt de spoorlijn naar [[Station Leeuwarden|Leeuwarden]] in fasen in gebruik genomen.
 
* 2 februari [[1865]]: Arnhem - [[Station Zutphen|Zutphen]]
* 5 augustus 1865: Zutphen - Deventer
* 1 oktober 1866: Deventer - Zwolle
* 1 oktober [[1867]]: Zwolle - [[Station Meppel|Meppel]]
* 15 januari [[1868]]: Meppel - [[Station Heerenveen|Heerenveen]]
* 1 september [[1868]]: Heerenveen - Leeuwarden
 
In [[1880]] wordt de aansluiting richting Deventer in Zwolle verplaatst naar het oosten om in Zwolle ruimte te maken voor het nieuwe goederenstation. Aanvankelijk liep de lijn naar Deventer langs de Oude Deventerstraatweg.
 
De treindienst wordt, net als op de meeste Staatslijnen, uitgevoerd door de [[Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen]], kortweg SS. Een deel van de spoorlijn wordt in de eerste decennia door de SS ook gebruikt voor doorgaande treinen tussen [[Station Amsterdam Centraal|Amsterdam]] en [[Noord-Duitsland]]. Deze treinen rijden via de [[Rhijnspoorweg]] van [[Station Amsterdam Weesperpoort|Amsterdam]] naar Arnhem en buigen bij Zutphen af naar [[Staatslijn D]] om zo bij [[Station Oldenzaal|Oldenzaal]] de grens over te gaan. Dit is op dat moment de kortste spoorwegverbinding tussen de hoofdstad en [[Hannover (stad)|Hannover]]. Wanneer grote concurrent [[Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij|HIJSM]], die vanaf [[1888]] de exploitatie op de [[KNLS]]-lijn [[Spoorlijn Apeldoorn - Deventer|Apeldoorn - Deventer]] [[Spoorlijn Deventer - Almelo|- Almelo]] verzorgde, deze voormalige [[Lokaalspoorweg|lokaallijn]] in [[1892]] ombouwt tot [[hoofdspoorweg]], kan de maatschappij over haar [[Spoorlijn Amsterdam - Zutphen (Oosterspoorweg)|Oosterspoorweg]] via [[Station Amersfoort|Amersfoort]] een veel snellere verbinding tussen Amsterdam en Hannover aanbieden. Hierna is het al snel gedaan met de doorgaande internationale treinverbindingen over Staatslijn A. In de jaren 90 van de twintigste eeuw wordt het oude traject nog een enkele keer gebruikt als omleidingsroute tijdens werkzaamheden in Amersfoort. De spoorlijn blijft echter vooral belangrijk voor het binnenlandse spoorwegvervoer. Echter wordt sinds de opening van de Hanzelijn het spoor tussen Deventer en Zwolle af en toe gebruikt om de Intercity tussen Amsterdam en Berlijn via Zwolle om te leiden, indien het niet mogelijk is om de trein via Amersfoort en Apeldoorn te laten rijden.
 
===Spoorverdubbeling en elektrificatie===
[[Bestand:ICRM Diepenveen.JPG|thumb|left|250px|Op de foto is duidelijk te zien dat met de elektrificatie van de spoorlijn rekening is gehouden met spoorverdubbeling.]]
De gehele spoorlijn is net als gelijkwaardige spoorlijnen aan het begin van de 20e eeuw grotendeels [[Spoorverdubbeling|verdubbeld]]. Tijdens de [[Spoorwegstaking van 1944]] braken de Duitsers tussen Meppel en Leeuwarden een van de twee sporen op. Na de Tweede Wereldoorlog is het grootste deel van het traject opnieuw voorzien van dubbelspoor. Enkele gedeelten blijven uit kostenoverweging voorlopig enkelsporig. Bij de [[elektrificatiesysteem|elektrificatie]] op 5 januari 1953 van het traject Arnhem - Zutphen, op 17 mei 1953 van het traject Zutphen - Zwolle en op (17) 18 mei 1952 van het traject Zwolle - Leeuwarden zijn de trajecten Deventer - [[Station Olst|Olst]] en [[Station Steenwijk|Steenwijk]] - [[Station Wolvega|Wolvega]] enkelsporig gebleven. Bij het plaatsen van de bovenleidingmasten is met spoorverdubbeling rekening gehouden. Het duurt tot [[1974]] tot het traject Steenwijk - Wolvega weer van twee sporen is voorzien.<ref>[http://www.digibron.nl/search/detail/012ea5573a66ba3cc59f9032/ Baanvak Steenwijk-Wolvega verbreed], Digibron.nl, 1 februari 1974</ref> Het deel tussen Deventer en Olst is enkelsporig gebleven. Hoewel regelmatig geopperd wordt dit laatste enkelsporige deel van de IJssellijn te verdubbelen<ref>[http://bis.zwolle.nl/cms/Bis.nsf/24C32478F1C6DD06C125745100460E0C/$File/brief%20OW0804-0276%20aan%20de%20raad%20-%20reactie%20college%20op%20burgerinitiatief%20station%20Zwolle%20Zuid1.htm Ongedateerde brief van B&W van de gemeente Zwolle aan de gemeenteraad van Zwolle]</ref> zijn er geen concrete plannen.
{{Clearleft}}
 
De stations langs de eerste staatslijnen krijgen zogenaamde [[Waterstaatstation]]s. Voor deze gebouwen maakt architect [[K.H. van Brederode]] vijf standaardontwerpen. Het zijn sobere ontwerpen die vooral 'economisch, deugdelijk en functioneel' moesten zijn. De ontwerpen zijn verdeeld over vijf klassen. Hoe groter de plaats of hoe belangrijker het station, hoe groter het gebouw. Langs Staatslijn A verschijnen bij de aanleg twintig Waterstaatstations. Zwolle krijgt een stationsgebouw van het grootste type, de eerste klasse. In Zutphen wordt een station van het type tweede klasse gebouwd. Het stationsgebouw is het enige dat gebouwd wordt van dit type. In Meppel, Steenwijk, Heerenveen en Leeuwarden worden stationsgebouwen van het type derde klasse gebouwd. Stationsgebouwen van het type vierde klasse worden gebouwd in [[Station Dedemsvaart|Dedemsvaart]] en Wolvega. In [[Station Velp|Velp]], [[Station De Steeg|De Steeg]], [[Station Dieren|Dieren]], [[Station Brummen|Brummen]], [[Station Gorssel|Gorssel]], [[Station Olst|Olst]], [[Station Wijhe|Wijhe]], [[Station Staphorst|Staphorst]], [[Station Akkrum|Akkrum]], [[Station Grouw-Irnsum|Grouw-Irnsum]] en [[Halte Wirdum|Wirdum]] wordt een stationsgebouw van het type vijfde klasse gebouwd.
 
In Arnhem wordt in eerste instantie gebruikgemaakt van het bestaande station van de [[Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij|NRS]]. In 1867 nemen de SS en NRS een nieuw, gezamenlijk stationsgebouw in gebruik. In Deventer wordt een laag en lang stationsgebouw neergezet, bestaande uit stijl- en regelwerk, opgevuld met steen, afgesmeerd met cement. Het station voldoet hiermee aan de strenge bepalingen van de [[Vestingwet]]. Ook in andere vestingsteden als [[Breda (stad)|Breda]], [[Venlo (stad)|Venlo]] en [[Maastricht]] verschijnen dergelijke stationsgebouwen. Na het aanpassen van de wet in [[1874]] maken de meeste stationsgebouwen plaats voor nieuwbouw. Het stationsgebouw van Deventer wordt in [[1914]] vervangen door een opvallend asymmetrisch gebouw. Diverse voorzieningen worden in perrongebouwen ondergebracht.
 
[[Bestand:ICM bij Diepenveen.jpg|thumb|left|250px|ICM-treinstel 4085 onderweg van Zwolle naar Nijmegen ter hoogte van het voormalige station Diepenveen, 9 april 2008]]In de loop der jaren ontstaan langs de lijn veel stopplaatsen en haltes. Een aantal stopplaatsen krijgt aan het eind van de negentiende eeuw een echt stationsgebouw: [[Station Diepenveen West|Diepenveen]] ([[1900]]), [[Station Windesheim|Windesheim]] ([[1895]]), [[Station Peperga|Peperga]] ([[1884]]), [[Station Oudeschoot|Oudeschoot]] ([[1890]]) en [[Halte Idaard-Roordahuizum|Idaard-Roordahuizum]] (1890) krijgen een gebouw dat is afgeleid van het standaardtype [[Station Visvliet|Visvliet]]. Deze stations worden, net als de meeste andere stopplaatsen en haltes tussen [[1936]] en [[1940]] alweer gesloten. De stationsgebouwen zijn in de jaren 60 en 70 gesloopt. Ook de stations Gorssel, Dedemsvaart en Staphorst worden al voor de Tweede Wereldoorlog gesloten en ook hier zijn de stationsgebouwen inmiddels gesloopt.
 
In Dieren wordt in [[1902]] een nieuw stationsgebouw in gebruik genomen. Het station wordt hiermee een zogenaamd [[Eilandperron|eilandstation]]. Het oude gebouw blijft, onder een andere bestemming, tot [[1944]] in gebruik. Twee jaar later wordt het stationsgebouw van Leeuwarden opvallend verbouwd. De midden[[risaliet]] wordt vervangen door een gebouw met drie toegangsdeuren met daarboven een groot halfrond venster. Ook de meeste andere Waterstaatstations worden in de loop der jaren vergroot.
 
In de loop der tijd wordt een aantal stations en haltes langs de lijn toegevoegd. Arnhem krijgt twee voorstadshaltes langs de IJssellijn: In [[1893]] wordt [[station Arnhem Velperpoort]] geopend, in [[1969]] volgt [[station Arnhem Presikhaaf]]. De halte Arnhem Velperpoort krijgt in 1953 een opvallend stationsgebouwtje. Het gebouw met wachtkamer en loket op perronniveau staat op twee ranke stalen poten. In [[1988]] krijgt de halte een nieuw, gunstiger gelegen, stationsgebouw. Ook voor dit gebouw is een opvallend ontwerp gebruikt. Het oude stationsgebouwtje blijft als gemeentelijk [[Monument (bouwkundig)|monument]] bewaard. Het nabijgelegen Rheden krijgt in [[1882]] een eigen halte. Deze wordt in [[1927]] alweer gesloten. In 1952 wordt op dezelfde plek [[station Rheden]] geopend. Het nabijgelegen station De Steeg wordt hierbij gesloten. Tenslotte is in [[1975]] de evenementenhalte [[Station Heerenveen IJsstadion|Heerenveen IJsstadion]] geopend.
 
===Sloop en nieuwbouw stationsgebouwen===
Behalve de gesloten stations worden in de jaren 60, '70 en begin jaren 80, net als in de rest van het land, ook langs Staatslijn A een groot aantal vooroorlogse stationsgebouwen gesloopt. De hoge onderhoudskosten en een teruglopend aantal activiteiten binnen een dergelijk groot gebouw zijn hiervoor de belangrijkste redenen. Van de oorspronkelijke Waterstaatstations langs de lijn worden de oude stationsgebouwen van Velp, Brummen, Olst, Wijhe, Steenwijk, Heerenveen, Akkrum en Grouw-Irnsum gesloopt. In Olst en Wijhe komt geen vervangende nieuwbouw. In Velp, Brummen, Akkrum en Grouw verschijnen eenvoudige standaardgebouwen. Steenwijk en Heerenveen krijgen respectievelijk in [[1972]] en [[1983]] gebouwen van een uniek ontwerp. In Steenwijk wordt onder andere het postkantoor in de nieuwbouw geïntegreerd, in Heerenveen worden trein- en busstation in één complex opgenomen. Terwijl de meeste nieuwe gebouwen na het verdwijnen van de loketten een andere functie hebben gekregen zijn de stationsgebouwen van Rheden en Brummen alweer gesloopt.
 
==Dienstregeling==
[[Bestand:VIRM Harculo.JPG|thumb|left|250px|VIRM treinstel 9552 is op 20 september 2008 onderweg van Nijmegen naar Zwolle. Op de achtergrond de [[IJsselcentrale]] bij Harculo.]]Tussen Arnhem en Zwolle rijden de intercity's van de serie 3600 (Zwolle - Roosendaal). Ook in de decennia hiervoor rijden doorgaande treinen tussen beide steden. Lange tijd rijden deze treinen als stoptrein. Na de elektrificatie van de verschillende trajecten rijden de treinen na Arnhem door richting Nijmegen en Noord-Brabant. Eindbestemmingen zijn hierbij voornamelijk [[Station Roosendaal|Roosendaal]] en [[Station Eindhoven|Eindhoven]].
 
In [[1969]] ontstaat de rechtstreekse verbinding tussen Zwolle en [[Station Vlissingen|Vlissingen]]. Bij het invoeren van de nieuwe consequente dienstregeling van [[Spoorslag '70]] rijden de treinen het ene halfuur tussen Zwolle en Roosendaal en het andere halfuur tussen Zwolle en [[Station Vlissingen|Vlissingen]]. Hoewel deze dienst officieel een van de negen nieuwe intercitydiensten tussen de grote steden is, kenmerkt de verbinding zich door vele stops. In het begin van de nieuwe dienstregeling van 1970 worden eenmaal per uur alleen de stations tussen Zutphen en Arnhem overgeslagen. De andere treindienst slaat slechts Olst, Wijhe, [[Station Ravenstein|Ravenstein]] en [[Station Gilze-Rijen|Gilze-Rijen]] over. Later gaan op verschillende delen van het traject aparte stoptreinen rijden en kan de dienst van de doorgaande treinen wat versneld worden. Tegen het einde van de jaren 80 beginnen en eindigen steeds meer treinen in Roosendaal. Bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling '94/'95 in mei [[1994]] wordt de laatste rechtstreekse trein tussen Vlissingen en Zwolle opgeheven.
 
Tussen Zutphen en Arnhem rijden stoptreinen die na Arnhem doorrijden naar Amsterdam, [[Station Den Haag Centraal|Den Haag]] en [[Station Rotterdam Centraal|Rotterdam]]. Later worden deze stoptreindiensten ingekort tot [[Station Utrecht Centraal|Utrecht]] en weer later tot [[Station Ede-Wageningen|Ede-Wageningen]]. Vanaf december 2008 rijden de stoptreinen tussen Zutphen en Nijmegen.
De IJssellijn kende jarenlang de officieuze bijnaam van ''Schrootlijn''. Reden hiervoor was dat hier doorgaans het oudste reizigersmaterieel van de NS werd ingezet. Ondanks dat de verbinding Zwolle - Arnhem - Roosendaal - Vlissingen in 1970 onderdeel werd van het intercitynetwerk, werden de richtlijnen voor de inzet van intercitymaterieel hier lange tijd niet toegepast. Zowel de [[Plan D]] en [[Plan E (spoorwegrijtuig)|Plan E]] rijtuigen als het [[Mat '46|Materieel '46]] en [[Mat '54|Materieel '54]] reden hier hun laatste kilometers.
 
Op de verbinding werd na de elektrificatie in 1953 voornamelijk het vooroorlogse [[stroomlijnmaterieel]], [[Mat '36|Materieel '36]], ingezet. Begin jaren 60 worden de oude treinstellen vervangen door het Materieel '46. Ook nadat de spoorlijn vanaf 1970 officieel onderdeel van het intercitynetwerk was, werden een aantal treinen door het Materieel '46 gereden. Daarnaast reden er vooral getrokken treinen met rijtuigen Plan E en [[Plan W]]. Later verving het Materieel '54 de getrokken treinen tussen Zwolle en Vlissingen. Begin jaren 80 gaan de treinstellen Materieel '46 buiten dienst en wordt het Materieel '54 elders ingezet. Vanaf [[1982]] worden de vrijgekomen treindiensten opnieuw overgenomen door getrokken treinen met rijtuigen Plan E. Deze rijtuigen waren door de nieuwe [[Intercityrijtuig]]en uit de intercitydiensten tussen de Randstad en Limburg verdreven. Begin [[1988]] gaan de laatste van deze rijtuigen buiten dienst en worden de meeste treindiensten weer overgenomen door het Materieel '54. Vanaf [[1989]] worden in [[België]] gehuurde [[M2 (spoorwegrijtuig)|M2 rijtuigen]] op de IJssellijn ingezet. Met de inzet van de rijtuigen keren na een korte pauze opnieuw de getrokken treinen op de verbinding terug.
 
In [[1993]] gaan de meeste rijtuigen weer terug naar België. In de treindiensten kwam voornamelijk het [[Mat '64|Materieel '64]] te rijden. Deze waren door de komst van het [[Dubbeldeks aggloregiomaterieel|DD-AR]] vrijgekomen uit de treindiensten in Noord-Holland en de [[Flevolijn]]. Daarnaast rijdt er ook nog altijd Materieel '54. Ook het DD-AR en [[Intercitymaterieel|ICM]] wordt in 1993 in enkele treinen ingezet. In mei [[1994]] keert de laatste stam met M2-rijtuigen terug naar België. Geheel tegen de traditie van de inzet van het oudste reizigersmaterieel worden hierna nog maar enkele treinen door het Materieel '54 gereden. In de meeste treindiensten rijden Plan T treinstellen, eventueel versterkt met Plan V.
 
[[Bestand:503 en 829 in Deventer.JPG|thumb|left|250px|Plan T treinstel 503 is op 25 maart 2008 samen met Plan V treinstel 829 onderweg van Zwolle naar Nijmegen. De trein komt Deventer binnenrijden.]] In 1995 wordt een belangrijk deel van de treinen alsnog door het Materieel '54 gereden. In januari 1996 gaat het Materieel '54 buiten dienst. Op vrijdag 12 januari rijdt treinstel 765, als invaller voor een Plan T treinstel, officieel de laatste treindiensten op de IJssellijn. Met het einde van de inzet van het hondekopmaterieel kwam er tevens een einde aan de inzet van het oudste reizigersmaterieel op deze verbinding. Vanaf de daaropvolgende zondag werden namelijk vrijwel alle treindiensten tussen Zwolle en Roosendaal door het nieuwe [[Dubbeldeks interregiomaterieel]] overgenomen van het vanaf die dag oudste elektrische reizigersmaterieel van de NS, het Materieel '64.
 
Door verschuivingen in het reizigersmaterieel keren in [[1999]] en [[2000]] de getrokken treinen terug. Vanaf mei 1999 worden enkele treinen met [[Intercityrijtuig]]en gereden. De rijtuigen zijn hierbij tijdelijk voorzien van stuurstroomkabels en rijden met een [[1700 (locomotieftype)|e-loc 1700]] voor en achter. Begin 2000 worden vrijwel alle treindiensten, zowel van het DD-IRM als de ICR, overgenomen door het Materieel '64. Later keren de getrokken treinen weer terug in de treinen tussen Zwolle en Roosendaal. Ook de eerste tot [[stuurstandrijtuig]] verbouwde Intercityrijtuigen doen hun intrede op de IJssellijn. Ook het DD-IRM keert terug in enkele treindiensten. In april [[2005]] nemen zij alle treindiensten van de getrokken treinen over.
 
Met het knippen van de treindienst tussen Zwolle en Roosendaal in een verbinding Zwolle - Nijmegen en een verbinding Arnhem - Roosendaal krijgt het Materieel '64 weer alleenheerschappij op de IJssellijn. De lijn wordt hiermee weer voor even 'schrootlijn', dit tot groot ongenoegen van reizigers, lokale overheid en -media.<ref>[http://www.destentor.nl/regio/salland/1208271/Gemeente-OlstWijhe-vraagt-NS-om-langere-treinen.ece www.destentor.nl: Gemeente Olst-Wijhe vraagt NS om langere treinen]</ref>
 
===Zwolle - Leeuwarden===
Het traject Zwolle - Leeuwarden is onderdeel van één van de belangrijkste lange-afstandsverbindingen in het Nederlandse spoorwegnet. Hier wordt dan ook doorgaans het luxere reizigersmaterieel ingezet. Aan het einde van de jaren 30 maakte de stoomtractie in veel doorgaande treinen plaats voor dieseltractie. Tussen [[1938]] en de elektrificatie in 1952 werd een groot aantal treinen gereden door het moderne dieselelektrische stroomlijnmaterieel, de treinstellen [[Mat '34|DE 3]] en [[Dieselvijf|DE 5]]. Na de elektrificatie kwamen diverse soorten elektrisch stroomlijnmaterieel op de lijn te rijden. De inzet van de treinstellen was handig voor het kopmaken van de doorgaande treinen in Utrecht. De automatische koppelingen waren handig voor het snel combineren van de treindelen uit Leeuwarden en Groningen. Er reden echter ook getrokken treinen over het traject. Omdat het omlopen van locomotieven in Utrecht veel tijd en ruimte vergde, werd meestal een andere locomotief aan de andere zijde van de trein geplaatst.
 
Bij de invoering van Spoorslag '70 werden enkele materieelsoorten aangewezen voor de intercitydiensten. Op de verbinding Randstad - Noord/Oost kwamen voornamelijk de treinstellen Materieel '54 te rijden. Als versterking reed een enkele keer ouder stroomlijnmaterieel mee. De hondekoppen vormden bijna 20 jaar een vertrouwd gezicht in de intercitydiensten op de lijn naar de Friese hoofdstad. Halverwege de jaren 70 werd begonnen met de ontwikkeling van het nieuwe Intercitymaterieel. Deze treinstellen waren voorzien van een doorloopkop. Hierdoor konden zowel voor reizigers als personeel tijdens de rit van het ene naar het andere treinstel te lopen. De proefserie van van zeven treinstellen kwam in [[1977]] in dienst. Zes jaar later begon de seriebouw van de treinstellen. De eerste treinstellen werden ingezet tussen Groningen/Leeuwarden en Amsterdam Centraal, later volgden ook de andere intercityverbindingen tussen de Randstad en Noord/Oost-Nederland. In [[1991]] werd de laatste intercitydienst van het Materieel '54 tussen Den Haag/Rotterdam en Groningen/Leeuwarden vervangen door het nieuwe intercitymaterieel. De inzet van de hondekoppen was die jaren al geslonken tot enkele treinen per dag. De Koplopers vormen sindsdien vrijwel alleenheerschappij op deze intercityverbindingen. Alleen eind jaren 90 werd in enkele treinen kortstondig VIRM ingezet. Sinds december 2009 rijden er ook weer in enkele treinseries VIRM.
 
De IC '90 treinen die in de jaren 90 reden, betekenden ook een kortstondige terugkeer van het Materieel '54 in de intercitydiensten naar het noorden. Ook het ICM, Mat '64 en VIRM reed in deze treindiensten. Naast de intercity's heeft er lange tijd een spitsstoptrein tussen Leeuwarden en Heerenveen gereden. In deze treindienst werd verschillend materieel ingezet. Een aantal jaar werden voor deze treindienst [[Wadloper (spoorwegmaterieel)|Wadlopers]] ingezet. Ook het Materieel '54 en de ICM-treinstellen hebben deze treinen gereden. Enkele jaren werd zelfs een Plan-V treinstel vanuit Zwolle overgebracht om een spitsslag te rijden. Sinds de invoering van de nieuwe spitsstoptreinen tussen Leeuwarden en Wolvega werden de meeste spitstreinen door [[Dieselmaterieel '90]] gereden. De inzet van dieseltreinstellen kwam voornamelijk door het overschot aan dit materieel bij de NS.
21.971

bewerkingen