Staat van Slovenen, Kroaten en Serven: verschil tussen versies

links
(→‎Ontstaan: links)
(links)
}}
[[Bestand:Znamka Verigar 30.jpg|thumb|140px|SHS-postzegel uit 1919]]
De '''Staat van Slovenen, Kroaten en Serven''' ([[Sloveens]]: Država Slovencev, [[Kroatisch]]: Hrvatov in Srbov Država Slovenaca, Hrvata i Srba, [[Servisch]]: Држава Словенаца, Хрвата и Срба; afgekort ''Država SHS'' of Држава СХС, ''Staat SHS'') was een intermezzo in de nasleep van de ontmanteling van het [[Oostenrijk-Hongarije|Oostenrijks-Hongaarse Rijk]]. De internationaal niet-erkende Staat SHS omvatte nagenoeg alle gebieden in Oostenrijk-Hongarije die overwegend door [[Slovenië|Slovenen]], [[Kroatië|Kroaten]] en [[Servië|Serven]] bewoond werden, grofweg de noordelijke helft van het latere [[Joegoslavië]].
 
== Ontstaan ==
De Staat SHS had een confederaal karakter en bestond uit verschillende nationale raden, waarvan de belangrijkste: ''Raad voor [[Slovenië]] en [[Istrië (schiereiland)|Istrië]]'' (16 augustus), ''Raad voor Kroatië en [[Slavonië]]'', ''Raad voor [[Dalmatië (regio)|Dalmatië]]'' en ''Raad voor [[Bosnië (gebied)|Bosnië]]'' (24 september). Op 6 oktober 1918 werd de overkoepelende Nationale Raad met zetel in [[Zagreb]] gevestigd, die op 29 oktober 1918 de vereniging van alle [[Zuid-Slaven]] in de nieuwe ''Staat SHS'' besloot. President was de Sloveen [[Anton Korošec]], als vicepresident fungeerde de uit Kroatië afkomstige Serviër [[Svetozar Pribićević]].
 
Deze nieuwe staat was internationaal niet erkend, maar onderhield wel betrekkingen met meerdere landen ([[Oostenrijk]], [[Hongarije]], [[Tsjecho-Slowakije]], [[Polen]] en [[Denemarken]]). Het voornaamste probleem voor de Staat SHS bestond uit het ontbreken van stabiele grenzen. De situatie rond de noordgrens met Oostenrijk was explosief, omdat zowel [[Stiermarken (gebied)|Stiermarken]] als [[Karinthië (gebied)|Karinthië]] etnisch gemengde gebieden waren, waar een besluit moest vallen tot welk land deze gebieden zouden gaan horen. De westgrens vormde een nog groter probleem, omdat [[Italië|Italiaanse]] troepen na de [[Oostenrijk-Hongarije|Oostenrijks-Hongaarse]] wapenstilstand van 3 november 1918 het land waren binnen gemarcheerd en grote delen van [[Dalmatië (regio)|Dalmatië]], [[Slovenië]] en [[Istrië (schiereiland)|Istrië]] op grond van het [[Pact van Londen]] bezet hielden. Zo werd [[Triëst (stad)|Triëst]] op 5 november, [[Gorizia (stad)|Gorizia]] op 6 november en vervolgens ook [[Rijeka]] op 12 november (door [[Gabriele Dd'Annunzio]]) ingenomen.
 
== Vereniging met het [[Koninkrijk Servië]] ==
Om aan verdere escalatie te ontkomen werd vanaf het begin overlegd met Servië om tot een gezamenlijke staat te komen. Op [[1 december]] [[1918]] werd tot het [[Koninkrijk Joegoslavië|Koninkrijk van Serviërs, Kroaten en Slovenen]] besloten, waarbij autonomie van de verschillende volkeren gewaarborgd zou worden, hetgeen definitief een illusie bleek na het aannemen van de nieuwe [[grondwet]] op [[28 juni]] [[1921]] ([[Vidov danVidovdan]]). De verschillende nationale Raden bleven formeel nog tot eind 1918 in werking, sommige structuren bleven dat nog tot 1921 (tot het inwerking treden van de grondwet).
 
== Terugblik ==
De staat van Slovenen, Kroaten en Serven heeft zich nooit stevig kunnen vestigen. Daarentegen hebben zijn uitgangspunten, die een grote autonomie voor de verschillende bevolkingsgroepen voorzagen en gedeeltelijk teruggrepen op discussies rond het [[trialisme]] in het oude [[Oostenrijk-Hongarije]] een langere levensduur gehad. Tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] speelde de in het Joegoslavische koninkrijk vrijwel onmiddellijk teloorgegane autonomie een rol in het programma van (een deel van) de [[partizanen]] (met name het [[Sloveense Bevrijdingsfront]]) en in de aanloop naar het uiteenvallen van [[Joegoslavië]], zoals zich dit vanaf de jaren tachtig voltrok, speelden de ervaringen rond de Staat SHS een rol in de discussie over verschillende alternatieven (asymmetrische federatie, confederatie) voor de sinds eind jaren tachtig scheuren en barsten vertonende Joegoslavische federatie.
 
Tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] speelde de in het Joegoslavische koninkrijk vrijwel onmiddellijk teloorgegane autonomie een rol in het programma van (een deel van) de [[Partizaan|partizanen]] (met name het [[Sloveense Bevrijdingsfront]]) en in de aanloop naar het uiteenvallen van Joegoslavië, zoals zich dit vanaf de jaren tachtig voltrok, speelden de ervaringen rond de Staat SHS een rol in de discussie over verschillende alternatieven (asymmetrische federatie, confederatie) voor de sinds eind jaren tachtig scheuren en barsten vertonende Joegoslavische federatie.
 
[[Categorie:Geschiedenis van Slovenië]]
66.225

bewerkingen