Hoofdmenu openen

Wijzigingen

3.711 bytes toegevoegd ,  7 jaar geleden
geen bewerkingssamenvatting
'''Gangbare [[jaartelling]]''' en '''gewone tijdrekening''' zijn de Nederlandse vertalingen van het Engelse begrip ''Common Era'', ''Current Era'' of ook van ''Christian Era''{{Bron?|CE kan ook staan voor 'Christian Era', maar daarvan is 'Gangbare jaartelling' natuurlijk geen vertaling|2011|02|02}}, vaak afgekort tot ''CE''.<ref>{{en}} [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/judaism/history/history_1.shtml#section_2 History of Judaism 63BCE-1086CE], BBC Religions, 1 juli 2009. Geraadpleegd op 10 juli 2012.</ref><ref>{{en}} [http://www.webexhibits.org/calendars/year-definitions.html Definitions of Our Year], WebExhibits, 2008. Geraadpleegd op 10 juli 2012.</ref><ref>{{en}} [http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?o2=&o0=1&o8=1&o1=1&o7=&o5=&o9=&o6=&o3=&o4=&s=Common+era Zoekterm "Common era" op Wordnet], Princeton University. Geraadpleegd op 10 juli 2012.</ref> VóórZe Christus wordt zodoende afgekort met ''[[BCE]]'', ''Before the Common Era''. Anderezijn alternatieven zijnop '''v.o.j.'''de (vóórstandaardnotatie onze jaartelling) en '''n.o.j.''' (voor/na onze jaartelling)<ref name="Van den Berg">{{aut|Floris van den Berg}}, ''Hoe komen we van religie af?'' (2009) 53-54. Antwerpen: Uitgeverij Houtekiet.</ref><ref name="Trouw SNL"/>Christus of '''v.dChr.g.j.''' (vóór de gewone jaartelling) en '''/n.d.g.jChr.''' (nadie demen gewoneom jaartelling).<ref>{{aut|Karenbepaalde Armstrong}}redenen (vertaaldwil door Ronald Cohen), ''Een geschiedenis van God'' (2009) 16vermijden. Amsterdam:Buiten DeNederlands Bezigeen Bij.</ref>Engels 'Gangbare', 'gewone' of 'onze' jaartelling wil dan zeggen debestaan in deveel Nederlandstaligeandere (entalen bijook uitbreidingalternatieven westerse)op wereld,deze die historisch gezien [[christendom|christelijk]] was, gebruikelijke [[christelijke jaartelling]], al wordt in naam niet meer verwezen naar het veronderstelde [[Jezus_(historisch-kritisch)#Geboorte_en_jeugd|Geboortejaar van Christus]], [[1]], dat wel het uitgangspunt blijftnotatie.
 
== Discussie ==
=== Neutraliteit ===
De term wordt door sommigen beschouwd als neutraal ([[secularisme|seculier]]) [[synoniem (taalkunde)|synoniem]] voor ''vóór/na (de geboorte van) Christus'' (v.Chr./n.Chr.; in het Latijn ''ante Christum natum'' [AC] en ''[[anno Domini]]'' [AD]) of ''in de christelijke jaartelling''. Daarmee wordt het stelsel van de christelijke jaartelling, met de [[gregoriaanse kalender]], aanvaardbaar(der) voor niet-christenen en seculiere christenen op de hele wereld, zodat vooral in de wetenschap wereldwijde standaardisering kan plaatsvinden. Velen{{feit|Wie?|2011|02|02}} vinden het echter niet meer of minder neutraal dan ''vóór/na Christus'' en de praktijk is dat deze term in het Nederlands niet of nauwelijks wordt gebruikt en dat ook in de wetenschap standaard wordt gewerkt met ''vóór/na Christus''.
==== Pro ====
De term wordt door sommigen beschouwd als neutraal ([[secularisme|seculier]]) [[synoniem (taalkunde)|synoniem]] voor ''vóór/na (de geboorte van) Christus'' (v.Chr./n.Chr.; in het Latijn ''ante Christum natum'' of '''AC''' en '''[[anno Domini]]''' of '''AD''') of ''in de christelijke jaartelling''. Zij geven de volgende argumenten:
*'''Duidelijkheid:''' Vooral in het belang van wetenschappelijk onderzoek naar de [[oudheid]] en in het bijzonder de [[Vroege christendom|ontstaansgeschiedenis van het christendom]] is het belangrijk om het jaar 1 niet als absoluut geboortejaar van Jezus Christus te beschouwen, omdat dit omstreden is: het [[Nieuwe Testament]] spreekt zichzelf tussen Matteüs 2:1 en Lucas 2:1-7 tegen die samen stellen dat Jezus werd geboren zowel tijdens het koningschap van [[Herodes de Grote]] (tot 4 v.Chr.) als het gouverneurschap van [[Publius Sulpicius Quirinius|Quirinius]] (sinds 6 n.Chr.), waartussen een gat van 10 jaar zit. Het is niet duidelijk hoe [[Dionysius Exiguus]], die de christelijke jaartelling in [[525]] opstelde, tot zijn berekening van Christus' geboortejaar is gekomen, maar in ieder geval dient de inmiddels al 15 eeuwen gebruikte jaartelling er los van te worden gezien.
*'''Aanvaardbaarheid:''' Het stelsel van de christelijke jaartelling, met de [[gregoriaanse kalender]], wordt door de benaming "gangbare jaartelling" aanvaardbaar(der) voor niet-christenen en seculiere christenen op de hele wereld.
*'''Standaardisering:''' door wereldwijde aanvaarding kan in interculturele communicatie (zoals in de wetenschap) standaardisering plaatsvinden en hoeft men niet steeds om te rekenen, met alle mogelijke fouten van dien.
 
==== Contra ====
Velen{{feit|Wie?|2011|02|02}} vinden het echter niet meer of minder neutraal dan ''vóór/na Christus''. Zij geven de volgende argumenten:
*'''Beginjaar blijft geboorte van Christus:''' omdat men het door Exiguus vastgestelde geboortejaar van Christus nog steeds als uitgangspunt neemt voor de tijdrekening, en er slechts een andere naam voor geeft, doet men onnodig moeilijk. Bovendien wordt het heel arbitrair en onpraktisch als men alsnog een ander uitgangspunt wil nemen (zie verderop).
*'''Traditie:''' sinds 525 heeft men nu eenmaal in de christelijke geschiedschrijving ''vóór/na Christus'' geschreven, en er is geen reden om het te veranderen omdat iedereen het al eeuwen begrijpt. De praktijk is dat "gangbare" in het Nederlands niet of nauwelijks wordt gebruikt en dat ook in de wetenschap standaard wordt gewerkt met ''vóór/na Christus''.
*'''Superioriteit:''' Bedreven christenen menen dat Christus de belangrijkste figuur ooit was en dat iedereen ter wereld dient te erkennen. Ze zijn daarmee niet tegen standaardisering, zolang de standaard maar een christelijke standaard is.
 
=== Beginjaar blijft geboorte van Christus? ===
Hoewel er in het verleden radicale post-christelijke kalenders zijn ingevoerd om met het verleden te breken, zoals de [[Franse Republikeinse Kalender]] (die zelfs maanden en dagen hernoemde en weken omvormde tot decaden) en de Italiaanse [[Fascistische jaartelling]], bleek onder meer vanuit het oogpunt van [[geschiedschrijving]] onhandig; men moest steeds vanuit een ander beginjaar rekenen dan men al eeuwen gewend was, en omdat de buurlanden niet meededen isoleerde men zich. Vanuit praktisch oogpunt wordt het jaar 1 n.Chr. (de door Exiguus veronderstelde geboorte van Jezus van Nazareth) door secularisten tegenwoordig toch maar aangehouden, ook al vinden zij dat geen belangrijke gebeurtenis meer. Er zijn echter uitzonderingen, zoals de filosoof [[Floris van den Berg]], die voorstelde "''om de jaartelling te ijken aan een belangrijke positieve gebeurtenis als de totstandkoming van de [[Universele verklaring van de rechten van de mens|Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens]] in 1948. Dat is dan het jaar 0 en 2009 is het jaar 61.''<ref name="Van den Berg2">Van den Berg, 149.</ref>
 
== Geschiedenis per taal ==
Een vervangende term voor de traditionele christelijke notatie verschilt van taal tot taal en is afhankelijk van de historisch-culturele ontwikkelingen in ieder taalgebied. Vaak bestaan er ook meerdere alternatieven.
 
=== Chinees ===
De [[Volksrepubliek China]] heeft sinds 1949 de [[Nian Hao|keizerlijke jaartitels]] vervangen door de jaartellingsnaam ''gōngyuán'' (公元), wat 'gebruikelijke tijdsrekening' betekent en ook Jezus' veronderstelde geboorte als beginjaar heeft, zonder er echter naar te verwijzen.
 
=== Duits ===
In de [[Duitse Democratische Republiek]] (1949–1990) was ''v.u.Z.'' (''vor unserer Zeitrechnung'', "vóór onze tijdrekening") de standaardnotering van de overheid; men trachtte invloed van godsdienst terug te dringen door religieuze verwijzigingen te verwijderen, maar hield wel hetzelfde beginjaar aan.
 
=== Engels ===
Traditioneel scheef men in het Engels ''Before Christ'' ("Vóór Christus", '''BC''') en ''Anno Domini'' ("Jaar des Heren", '''AD'''); dit staat ook wel bekend als de BC/AD-notatie.<br />
Het Engelse alternatief voor de expliciet christelijke notatie werd ''Common Era'' (''Gewoon/Huidig Tijdperk''), voor het eerst aangetroffen in 1708, als vertaling van het Latijnse ''Era Vulgaris''<ref name=1708CommonInEnglish>
{{cite book |title=Eerste tot nu toe gevonden gebruik van ''common era'' in het Engels (1708) |url=http://books.google.com/books?id=D_wvAAAAYAAJ&q=%22common+era%22#v=onepage&q=%22common%20era%22&f=false |publisher=Printed for H. Rhodes |year=1708 |accessdate=2011-05-18}}
{{cite book |title=The History of the Works of the Learned |volume=10 |page=513 |location=London |year=1708 |month=January}}
</ref>. De eerste vermelding van ''Before Common Era'' ("Vóór Gewoon/Huidig Tijdperk") werd voor het eerst gedaan in 1770 in een vertaling van een Duitstalig boek van Jakob Friedrich Bielfeld.<ref name=FirstBeforeCE>
{{cite book
|url=http://books.google.com/?id=gBETAAAAIAAJ&pg=PA105&dq=%22Common+Era%22+%22vulgar+Era%22+date:1-1800
|title=Eerste tot nu toe gevonden gebruik van "before the common era", waarbij "vulgar era" synoniem is aan "common era" (1770)
|publisher=Printed by G. Scott, for J. Robson and B. Law
|author1=Von), Jakob Friedrich Bielfeld (Freiherr
|author2=Hooper, William
|year=1770
|accessdate=2011-05-18}}</ref>
In de hedendaagse Angelsaksische wetenschap is het gebruik van BCE/CE algemeen, hoewel ook het BC/AD-stelsel nog functioneert.
 
Op 25 september 2011 meldde de Britse krant [[Daily Mail]] dat de [[British Broadcasting Corporation|BBC]] voortaan ''BCE'' en ''CE'' gaat gebruiken in plaats van ''BC'' en ''AD'', om niet-christenen tegemoet te komen.<ref De [[Nederlandse Omroep Stichting|NOS]] zei dit voorbeeld niet te willen volgen en reageerde: name="''DeDaily tijdsaanduidingen 'voor Christus' en 'na Christus' zijn breed geaccepteerd in onze samenleving en onze cultuur; het geloof in Christus staat daar volledig los van.''Mail"<ref>[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/archief/article/detail/2929367/2011/09/27/V-Chr-of-na-Chr-kwetsend-voor-niet-christenen.dhtml V. Chr. of na Chr.: kwetsend voor niet-christenen?] [[Trouw (krant)|Trouw]], 27 september 2011.</ref>
 
=== Gebruik in andere talenFrans ===
Zoals reeds vermeld ontstond het naamgebruik in het Engels met ''Common Era'', voor het eerst in 1708, als vertaling van het Latijnse ''Era Vulgaris''. In de hedendaagse Angelsaksische seculiere wetenschap is het gebruik algemeen. De eerste vermelding van 'vóór de gangbare jaartelling' werd voor het eerst gedaan in 1770 door de Duitser Jakob Friedrich Bielfeld. In de [[Duitse Democratische Republiek]] (1949–1990) was ''v.u.Z.'' (''vor unserer Zeitrechnung'', "vóór onze tijdrekening") de standaardnotering van de overheid; men trachtte invloed van godsdienst terug te dringen door religieuze verwijzigingen te verwijderen, maar hield wel hetzelfde beginjaar aan. In het Frans heeft men in plaats van de republikeinse kalender (1792-1805) weer de christelijke jaarnotatie opgenomen: '''av./ap. J.-C.''' (''avant/après Jésus-Christ''), maar in de 20e en 21e eeuw wordt er soms ook weer '''ÈC''' (''Ère commune'', afgeleid van het Engelse ''Common Era'') of '''ÈV''' (''Ère vulgaire'', afgeleid van het Latijnse ''Era Vulgaris'') geschreven. Voor jaartallen vóór het beginjaar gebruikt men vaak een '-', bijvoorbeeld het overlijdensjaar van [[Alexander de Grote]] is ''-323''; daarin volgt men [[ISO 8601]], dat geen BC of BCE gebruikt vóór het beginjaar. Dit gebruik van de '-' komt in het Nederlands vrijwel alleen voor in historische atlassen, met name als op één kaart zowel jaartallen van vóór als na het beginjaar staan.<ref>Bijvoorbeeld kaart IV op blz. 20 van de ''Historische Atlas''. (Baarn 1997). Er zijn 'veroveringen [van het Romeinse Rijk] tussen 44 v.Chr. en 14 n.Chr.' te zien.</ref> De [[Volksrepubliek China]] heeft sinds 1949 de [[Nian Hao|keizerlijke jaartitels]] vervangen door de jaartellingsnaam ''gōngyuán'' (公元), wat 'gebruikelijke tijdsrekening' betekent en ook Jezus' veronderstelde geboorte als beginjaar heeft, zonder er echter naar te verwijzen.
 
=== 21e eeuwNederlands ===
Over het algemeen wordt de notatie v.Chr./n.Chr. nog veel gebruikt in Nederlandstalige teksten. Alternatieven zijn er wel, zoals '''v.g.j./g.j.''' ([vóór] gangbare/gewone jaartelling), '''v.o.j./n.o.j.''' (vóór/na onze jaartelling)<ref name="Van den Berg">{{aut|Floris van den Berg}}, ''Hoe komen we van religie af?'' (2009) 53-54. Antwerpen: Uitgeverij Houtekiet.</ref><ref name="Trouw SNL"/> of '''v.d.g.j./n.d.g.j.''' (vóór/na de gewone jaartelling),<ref>{{aut|Karen Armstrong}} (vertaald door Ronald Cohen), ''Een geschiedenis van God'' (2009) 16. Amsterdam: De Bezige Bij.</ref> maar er is nog geen algemeen aanvaard alternatief op de christelijke notatie, en media en wetenschap blijven doorgaans v.Chr./n.Chr. gebruiken.
Op 25 september 2011 meldde de Britse krant [[Daily Mail]] dat de [[British Broadcasting Corporation|BBC]] voortaan ''BCE'' en ''CE'' gaat gebruiken in plaats van ''BC'' en ''AD'', om niet-christenen tegemoet te komen. De [[Nederlandse Omroep Stichting|NOS]] zei dit voorbeeld niet te willen volgen en reageerde: "''De tijdsaanduidingen 'voor Christus' en 'na Christus' zijn breed geaccepteerd in onze samenleving en onze cultuur; het geloof in Christus staat daar volledig los van.''"<ref>[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/archief/article/detail/2929367/2011/09/27/V-Chr-of-na-Chr-kwetsend-voor-niet-christenen.dhtml V. Chr. of na Chr.: kwetsend voor niet-christenen?] [[Trouw (krant)|Trouw]], 27 september 2011.</ref>
Naar aanleiding van het nieuws van 25 september 2011 dat de BBC overging op de BCE/CE-notatie (zie eerder), zei de [[Nederlandse Omroep Stichting|NOS]] dit voorbeeld niet te willen volgen en reageerde: "''De tijdsaanduidingen 'voor Christus' en 'na Christus' zijn breed geaccepteerd in onze samenleving en onze cultuur; het geloof in Christus staat daar volledig los van.''"<ref name="Daily Mail"/>
 
=== Noors ===
De redactie van het Grote Noorse Lexicon (''Store norske leksikon'', SNL) liet op 26 oktober 2012 weten dat zij voortaan ''før/etter Kristus'' of '''f.Kr./e.Kr.''' ("voor/na Christus") gaat vervangen door ''før/etter vår tidsregning'' of '''fvt./evt.''' ("voor/na onze tijdrekening") bij datering van personen en gebeurtenissen.<ref>{{no}} {{Cite news |author=Halvor Hegtun|title=I Store norske leksikon heter det ikke lenger «før Kristi fødsel»|url=http://www.aftenposten.no/kultur/I-Store-norske-leksikon-heter-det-ikke-lenger-for-Kristi-fodsel-7029018.html|publisher=[[Aftenposten]]|date=26 oktober 2012}}</ref> Het lexicon gaat daarmee in tegen advies van de Noorse Taalraad (Språkrådet) uit 2008, die stelde dat de f.Kr./e.Kr. een "neutrale tijdsaanduiding" was, waarmee de redactie van het SNL het oneens is: "het gebruik ervan [impliceert] een verplichting tot het bestaan van Jezus en zijn belangrijkheid."<ref name="Trouw SNL">[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/archief/article/detail/3342037/2012/11/03/Ophef-in-Noorwegen-over-vervangen-term-voor-na-Christus.dhtml Ophef in Noorwegen over vervangen term 'voor/na Christus'] Trouw, 3 november 2012.</ref>
 
== Zie ook ==