Algemeen Ereteken (Pruisen): verschil tussen versies

109 bytes verwijderd ,  9 jaar geleden
sp, opmaak
(sp, opmaak)
[[Bestand:Allgemeines Preussisches Ehrenzeichen Vor und revers am Band für Zivilisten.gif|right|100pxthumb|Het Algemene Ereteken Ie en IIe Klasse]]
{{Zie artikelVoor de gelijknamige eretekens van Saksen en Hessen; zie [[Algemene Ereteken]]}}
Het '''Algemene Ereteken''', Duits: "''Allgemeines Ehrenzeichen"'') was een [[Pruisen|Pruisische]] [[onderscheiding]] die van 1810 tot 1918 in meerdere uitvoeringen heeft bestaan. Er was van 1793 tot 1918 ook een soortgelijk [[Militair Ereteken]]
 
Het '''Algemene Ereteken''', Duits: "Allgemeines Ehrenzeichen") was een [[Pruisen|Pruisische]] [[onderscheiding]] die van 1810 tot 1918 in meerdere uitvoeringen heeft bestaan. Er was van 1793 tot 1918 ook een soortgelijk [[Militair Ereteken]]
[[Bestand:Allgemeines Preussisches Ehrenzeichen Vor und revers am Band für Zivilisten.gif|right|100px|Het Algemene Ereteken Ie en IIe Klasse]]
De geschiedenis van het Algemene Ereteken van Pruisen kan men terugvoeren op de in de 18e eeuw gestichte Medaille voor Verdienste. Op
18 januari 1810 stichtte Koning [[Friedrich Wilhelm III van Pruisen]] een Algemeen Ereteken in twee klassen.
 
== Geschiedenis ==
De geschiedenis van het Algemene Ereteken van Pruisen kan men terugvoeren op de in de 18e eeuw gestichte Medaille voor Verdienste. Op 18 januari 1810 stichtte Koning [[Friedrich Wilhelm III van Pruisen]] een Algemeen Ereteken in twee klassen.
* Het Algemeen Ereteken der Ie Klasse (een zilveren kruis)
* Het Algemeen Ereteken der IIe Klasse (een zilveren medaille)
 
Over het algemeen zijn kruisen bij de Europese orden en onderscheidingen meer in aanzien dan medailles. Dat is bij dit Pruisische Algemene Ereteken ook het geval. Men hoefde de IIe klasse niet te dragen om de Ie Klasse te verwerven en zij die beide onderscheidingen bezaten droegen beide versierselen op hun linkerborst waarbij de Ie Klasse traditiegetrouw het dichtst bij het hart werd gedragen. Het Ereteken werd niet aan dames toegekend, de Pruisen kenden voor dames speciale damesorden en medailles die voor dames waren ingesteld.
 
De medailles die samen het Algemene Ereteken vormen werden eenvoudig uitgevoerd; in plaats van een bevestiging met een kogel en een losse ring werd een aan de medaille gesoldeerde ring van het toepasselijke materiaal, [[goud]], [[zilver]], [[brons]] of [[zink (element)|zink]] gebruikt.
 
 
==Medailles met het Kruis van Genève==
[[Bestand:Allgemeines Preussisches Ehrenzeichen IIer Klasse mit Genfer Kreuz für Zivilisten 1871.gif|right|100pxthumb|De medaille uit 1870]]
Bijzondere uitvoeringen van de IIe Klasse zijn de zilveren medailles met een daarop vastgesoldeerd rood geëmailleerd [[Kruis van Genève]]. Dit "[[Rode Kruis]]" teken werd aangebracht op de medailles van verdienstelijke verplegers en verpleegsters aan het front van de [[Frans-Duitse oorlog]] in [[1870]]. De keerzijde van de medaille werd niet versierd met een kruis
.
Er waren ook Duitse burgers die zich vrijwillig als ziekendrager hadden aangemeld zoals [[Friedrich NietscheNietzsche]]. De Frans-Duitse oorlog was de eerste oorlog waarbij het in 1863 door [[Henri Dunant]] opgerichte [[Internationale Rode Kruis]] een rol kon spelen. Aan het front vielen tienduizenden doden en 232 732 gewonden die door artsen en verplegend personeel dat onder bescherming van het Kruis van Genève werkte werd verpleegd. Ook Nederland stuurde veldhospitalen en ambulances.
Men droeg de "Medaille mit dem Genfer Kreuz" aan een afwijkend lint zoals dat ook bij de met het Rode Kruis versierde ridderkruisen van de [[Kroonorde (Pruisen)|Kroonorde van Pruisen]] was gebruikt. Dit lint is wit met smalle rode biesenbiezen en zes verticale zwarte strepen. Het "Weißen, sechsmal schwarzgestreiften Band mit Rotem Vorstoß", was een lint waaraan ook de met het Kruis van Genève versierde kruisen der IIIe en IVe Klasse van de Pruisische [[Kroonorde (Pruisen)|Kroonorde]] mochten worden gedragen wanneer men ver van het front patriottische handelingen had verricht. In maart 1872 werd het lint door de koning officieel in "Erinnerungsband" omgedoopt.
 
In de [[Eerste Wereldoorlog]] werd door de Pruisische regering geen Algemene Ereteken met het Rode Kruis verleend.
 
==De gouden medaille==
[[Bestand:Allgemeines Preussisches Ehrenzeichen in Gold 1890 1900 avers.gif|100px|rightthumb|Medaille]]
 
Tot de eeuwwisseling was het in Duitsland gebruikelijk om zeer kostbaar uitgevoerde medailles en ridderkruisen te verlenen. In veel gevallen moesten deze dan ook weer worden teruggegeven na de dood van de gedecoreerde. Voor de versierselen werd een vast gewicht aan goud of zilver ter beschikking gesteld. Het vergulden van de zilveren onderdelen van een onderscheiding was niet gebruikelijk, de koningen waren standsbewust en doelbewust "royaal" bij het belonen van onderdanen en het decoreren van buitenlanders die om politieke of diplomatieke redenen moesten worden onderscheiden.
 
==Het kruis==
[[Bestand:Allgemeines Preussisches Ehrenzeichen Vor und revers Kreuz aus 1900.gif|right|200pxthumb|Kruis]]
Op 27 januari 1900 werd ook een Kruis van het Algemene Ereteken ingevoerd. Dit kruis bestond tot 1918. Op de voorzijde van dit kruis met afgeronde zilveren armen is een kleine gouden medaille met de lauwerkrans en de tekst "VERDIENST UM DEN STAAT" geplaatst. Op de keerzijde is een gouden medaille met het monogram van Wilhelm II, zij het in een andere uitvoering dan op de bronzen medailles van het Algemene Ereteken, gelegd. Daaronder staat het jaartal 1900. De zilveren armen zijn enigszins donker gemaakt. Anders dan bij de medailles van het Algemene Ereteken het geval is werd het kruis aan een verbinding met een bol en een ring gedragen. Men droeg het kruis op de linkerborst.
Dit kruis verving de Gouden Medaille van het Algemeen Ereteken. Het kruis is van zilver en goud maar het was veel goedkoper dan de zware gouden medaille. Op de antiekmarkt brengt een gouden medaille van het Algemene Ereteken in 2010 ongeveer 1300 Euro op. Het kruis is niet meer dan 100 Euro waard<ref>Nimmergut</ref>.
 
==De bronzen medaille==
[[Bestand:Allgemeines Preussisches Ehrenzeichen in Bronze 1912 1918.gif|right|100pxthumb|De Bronzen medaille uit 1912]]
De Pruisische samenleving was zeer standsbewust. Al werden de verdiensten van diegenen die werden voorgedragen voor een decoratie ook nauwkeurig gewogen, behalve de verdienste werd ook de maatschappelijke positie, de "[[Stand (maatschappelijk)|stand]]" van de te decoreren onderdaan nauwkeurig gewogen. In de tweede helft van de 19e eeuw werd het gewoonte om ook eenvoudige mensen te decoreren en daarvoor werden medailles in het leven geroepen. Er kwam een medaille van de [[Kroonorde (Pruisen)|Kroonorde]] en een medaille van de [[Orde van de Rode Adelaar]]. De dragers van deze medailles waren geen lid van de desbetreffende ridderorde, dat was in de 19e eeuw en de vroege 20e eeuw ondenkbaar voor een man die met zijn handen werkte.
De medailles gelijken daarmee op de Nederlandse Eremedailles verbonden aan de [[Orde van Oranje-Nassau]] en de Eremedailles verbonden aan de [[Huisorde van Oranje]]. Deze voorzagen in dezelfde behoefte.
==De plaats in het decoratiestelsel==
De Ridderorden van Pruisen waren voor officieren en later ook voor de gegoede burgerij, de "Herrschaften" gedacht. Men kon in Duitsland een ridderkruis niet los zien van adeldom. Toch wild men in het even standsbewuste als correcte Pruisen ook de lagere standen kunnen belonen voor verdiensten. Frankrijk was Pruisen daarin voorgegaan met de instelling van het [[Legioen van Eer]]. Het daartoe ingevoerde Algemene Ereteken kreeg een militair en een civiel lint en werd in deze vorm verleend zonder strikt op rang en stand te letten. In de praktijk was het Ereteken bestemd voor onderofficieren en burgerij. Wanneer het om bijzondere dienstjubilea ging kon iedere Pruis een Burgerlijk- of Militair Ereteken tegemoet zien.
[[Bestand:FWIII.jpg|right|200pxthumb|De stichter met het kruis op de linkerborst]]
 
De draagvolgorde van de Pruisische onderscheidingen was als volgt: