Klavechord: verschil tussen versies

5.704 bytes toegevoegd ,  8 jaar geleden
redirect-pagina gewijzigd in pagina "Klavechord" volgens de TU-spelling. Redirecs voor alternatieve spellingen "clavichord/klavichord"/
(alternatieve variant)
 
(redirect-pagina gewijzigd in pagina "Klavechord" volgens de TU-spelling. Redirecs voor alternatieve spellingen "clavichord/klavichord"/)
{{Infobox muziekinstrument
#DOORVERWIJZING [[Klavichord]]
| naam =Klavechord
| namen =
| afbeelding =Clavichord-JA_Haas_007.jpg
| bijschrift =Klavechord naar Joh. Albrecht Haas
| classificatie =*[[Snaarinstrument]]
**[[Toetsinstrument]]
**[[Tokkelinstrument]]
| bereik =
| gerelateerd = [[klavecimbel]], [[spinet]], [[virginaal]], [[citer]], [[pianoforte]], [[luit]]
| muzikanten =
| fabrikanten =
| artikelen =
}}
Een '''klavechord''' is een klein [[klavier (toetsen)|klavierinstrument]] uit Europa dat tot de [[snaarinstrument]]en wordt gerekend. Het speelde vooral in de [[kamermuziek]] uit de [[17e eeuw|17e]] en [[18e eeuw]] een grote rol. De klank is erg zacht, en lijkt wel wat op die van een [[luit]]. Daarom wordt het klavechord meestal gebruikt als solo-instrument, en dan voornamelijk als huisinstrument.
 
==Geschiedenis==
Het klavechord is een van de oudste toetseninstrumenten met snaren, en is ontstaan uit het [[monochord]], een instrument uit de Oudheid. In een schriftelijke bron uit [[1396]] wordt de naam ''klavechord'' voor het eerst gebruikt. Het oudste klavechord dat nog bestaat is in [[1543]] gebouwd, en bevindt zich in het Muziekinstrumentenmuseum in [[Leipzig]]. Tot ver in de 18e eeuw was het instrument in Europa wijd verbreid. Het was toen zo bekend dat het Duitse woord ''Clavier'', dat oorspronkelijk alle toetseninstrumenten aanduidde, specifiek werd gebruikt voor het klavechord. Het klavechord werd in die tijd belangrijker gevonden dan het [[klavecimbel]] of de [[pianoforte]].
 
Een bekende bouwer van klavechorden was Johann Adolph Hass uit [[Hamburg]]. In de ''Russell Collection'' in [[Edinburgh (Schotland)|Edinburgh]] bevindt zich een klavechord dat door Hass werd gebouwd voor de [[Amsterdam]]se koopman [[Jan Six (1618)|Jan Six]]. [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] zou dit instrument hebben bespeeld toen hij Amsterdam in [[1767]] samen met zijn vader bezocht, en een bezoek bracht aan Six.
 
==Hedendaagse bouwers==
Peter Bavington en Karin Richter (Groot-Brittannië)
[[Joris Potvlieghe]] (Vlaanderen)
Thomas Steiner (Oostenrijk)
Ronald Haas, Owen Daly en Andrew Lagerquist (Verenigde Staten van Amerika)
Koen Vermeij, [[Pedaalklavechord|Dick Verwolf]] (Nederland),
Geert Karman (Portugal)
 
==Bouw, en werking==
Anders dan bij de [[Piano (instrument)|piano]] zijn de toetsen van een klavechord eenvoudige [[hefboom|hefbomen]], met aan het eind een [[Messing (metaallegering)|messing]] plaatje, dat ''[[Tangent (muziek)|tangent]]'' wordt genoemd. Als een toets wordt ingedrukt, slaat de tangent tegen de bovenliggende snaar die aldus in trilling wordt gebracht. Het volume van de toon kan worden gevarieerd door de toets harder of zachter aan te slaan. Zolang de tangent tegen de snaar rust, blijft de toon doorklinken. Door intussen de druk op de toets te variëren, en daarmee de kracht waarmee de tangent tegen de snaar drukt, kan een [[vibrato]] worden gevormd. Dit wordt met een [[Duits]] woord ''Bebung'' genoemd. De snaar trilt van de brug tot de tangent, en is aan de andere kant afgedempt met [[vilt (textiel)|vilt]]. Zodra een toets wordt losgelaten, wordt de toon gedempt.
 
Een klavechord heeft niet altijd voor elke toets een snaar. Doordat de snaar slechts trilt van de brug tot de tangent, is het mogelijk meerdere toetsen aan dezelfde snaar toe te wijzen. De constructie van het klavechord wordt daar eenvoudiger door, want er zijn minder snaren nodig. Samenklanken zijn echter minder goed mogelijk. Omdat slechts één noot per snaar kan worden gespeeld, worden bij deze constructiewijze doorgaans niet meer dan twee noten aan een snaar toegewezen; bij voorkeur noten die toch nooit zullen samenklinken, zoals de C en de C#. <!-- dit is natuurlijk onzin; in een C#Maj7-accoord klinken de C en de C# samen --> Een klavechord met een noot per snaar noemt men een ongebonden klavechord. Als er meerdere noten per snaar zijn wordt het een gebonden klavechord genoemd.
 
==Muziek==
[[Bestand:Komponierzimmer Bachhaus.jpg|thumb|Klavechord in het Bach-huis in Eisenach]]
Vrijwel alle muziek die voor [[klavecimbel]], piano, of [[orgel]] is geschreven kan ook op een klavechord worden gespeeld. Het instrument is echter te zacht voor ensemblespel. Ook de stemming van sommige gebonden klavechorden, soms [[middentoonstemming|middentoon]], laat enkel oudere lectuur toe. De bekendste componist voor klavechord is [[Carl Philipp Emanuel Bach]], een zoon van [[Johann Sebastian Bach]]. De [[Ambitus|omvang]] van het klavechord is C-c3.
 
==Clavinet==
In [[funk]]muziek en [[rock]] werd in de [[1960-1969|jaren zeventig]] dikwijls een [[clavinet]] gebruikt. Dit is in feite een elektrisch klavechord, met elektromagnetische [[elektrische opnemer|elementen]] om de toon op te pikken, waarna het signaal kan worden versterkt.
 
==Zie ook==
* [http://www.clavichordgenootschap.nl Nederlands clavichord genootschap]
* [[Pedaalklavechord]]
 
{{Commonscat|clavichords}}
 
[[Categorie:Chordofoon]]
[[Categorie:Toetsinstrument]]
 
[[ar:كلافيكورد]]
[[be:Клавікорд]]
[[bg:Клавикорд]]
[[ca:Clavicordi]]
#DOORVERWIJZING [[cs:Klavichord]]
[[da:Klavichord]]
[[de:Clavichord]]
[[en:Clavichord]]
[[eo:Klavikordo]]
[[es:Clavicordio]]
[[et:Klavikord]]
[[eu:Klabikordio]]
[[fi:Klavikordi]]
[[fr:Clavicorde]]
[[gd:Clavichord]]
[[gl:Clavicordio]]
[[he:קלאוויקורד]]
[[hu:Klavikord]]
[[id:Clavichord]]
[[it:Clavicordo]]
[[ja:クラヴィコード]]
[[ka:კლავიკორდი]]
[[ko:클라비코드]]
[[lt:Klavikordas]]
[[nah:Clavimecatl]]
[[nn:Klavikord]]
[[no:Klavikord]]
[[pl:Klawikord]]
[[pt:Clavicórdio]]
[[ro:Clavicord]]
[[ru:Клавикорд]]
[[simple:Clavichord]]
[[sr:Клавикорд]]
[[sv:Klavikord]]
[[th:แคลฟวิคอร์ด]]
[[tr:Klavikord]]
[[uk:Клавікорд]]
[[zh:翼琴]]
913

bewerkingen