Hoofdmenu openen

Wijzigingen

28 bytes verwijderd, 6 jaar geleden
k
Linkfix ivm sjabloonnaamgeving / parameterfix
Een '''stamper''' is een vrouwelijke [[seksueel orgaan]] van [[Bedektzadigen|bloeiende planten]], waarin zich de vrouwelijke voortplantingscellen, de eicellen, ontwikkelen.
 
== Anatomie ==
[[ImageBestand:Mature flower diagram NL.svg|thumb|300px|Belangrijkste onderdelen van de anatomie van bloemen.]]
Een stamper bestaat uit een [[vruchtbeginsel]], een [[stijl (plant)|stijl]] en een [[stempel (plant)|stempel]].
 
 
=== Stijl ===
[[ImageBestand:Boerenkool vruchtbeginsel met stijl.jpg|thumb|300px|stamper van [[boerenkool (groente)|boerenkool]]]]
Er zijn verschillende vormen van de stijl. De kolfpluim van maïs bestaat uit de stijlen die van de vruchtbeginsels afkomen. Bij maïs is de stijl zeer lang en zitten langs deze stijl meerdere stempels, die te zien zijn als kleine haartjes.
Ook kunnen stijlen gedeeltelijk met elkaar vergroeid zijn, zoals bij het [[Canadees krentenboompje|Canadees]] - en het [[Amerikaans krentenboompje]].
 
<gallery>
AfbeeldingBestand:Suikermaiskolf.jpg|Vrouwelijke bloeiwijze van suikermaïs
ImageBestand:Stamper2 vdg.jpg|
ImageBestand:Stamper tulp vdg.jpg|Stamper van tulp
</gallery>
 
=== Stempel ===
[[AfbeeldingBestand:Geranium macrorrhizum ongelijke rijping stempel meeldraad.jpg|200px|right|onrijpe nog gesloten stempel van Geranium macrorrhizum]] [[AfbeeldingBestand:Geranium macrorrhizum stempel gespleten.jpg|200px|right|rijpe opengespleten stempel van Geranium_macrorrhizum]]
De stempel is de top van de stamper. Deze top is vaak verbreed en is voorzien van inrichtingen voor de opvang van stuifmeelkorrels. Stempels kunnen nat of droog zijn. De stempel is bedekt met papillen waaroverheen een [[cuticula]] ligt. Stempels kunnen nat of droog zijn. Het vochtige laagje wordt een exudaat genoemd. Planten die geen exudaat produceren hebben een droge stempel. Dit exudaat speelt een cruciale rol in het bepalen van de richting van de pollenbuisgroei.
 
In de lucht zitten zeer veel verschillende stuifmeelkorrels en alleen een specifieke combinatie van stuifmeelkorrel en stempel geeft bevruchting. Daardoor vindt er bij kruisbevruchters meestal geen kruisbevruchting tussen soorten of nauw verwante planten plaats en blijven deze soortecht.
Er zijn verschillende barrières. Deze kunnen door de bouw van de bloem komen, maar er zijn ook chemische barrières. Deze kunnen sporofytisch of gametofytisch van aard zijn. Sporofytisch: Het stuifmeel kan niet kiemen op de stempel. Gametofytisch: De stuifmeelkorrel kiemt wel, maar de stuifmeelbuis kan niet door de stijl naar het vruchtbeginsel groeien of groeit te traag.
 
Als de stempel de stuifmeelkorrel herkent en de stempel is rijp dan kan de stuifmeelkorrel kiemen. De stuifmeelkorrel zwelt door [[osmose]], waarbij water wordt opgenomen, op. Hierdoor gaat het cytoplasma van de stuifmeelkorrel door de celwand naar buiten en vormt het begin van de stuifmeelbuis. De stuifmeelbuis begint hierna te groeien in de richting van het [[Zaadknop|zaadbeginsel]], waarbij het zich een weg door de stijl baant.
 
De [[stuifmeel|pollen]]buis van een stuifmeelkorrel kan een rond gaatje maken in de cuticula, waarna de stuifmeelbuis de stijl in kan groeien. In de stijl is geleidingsweefsel aanwezig, zoals bij [[petunia]] of er is een open stijlkanaal, zoals bij [[Lelie (geslacht)|lelie]]. Het geleidingsweefsel bestaat uit cellen die omgeven zijn met veel [[pectine]]. De pollenbuis lost met behulp van [[enzym]]en de pectine op en kan daardoor tussen de cellen doorgroeien.
Bij [[klaproos]] is een ''stempelschijf'' aanwezig, waarop de stempels liggen.
 
De stempel kan verschillende vormen hebben en al of niet behaard zijn.
De voornaamste vormen zijn:
<br /><br />
 
<gallery>
AfbeeldingBestand:Bosanemoon_stempels_knotsvormig_behaard.jpg|knotsvormige behaarde stempels van bosanemoon
AfbeeldingBestand:Meidoorn_stempel_vlak.jpg|vlakke stempel van éénstijlige meidoorn
AfbeeldingBestand:Tulp_stempel_gelobd_behaard.jpg|gelobde en behaarde stempel van tulp
AfbeeldingBestand:Klaproos_stempels.jpg|stempelschijf met stempels van klaproos
AfbeeldingBestand:Suikerbiet bloem Beta vulgaris.jpg|pluimharige stempel van [[suikerbiet]]
AfbeeldingBestand:Mais_stempels_closeup.jpg|Stempels van suikermaïs
AfbeeldingBestand:Glanshaver bloempje Arrhenatherum elatius.jpg|pluimharige stempel van [[glanshaver]]
</gallery>
 
{{Navigatie Bloemplanten fytografie bloemplanten}}
{{commonscatCommonscat|Pistil}}
 
{{commonscat|Pistil}}
 
[[Categorie:Bloemmorfologie]]