Vorstendom Palts-Sulzbach (1615-1791): verschil tussen versies

geen bewerkingssamenvatting
 
Na het uitsterven van de keurvorsten van de Palts in 1742 erfde de paltsgraaf van Sulzbach het keurvorstendom, het [[hertogdom Berg]], het [[hertogdom Gulik]] en het vorstendom Palts-Neuburg. De stemmen van Palts-Neuburg en Palts-Sulzbach in de Beierse Kreits werden herenigd. Na het uitsterven van de keurvorsten van Beieren in 1777 werd de paltsgraaf van Sulzbach keurvorst van Palts-Beieren. Het afzonderlijke bestuur van het vorstendom Sulzbach werd in 1790 opgeheven en het gebied viel daarna onder het bestuur te Amberg. Het hertogdom Palts-Sulzbach ging samen met het hertogdom Palst-Neuburg in 1808 volledig op in het [[Koninkrijk Beieren]].
<!----
==Geschiedenis==
===Oprichting, oorlog en onafhankelijkheid===
In [[1614]] stierf [[Filips Lodewijk van Palts-Neuburg|Filips Lodewijk]] van Neuburg. Als oudste zoon erfde [[Wolfgang Willem van Palts-Neuburg|Wolfgang Willem]] het vorstendom Palts-Neuburg en de [[Nederrijn (Duitse regio)|Nederrijnse]] hertogdommen [[Hertogdom Gulik|Gulik]] en [[Hertogdom Berg|Berg]]. Na een lange strijd met zijn jongere broers stond Wolfgang Willem in [[1615]] een deel van Palts-Neuburg aan hen af. [[August van Palts-Sulzbach|August]] kreeg Sulzbach, [[Johan Frederik van Palts-Hiltpoltstein|Johan Frederik]] kreeg [[Palts-Hiltpoltstein|Hiltpoltstein]]. De twee nieuwe vorstendommen waren niet volledig zelfstandig: de ''[[landeshoheit]]'' of territoriale soevereiniteit bleef bij Palts-Neuburg. De twee vorstendommen waren dan ook niet vertegenwoordigd bij in de [[Beierse Kreits]] of op de [[Rijksdag (Heilige Roomse Rijk)|Rijksdag]].
 
Wolfgang Willem had zich in [[1613]] bekeerd tot het Rooms-katholicisme. Zijn broers waren echter Lutheraans gebleven. VanafDe religieuze tegenstelling leidde meteen tot conflicten tussen de broers. Volgens het met de [[1627Godsdienstvrede van Augsburg|vrede van Augsburg]], tijdensvastgelegde deprincipe ''[[DertigjarigeCuius Oorlogregio, eius religio]]'', voerdehad de heerser van een gebied het recht om het geloof van zijn onderdanen te bepalen. Wolfgang Willem ondanksbeweerde protestendat dit recht afhing met zijn ''landeshoheit'' en probeerde tegen de wil van zijn broer August het Roms-katholicisme in Palts-Sulzbach te ondersteunen. In [[1627]], tijdens de [[contrareformatieDertigjarige Oorlog]], doorliet inWolfgang Willem Palts-Sulzbach bezetten en voerde hij de [[contrareformatie]] door. Alleen in de hofkerk van Sulzbach bleef de LutheraanseLutherse dienst toegestaan. AugustNa tradde tijdensZweedse deinval oorlogin Duitsland in [[1630]] trad August in dienst van hetde [[Koninkrijk Zweden (Koninkrijk Zweden (1523-1814)|Zweedse]] leger,koning dat[[Gustaaf Adolf van Zweden]]. Terwijl August in [[16301632]] in Duitslandhet binnengevallengevolg was.van Augustde stierfZweedse inkoning [[1632München]] enbinnentrok werd opgevolgdSulzbach door zijnBeierse zoon,troepen ingenomen en geplunderd. Korte tijd later wist een groep Zweedse ruiters de stad te heroveren. Na de Zweedse [[ChristiaanSlag Augustbij van Palts-SulzbachNördlingen|Christiaannederlaag Augustbij Nördlingen]] in [[1634]] werd Sulzbach weer door Beieren bezet.
 
Paltsgraaf August stierf in [[1632]]. Hij werd opgevolgd door zijn oudste zoon, [[Christiaan August van Palts-Sulzbach|Christiaan August]], die vanwege de oorlog echter niet terug kon keren naar Sulzbach. Pas nadat in [[1648]] de [[Vrede van Westfalen]] gesloten werd, waarmee een einde kwam aan de Dertigjarige Oorlog, kon Christiaan August daadwerkelijk de regering van zijn vorstendom overnemen. In het vredesverdrag was afgesproken dat de religieuze situaties zoals die was in [[1624]] hersteld zou worden. Vanwege de ''landeshoheit'' van Palts-Neuburg bleef echter onduidelijk of dat ook voor Palts-Sulzbach gold. Op [[12 februari]] [[1652]] sloten Christiaan August en erfprins [[Filips Willem van de Palts|Filips Willem]] van Palts-Neuburg in [[Keulen (stad)|Keulen]] een overeenkomst, waarin ze Palts-Sulzbach tot [[simultaneum]] verklaarden. Katholieken en lutheranen kregen gelijke rechten en de kerkgebouwen mochten door beide groepen gebruikt worden.
 
==Bestuur==
Het vorstendom Palts-Sulzbach bestond uit vier niet aaneengesloten gebieden in de Opper-Palts, in het huidige [[Beieren|Beierse]] ''[[Regierungsbezirk Oberpfalz]]''. In het westen grensde het aan de [[Rijksstad Neurenberg]] en in het oosten aan het [[Koninkrijk Bohemen]]. Het [[Prinsbisdom Bamberg|Bambergse]] Amt [[Vilseck]] lag ingeklemd tussen het Amt Sulzbach en het Amt Parkstein-Weiden.
 
Bij de oprichting bestond het vorstendom uit drie ''ämter'' ([[Sulzbach-Rosenberg|Sulzbach]], [[Flossenbürg (gemeente)|Flossenbürg]] en [[Vohenstrauß]]) en de helft van het [[Condominium (staatsvorm)|condominium]] [[amt Parkstein-Weiden|Parkstein-Weiden]]. De andere helft van Parkstein-Weiden stond aanvankelijk onder bestuur van de [[Paltsgraafschap aan de Rijn|Palts]], maar in [[1623]] werd dit deel overgedragen aan Palts-Neuburg. In [[1714]] droeg [[Johan Willem van de vorstPalts|Johan Willem]] van Palts-Neuburg zijn rechten in Parkstein-Weiden over aan Palts-Sulzbach, waarmee een einde aan gedeelde bestuur over het gebied kwam. In [[1765]] werd het vorstendom voor het laatst uitgebreid, toen Palts-Neuburg het het ''pflegamt'' [[Pleystein]] aan Palts-Sulzbach afstond.
--->
==Heersers==
14.033

bewerkingen