Citrusvrucht: verschil tussen versies

102 bytes verwijderd ,  6 jaar geleden
geen bewerkingssamenvatting
{{Taxobox
| type = plant
| naam = Citrusvrucht
| afbeelding = Citrus fruits.jpg
| afbeeldingtekst =
| rijk = [[Planten|''Plantae'', [[planten]] (Planten)
| stam = ''[[Embryophyta]]'', (Landplanten)landplanten
| klasse = ''[[Spermatopsida]]'', (Zaadplanten)[[zaadplanten]]
| clade1 = [[Bedektzadigenbedektzadigen]]
| clade2 = [['nieuwe' Tweezaadlobbigentweezaadlobbigen]]
| clade4 = [[Malviden]]
| orde = ''[[Sapindales]]''
| familie = ''[[Rutaceae]]'', (Wijnruitfamilie)[[wijnruitfamilie]]
| taxon = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam = ''Citrus''
| auteur = [[Carolus Linnaeus|L.]]
| datum = 1753
| afbeeldingII = Citrus reticulata flower.jpg
| afbeeldingIItekst = Bloem van ''Citrus reticulata''
| afbeeldingIII = Citrus hystrix dsc07772.jpg
| afbeeldingIIItekst =Papeda ''(Citrus hystrix)''Papeda
}}
[[Bestand:Nieuws uit de West, citruscultuur in Suriname Weeknummer 47-31 - Open Beelden - 59227.ogv|{{largethumb}}|Bioscoopjournaal uit 1947 over de citruscultuur in Suriname.]]
'''Citrusvruchten''' zijn vruchten van [[boom (plant)|bomen]] of [[struik|struiken]] van het plantengeslacht ''Citrus''. Het geslacht ''Citrus'' is reeds duizenden jaren in cultuur. De teelt ervan wordt reeds vermeld in Chinese kronieken van 2200 jaar voor onze jaartelling. Als gevolg van deze eeuwenlange cultivatie zijn er vandaag de dag dan ook duizenden [[cultivar]]s.
 
'''Citrusvruchten''' zijn vruchten van [[boomBoom (plant)|bomen]] of [[struik|struiken]]en van het plantengeslacht ''Citrus''. Het geslacht ''Citrus'' is reeds duizenden jaren in cultuur. De teelt ervan wordt reeds vermeld in Chinese kronieken van 2200 jaar voor onze jaartelling. Als gevolg van deze eeuwenlange cultivatie zijn er vandaag de dag dan ook duizenden [[cultivar]]s.
De vrucht bestaat uit een aantal lagen. De buitenste schil bevat zeer veel olieklieren waarin ontvlambare etherische oliën opgeslagen zitten. De middelste vruchtlaag is wit en vezelig. De binnenste vruchtlaag is het eetbare gedeelte. Hier worden sapzakjes gevormd die veel suikers, organische zuren en vitamine C bevatten.
 
De vrucht bestaat uit een aantal lagen. De buitenste [[schil]] bevatbestaat uit zeer veel olieklieren, waarin ontvlambare [[Etherische olie|etherische oliën opgeslagen]] zitten opgeslagen. De middelstelaag vruchtlaagdaaronder, die ook nog tot de schil wordt gerekend, is wit en vezelig. De binnenste vruchtlaagbinnenkant is het eetbare gedeelte. Hier worden sapzakjes gevormd die veel suikers, [[Organisch zuur|organische zuren]] en [[Ascorbinezuur|vitamine C]] bevatten. Citrusvruchten kunnen direct worden gegeten, maar ook als smaakmaker worden gebruikt. Verder worden ze vaak tot [[Vruchtensap|sap]] geperst.
Er bestaan vele [[hybride (biologie)|kruisingen]] en [[cultivar]]s. De meeste citrusvruchten zijn erg sappig en bevatten bovendien veel [[vitamine C]]. De bomen groeien alleen in warmere landen, zoals [[Spanje]], [[Griekenland]], [[Italië]] en [[Israël]]. De bomen groeien grofweg ongeveer tussen 40° aan beide zijden van de [[evenaar]]. In Nederland wordt ''Citrus'' ook wel geteeld als [[kuipplant]].
 
Er bestaan vele [[hybrideHybride (biologie)|kruisingen]] en [[cultivar]]scultivars. De meeste citrusvruchten zijn erg sappig en bevatten bovendien veel [[vitamine C]]. De bomen groeien alleen in warmerewarme landen, zoals in [[Spanje]], [[Griekenland]], [[Italië]] en [[Israël]]. De bomen groeien grofweg ongeveer tussen 40° aan beide zijden van de [[evenaar]]. In Nederland wordt ''Citrus'' ook wel geteeld als [[kuipplant]].
Citrusvruchten kunnen direct gegeten worden, maar ook als smaakmaker worden gebruikt. Verder worden ze vaak tot sappen geperst, die dan gedronken worden.
 
=== Herkomst ===
De status van geslachten als ''Fortunella'' ([[kumquat]]) en ''Poncirus'' is omstreden. Volgens de ''Flora of China'' is het niet zinnig om deze als aparte geslachten te beschouwen en zijn ''Fortunella'' en ''Poncirus'' [[synoniem (plantkunde)|synoniem]]en van ''Citrus''.
De bakermat van alle citrusfruit ligt in [[Zuidoost-Azië]] en archeologische aanwijzingen voor de [[Teelt (kweekproces)|teelt]] van citrusfruit zijn er al uit 2100 v. Chr. De knobbelige sukadecitroen is de onbekendste van de drie oercitrussen, maar is toch de eerste citrusvrucht die het [[Midden-Oosten]] en het [[Middellandse Zeegebied]] bereikte. De sinaasappel werd pas in de [[16e eeuw]] door de [[Portugezen]] in [[Europa (werelddeel)|Europa]] geïntroduceerd, door de [[Portugezen]]. De mandarijn kwam in [[1805]]. Ook zijn er nauwelijks nog wilde citrusvruchten om mee te vergelijken. Gedetailleerd DNA-onderzoek en archeologische studies zullen moeten uitwijzen welke de echte 'oercitrus' is, en hoe zijn nakomelingen daaruit zijn gekweekt.<ref name=Sitroen></ref>
 
In tegenstelling tot wat vroeger beweerd werd beweerd, zijn er maar drie 'echte' citrussoorten: de pompelmoes (of ''Citrus grandis'') , de mandarijn (of ''Citrus reticulata'') en de sukadecitroen of cedraat, (''Citrus medica''). De sinaasappel bijvoorbeeld is bijvoorbeeld in feite geen aparte soort, maar een [[Hybride (biologie)|kruising]]. Zo'n kruising blijft bij citrusvruchten lang in stand. Uit pitten van citrusvruchten groeit van nature meestal geen kruising van vader en moeder, maar een [[KloonKlonen (biologie)|kloon]] van de moeder. Door die vreemde vorm van '[[stekken]]' kunnen ook moderne gekweekte rassen oeroud blijken, wat het moeilijk maakt om de stamboom van citrusvruchten te achterhalen.<ref name=Sitroen>{{nl}}{{CiteerCite web |url=http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20121129_00386213 |titeltitle=.In het begin was er de mandarijn |uitgeverauthor=[[De Standaard]] |datumdate=30 november 2012|bezochtdatum=11 februari 2013}}</ref> Ook zijn er nauwelijks nog wilde citrusvruchten om mee te vergelijken. Gedetailleerd DNA-onderzoek en archeologische studies zullen moeten uitwijzen welke de echte 'oercitrus' is, en hoe zijn nakomelingen daaruit zijn gekweekt.<ref name=Sitroen></ref>
 
De status van geslachten als ''Fortunella'', dan gaat het over ([[kumquat]]), en ''Poncirus'' is omstreden. Volgens de ''Flora of China'' is het niet zinnig om deze als aparte geslachten te beschouwen en zijn ''Fortunella'' en ''Poncirus'' [[synoniemSynoniem (plantkunde)|synoniem]]en van ''Citrus''.
 
== Soorten ==
Citrusvruchten zijn:
* [[Bergamot (citrusvrucht)|Bergamot]], (''Citrus bergamia''), (gebruikt als smaakmaker in [[Earl Grey|Earl Greythee]])greythee
* [[Citroen (vrucht)|Citroen]], (''Citrus limon'')
* [[Limoen]], (''Citrus aurantiifolia'')
* [[Mandarijn (vrucht)|Mandarijn]] of tangerine, (''Citrus reticulata''). Belangrijke rassen die tot de mandarijn behoren zijn:
**Ras: [[Clementine (vrucht)|Clementine]] SRA63]]
**Ras: Cleopatra, (''Citrus reshni'')
**Ras: Common (''Citrus deliciosa'')
**Ras: Dancy, (''Citrus tangerina'')
**Ras: Fairchild, (''Citrus tangerina'')
**Ras: Honey
**Ras: Kinnows
**Ras: Murcott is ontstaan uit een soortskruising
**Ras: King of Siam is ontstaan uit een soortskruising, (''Citrus nobilis'')
**Ras: Ponkan
**Ras: Royal
**Ras: [[Satsuma (vrucht)|Satsuma]] Wase, (''Citrus unshiu'')
**Ras: Satsuma Qwari, (''Citrus unshiu'')
**Ras: Temple is ontstaan uit een soortskruising, (''Citrus temple'')
* [[PapedaMauritius papeda]], (''Citrus hystrix'')
* [[Pompelmoes]], (''Citrus maxima'')
* [[Grapefruit]], (''Citrus × paradisi''), kruising tussen sinaasappel en pompelmoes
* [[Pomelo]], kruising tussen grapefruit en pompelmoes
* [[Sweetie]], kruising tussen grapefruit en pomelo
* [[Tangelo]], verzamelnaam voor kruisingen tussen mandarijn en grapefruit of pompelmoes:
** [[Minneola (vrucht)|Minneola]], een kruising tussen mandarijn en grapefruit
** [[Tangelo#Orlando Tangelo|Orlando]], een kruising tussen mandarijn en grapefruit
** [[Ugli]], eeneventueel kruisinggekruist tussenmet mandarijn en grapefruit of pompelmoes ofeen bitterezure sinaasappel
* [[Sinaasappel]], (''Citrus sinensis'')
* [[Sukade]], de schil van de vrucht van de [[sukadeboom]], (''Citrus medica'')
* [[Zure sinaasappel]], (''Citrus aurantium''), pomerans, bittersinaasappel
* [[Yuzu]]
* [[Amanatsu]], (''Citrus × natsudaidai''), een kruising tussen ''Citrus maxima'' en ''Citrus reticulata'', die alleen in [[Kumamoto (prefectuur)|Kumamoto]] in het zuiden van Japan geteeld wordt geteeld
* [[Chinese kumquat]], (''Citrus japonica'', synoniem: ''Fortunella margarita'')
* [[Calamondin]], (''Citrus × microcarpa''), kruising tussen Chinese kumquat en mandarijn
 
=== Fylogenie ===
De mogelijkheid om met [[Sequencing|DNA-sequencing]] onderzoek te doen naar verwantschappen tussen [[taxonTaxon|taxa]] en aan de hand daarvan stambomen op te stellen, hebben aan het licht gebracht dat veel van de tot nu toe als soort erkende citrussen in feite kruisingeneen [[Hybride (biologie)|kruising]] zijn. Dat geldt onder andere voor ''Citrus aurantium'' en ''Citrus sinensis''. Zodra de [[fylogenie]] van het genus definitief is uitgezocht zullen de wetenschappelijke namen moeten worden aangepast of voor conservering met een ander type moeten worden voorgedragen.<ref>de Araújo, E. Freitas; de Queiroz, L. Paganucci & Machado, M.A. (2003): What is ''Citrus''? Taxonomic implications from a study of cp-DNA evolution in the tribe Citreae (Rutaceae subfamily Aurantioideae). ''Organisms Diversity & Evolution'' '''3'''(1): 55-62. <small>{{doi|10.1078/1439-6092-00058}}</small> (HTML samenvatting).</ref><ref>Nicolosi, E.; Deng, Z.N.; Gentile, A.; La Malfa, S.; Continella, G. & Tribulato, E. (2000): ''Citrus'' phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers. ''Theoretical and Applied Genetics'' '''100'''(8): 1155-1166. <small>{{doi|10.1007/s001220051419}}</small> (HTML samenvatting.</ref>
 
== Externe link ==
In tegenstelling tot wat vroeger beweerd werd, zijn er maar drie 'echte' citrussoorten: de pompelmoes (''Citrus grandis'') , de mandarijn (''Citrus reticulata'') en de sukadecitroen of cedraat (''Citrus medica''). De sinaasappel bijvoorbeeld is in feite geen aparte soort, maar een [[Hybride (biologie)|kruising]]. Zo'n kruising blijft bij citrusvruchten lang in stand. Uit pitten van citrusvruchten groeit van nature meestal geen kruising van vader en moeder, maar een [[Kloon (biologie)|kloon]] van de moeder. Door die vreemde vorm van '[[stekken]]' kunnen ook moderne gekweekte rassen oeroud blijken, wat het moeilijk maakt om de stamboom van citrusvruchten te achterhalen.<ref name=Sitroen>{{nl}}{{Citeer web|url=http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20121129_00386213|titel=.In het begin was er de mandarijn|uitgever=De Standaard|datum=30 november 2012|bezochtdatum=11 februari 2013}}</ref>
 
=== Herkomst ===
De bakermat van alle citrusfruit ligt in [[Zuidoost-Azië]] en archeologische aanwijzingen voor de [[Teelt (kweekproces)|teelt]] van citrusfruit zijn er al uit 2100 v. Chr. De knobbelige sukadecitroen is de onbekendste van de drie oercitrussen, maar is toch de eerste citrusvrucht die het [[Midden-Oosten]] en het [[Middellandse Zeegebied]] bereikte. De sinaasappel werd pas in de [[16e eeuw]] in [[Europa (werelddeel)|Europa]] geïntroduceerd, door de [[Portugezen]]. De mandarijn kwam in [[1805]]. Ook zijn er nauwelijks nog wilde citrusvruchten om mee te vergelijken. Gedetailleerd DNA-onderzoek en archeologische studies zullen moeten uitwijzen welke de echte 'oercitrus' is, en hoe zijn nakomelingen daaruit zijn gekweekt.<ref name=Sitroen></ref>
 
== Noten en referenties ==
{{References}}
 
==Externe link==
* {{Link eFloras|2|107164|Citrus}}
 
{{Appendix}}
 
{{Commonscat|Citrus}}