Christenfundamentalisme: verschil tussen versies

9 bytes toegevoegd ,  7 jaar geleden
k
Linkfix ivm sjabloonnaamgeving / parameterfix
k (Linkfix ivm sjabloonnaamgeving / parameterfix)
In Amerika bekritiseren fundamentalisten de [[Evangelicaal christendom|evangelicalen]] omdat ze zich onvoldoende zouden bekommeren om de doctrinaire zuiverheid, zouden samenwerken met andere christenen en vrouwen zouden toelaten in het ambt van prediker. [[Billy Graham]] kwam uit een fundamentalistisch gezin, maar veel fundamentalisten moeten niets meer van Graham hebben omdat hij er reeds vroeg koos met andere christenen samen te werken. Graham vertegenwoordigt een beweging die voortkwam uit het fundamentalisme, maar er steeds meer van is gaan verschillen, wat fundamentalisten denigrerend aanduiden met ''Neo-evangelisch''. In andere landen zoals [[Nieuw-Zeeland]] wordt dit onderscheid echter niet gemaakt en noemen alle groepen die zich willen houden aan een onfeilbare Bijbel zich fundamentalist.
 
Het zelf-etiket van de ''fundamentalistische christen'' verschilt heden ten dage nogal van het algemene beeld. Terwijl men bij fundamentalisme doorgaans denkt aan politiek activisme, is de zelfbenoemde fundamentalist zelden betrokken bij de politiek.{{feitBron?||2010|12|17}} Mensen als [[Pat Robertson]], [[Jerry Falwell]] en [[Tim LaHaye]], alle drie politiek actief, worden juist niet geaccepteerd door de meeste fundamentalisten en worden gezien als deel van de neo-evangelicale gemeenschap. De ware fundamentalist houdt vast aan het traditionele concept van "moraliteit en zonde" en gelooft dat de autoriteit van de Schrift volkomen genoeg is als gids voor het leven. Zij zien uit naar de wederkomst van Christus en niet naar de hervorming van de wereld.
 
Het populaire beeld van het woord ''fundamentalisme'' wordt maar al te snel van toepassing verklaard op conservatieve mormonen, Jehova's getuigen, katholieken en andere niet-protestante of niet-trinitaire groepen. Maar de echte, zelf-benoemde fundamentalist wijst deze algemene omschrijving voor zichzelf af en gebruikt de term juist om zich te kunnen onderscheiden van deze groepen.{{feitBron?||2010|12|17}} Fundamentalisme wordt ook wel gebruikt als omschrijving van een verschijnsel dat de grenzen van religies overschrijdt zoals bij het islamitische fundamentalisme. Maar zowel de fundamentalistische christen als de fundamentalistische moslim wijzen dit gebruik van de term ten sterkste af omdat ze iedere overeenkomst of ieder verband met elkaar nadrukkelijk ontkennen.{{feitBron?||2010|12|17}}
 
==Korte geschiedenis van het christelijke fundamentalisme==
Vrijwel alle fundamentalisten verwerpen [[Evolutietheorie|macro-evolutie]] omdat die in tegenspraak is met een letterlijke interpretatie van de [[Bijbel (christendom)|Bijbel]]. Zo werd bijvoorbeeld [[William Jennings Bryan]] een held van het fundamentalisme vanwege zijn rol in de rechtszaak tegen een onderwijzer die les gaf over [[Evolutie (biologie)|evolutie]] (de Scopes Monkey rechtszaak van 1925). Bryan vertegenwoordigde een nieuwe opkomst van het evangelicale politieke en onderwijskundige activisme. De rechtszaak liet op dramatische wijze zien dat de status van het evangelicalisme gedaald was van het [[establishment]] naar de kelder van de Amerikaanse politiek en wetenschap.
 
Het geloof in [[jonge-aardecreationisme]] en [[catastrofisme]] verving de vroegere evangelische [[dogma (christendom)|vrijheid van denken]] over deze onderwerpen en werd als nooit tevoren de [[lakmoesproef]] voor wie zich [[orthodox]] zou mogen noemen in de fundamentalistische beweging. Bij andere conservatieve evangelicalen is dit ook nog altijd zo, maar nooit zo dwingend als bij de groep die zichzelf als fundamentalistisch benoemt.{{feitBron?||2010|12|17}}
 
Fundamentalisten zullen niet gauw de conclusies van moderne onderzoekers accepteren, wanneer die de gevestigde ideeën over de Bijbel in twijfel trekken. Zo aanvaarden zij nog steeds de traditionele manier waarop Bijbelboeken aan Bijbelse auteurs worden toegeschreven, waarbij men er van uitgaat dat elk Bijbelboek door een specifieke auteur is geschreven, (tenzij, zoals bij de Psalmen, meerdere auteurs staan aangegeven).
 
===Varianten binnen het christelijke fundamentalisme===
Waar het fundamentalisme vooral voorkomt onder protestanten, zijn er ook binnen het katholicisme groepen die als fundamentalistisch omschreven zouden kunnen worden. Ze worden echter meestal [[Traditionalisme (rooms-katholicisme)|traditionalisten]] genoemd. Deze groep verwerpt sommige teksten van het [[Tweede Vaticaans Concilie]] en vele aspecten van de hierop volgende veranderingsgolf.{{feitBron?||2011|07|05}} Een belangrijk verschil met de protestantse fundamentalisten is dat hun opvattingen minder betrekking hebben op de onfeilbaarheid van de Schrift (hoewel ze deze wel erkennen), maar meer gericht zijn op de 'onfeilbaarheid' van het leergezag en de overlevering. Veel van die groepen verkeren echter aan de marges of soms zelfs buiten de kerk.
 
Een andere fundamentalistische stroming zijn de [[Jehova's getuigen]].
* [http://www.history.pcusa.org/pres_hist/timeline.html PCUSA Timeline]
 
{{RefsAppendix}}
 
[[Categorie:Christelijke stroming]]