Hoofdmenu openen

Wijzigingen

k
spaties koppen
Het [[Standaardnederlands]] kent ongeveer 40 verschillende [[foneem|fonemen]]. De Nederlandse [[klankinventaris]] is daarmee middelgroot en bestaat uit [[medeklinker|medeklinkers]], [[affricaat|affricaten]], [[halfklinker|halfklinkers]], [[klinker (klank)|klinkers]] en [[tweeklank|tweeklanken]]. Hieronder volgt een overzicht, met, waar dat nodig is, een korte aanduiding van gevallen waarover discussie bestaat.
 
== Medeklinkers ==
Het Standaardnederlands beschikt over de onderstaande [[medeklinker]]s of consonanten. Waar twee tekens naast elkaar staan, geeft de linker de [[stemloos|stemloze]], de rechter de [[stemhebbend]]e variant weer. De tekens zijn de onder taalkundigen gebruikelijke fonetische [[Internationaal Fonetisch Alfabet|IPA]]- en [[SAMPA]]-notatie.
 
|}
 
=== Uitspraak van r ===
{{Zie hoofdartikel|Uitspraak van de r in het Nederlands}}
De uitspraak van het foneem /r/ verschilt veel per gebied en kan ook voor individuele sprekers verschillend zijn. Over het algemeen komen de volgende varianten voor:
* {{IPA|ɐ}} (bijna-open centrale klinker) - Deze uitspraak komt enkel voor na een klinker, voornamelijk in het zuidoosten (Limburg), en komt tevens in de aangrenzende Duitse dialecten voor.
 
=== Stemassimilatie ===
De medeklinkers in het Nederlands ondergaan doorgaans regressieve stemassimilatie. Dat wil zeggen dat een stemloze medeklinker onder invloed van een daaropvolgende stemhebbende medeklinker vaak zelf ook stemhebbend wordt. Worden bijvoorbeeld de woorden 'zak' en 'doek' gecombineerd in de samenstelling 'zakdoek', dan assimileert de stemloze /k/ van 'zak' aan de stemhebbende /d/ van 'doek' waardoor de uitspraak {{IPA|ˈzɑgduk}} wordt. Progressieve stemassimilatie komt ook voor, dat wil zeggen dat een stemhebbende medeklinker onder invloed van een voorafgaande stemloze medeklinker juist ook stemloos wordt. Of assimilatie progressief of regressief is, wordt bepaald door de [[sonoriteit]]sschaal: medeklinkers met meer sonoriteit worden geassimileerd aan medeklinkers die minder sonoor zijn.
 
=== Eindklankverscherping ===
De medeklinkers in het Nederlands ondergaan [[Auslautverhärtung|eindklankverscherping]], een proces dat stemhebbende medeklinkers aan het einde van een woord of woorddeel stemloos maakt, waardoor stemhebbendheid daar geen fonemisch onderscheid meer geeft: de woorden 'wand' en 'want' bijvoorbeeld worden gelijk uitgesproken. In het geval van zelfstandige naamwoorden is aan de meervouden te horen of het woordeinde stemhebbend of stemloos moet worden geschreven (''wanden'' tegenover ''wanten'').
 
Regressieve assimilatie kan dit effect overigens weer ongedaan maken, waardoor de stemloze medeklinker in samenstellingen of door [[sandhi]] toch weer stemhebbend wordt: lee'''sb'''ril met {{IPA|zb}}. Evenwel kan ook progressieve assimilatie optreden, waardoor de stemloosheid van de eindklinker wordt doorgegeven aan de beginklinker van het volgende woord of woorddeel: han'''dv'''at met {{IPA|tf}}. Dit effect kan soms onderscheid geven in uitspraak waar de spelling die niet weergeeft. In we'''gg'''elopen is de uitspraak {{IPA|x}} omdat het woord begint met het onafhankelijke woorddeel ''weg'' met als eindklank {{IPA|x}} (door verscherping), waardoor de {{IPA|ɣ}} van het volgende woord door assimilatie eveneens stemloos wordt. In we'''gg'''etje is de uitspraak echter gewoon {{IPA|ɣ}}, omdat hier geen scheiding van woorddelen is.
 
== Affricaten ==
De vraag of het Nederlands [[affricaat|affricaten]] kent, wordt niet door alle taalkundigen op dezelfde manier beantwoord. Sommigen beschouwen de volgende klankseries als opeenvolgingen van medeklinkers, anderen zien ze als affricaten.
 
|}
 
== Klinkers ==
De Standaardnederlandse [[klinker (klank)|klinkers]] of vocalen worden doorgaans opgesplitst in lange en korte varianten. Daar ongespannen klinkers zeer zelden in een open lettergreep voorkomen, worden ze ook wel gedekt (afgesloten door een medeklinker) genoemd, als tegengesteld aan de ongedekte gespannen klinkers, die wel frequent aan het einde van een lettergreep voorkomen.
 
Ook voor /l/ treden bij sommige sprekers dergelijke veranderingen op.
 
== Tweeklanken ==
Tweeklanken of [[diftong|diftongen]] zijn sterk dynamische klankreeksen, die beginnen in de articulatiepositie van een klinker. De articulatoren blijven echter niet in die positie, maar verschuiven tijdens het uitspreken naar de articulatiepositie van een andere klinker.
 
11.954

bewerkingen