Hoofdmenu openen

Wijzigingen

5 bytes toegevoegd ,  4 jaar geleden
k
→‎Naar Amerika, Doctor Faustus, terugkeer naar Europa: Bewuste keuze om niet naar de begrafenis van zijn zoon te gaan; verhouding met Heinrich was niet altijd gespannen
Vanaf eind jaren dertig had Mann zich, mede onder druk van zijn dochter Erika<ref>Thomas Mann had zijn leven lang een sterke emotionele en intellectuele band met Erika, die later ook een boek met herinneringen aan haar vader zou publiceren: ''Mijn vader de tovenaar''. Een ommekeer in Manns opstelling ten opzichte van het nazisme kwam in 1936, toen Erika hem naar aanleiding van een protest van Thomas tegen de emigrant Schwarzschild schreef het moeilijk te vinden hem ooit nog onder ogen te komen. Cf Reich-Ranicki, blz. 153-154.</ref>, publiekelijk ontwikkeld tot een energiek [[antifascisme|antifascist]] en sprak zich onder meer "met schaamte en walging" uit tegen de [[Verdrag van München]] in 1938. Hij speelde deze rol met verve<ref>Mann-kenner [[Marcel Reich-Ranicki]] verweet Mann wel met deze rol en positie te koketteren: "hij maakt van zijn eigen persoon en van zijn eigen rol in de openbaarheid het centrale motief van zijn politieke meningen". Zie ''Thomas Mann & de zijnen", blz. 38.</ref> en kreeg wereldwijd bekendheid als de Duitser "die de goede kant koos". In een hele reeks toespraken en radiovoordrachten<ref>In 1942 verzorgde hij een bekend geworden reeks van 25 radio-uitzendingen voor Duitsland onder de titel "Deutsche Hörer!"</ref> stelde hij het "andere Duitsland" (klassiek, filosofisch) tegenover het nationaalsocialisme.<ref>Hetgeen niet wegnam dat hij na de oorlog altijd sceptisch bleef over een mogelijke heropvoeding van Duitsland, alsook over het perspectief van een blijvende vrede.</ref> Deze houding bereikt in literaire zin haar hoogtepunt in een analyse van de fascistisch-demonische trekken van de Duitse aard in zijn roman ''[[Doctor Faustus]]'' (verschenen in 1947). In deze filosofische roman over de fictieve demonische componist Adrian Leverkühn, verkent Mann het idee dat toewijding aan de kunst kan verworden tot een contract met de duivel, waarmee hij zich tevens rekenschap tracht te geven van de romantisch-muzikale, maar tegelijkertijd nihilistische factoren binnen de Duitse traditie. In Doctor Faustus geeft Thomas Mann ook eens te meer blijk van zijn grote kennis van klassieke muziek.
 
De jaren na 1947 worden geestelijk en literair gekenmerkt door een zekere ontspanning. Op het diepgravende ''Doctor Faustus'' volgde bijvoorbeeld een roman als ''Felix Krull'' (1954), waarin het louter literaire en humoristische weer de overhand krijgen. Politiek gezien toont hij zich in deze jaren opvallend tolerant. Privé was er een dieptepunt toen zijn zoon Klaus zich in 1949 te [[Cannes]] het leven benam. Omdat Mann bevond zich op het tijdstip van Klaus' overlijden samen met Katia in [[Stockholm]] bevond, konmaar hijbesloot niet bij de begrafenis aanwezig te zijn.
 
In 1948 overleed ook Manns jongere broer Victor en een jaar later Heinrich, met wie hij altijdsomwijlen in een gespannen verhouding had geleefd. <ref>Reich-Ranicki schrijft hierover: "Thomas is nooit in staat geweest zijn verdriet om de jaloezie geheel te overwinnen". Cf. Thomas Mann & de zijnen, blz. 148.</ref>
 
In 1952 keerde Mann met zijn vrouw Katia en dochter Erika terug naar Zwitserland. Ze gingen weer wonen bij [[Zürich (stad)|Zürich]], aan het [[Meer van Zürich|meer]]. Mann werd in Europa onthaald als een "groot man" en ontving in tal van onderscheidingen en meerdere eredoctoraten. In Duitsland zelf stuitte zijn moralistische opstelling met name onder intellectuelen echter op nogal wat onbegrip, waaronder hij overigens behoorlijk gebukt kon gaan.<ref>Zijn vriend [[Theodor Adorno]] schreef later: "Zijn sensibiliteit strekte zich uit tot in het morele. In zaken van de geest reageerde zijn geweten zo fijngevoelig dat zelfs de lompste en zotste aanval nog in staat was hem uit zijn evenwicht te brengen. Cf. Schröter, blz. 165.</ref>
69.878

bewerkingen