Paalworm: verschil tussen versies

1.829 bytes toegevoegd ,  9 jaar geleden
+plaatjes, tekst aangevuld
k (Invulling parameters sjabloon)
(+plaatjes, tekst aangevuld)
| type=dier
| naam=Paalworm
| afbeelding=ShipwormTeredo navalis - Herklots1859.jpg
| afbeeldingtekst=boven: binnenzijde, onder: buitenzijde van de schelp
| grootte=235px
| rijk=[[Dierenrijk|Animalia]] (Dieren)
| stam=[[Weekdieren|Mollusca]] (Weekdieren)
 
[[Bestand:Mobachius.jpg|thumb|right|280px|De gevreesde paalworm volgens een pamflet uit 1733]]
[[Bestand:Teredo navalis in wood.jpg|thumb|right|250px|Paalworm in hout]]
De '''paalworm''' (''Teredo navalis'') is een in zee levend [[tweekleppigen|tweekleppig]] [[weekdieren|weekdier]].
 
== Beschrijving ==
Omdat de [[schelp]] slechts een klein deel van het langgerekte lichaam bedekt, lijken paalwormen oppervlakkig gezien op [[worm]]en. De jonge paalworm zet zich vast op een zich onder water bevindend stuk [[hout]] en gebruikt zijn schelp als instrument om daarin een gang te boren.
Paalwormen hebben een langgerekt wormvormig lichaam dat slechts ten dele door de schelp wordt bedekt. Vorm en sculptuur van de schelp zijn volledig aangepast aan een borende levenswijze. De gangwanden zijn met kalk bedekt ter bescherming van het niet door de schelp bedekte deel van het lichaam. Omdat het hele dier een hele gang bewoont kunnen gangen in tegenstelling tot bij andere borende tweekleppigen elkaar niet kruisen: gangen van verschillende dieren ontwijken andere gangen.
Aan het eind van het lichaam bevinden zich twee [[accessorische schelpstukken]] die bij paalwormen paletten worden genoemd. De vorm van de paletten is vaak een goed determinatiekenmerk.
 
Bepaalde boormossels zoals ''[[Xylophaga dorsalis]]'' hebben een op paalwormen gelijkende schelp en een vergelijkbare levenswijze. Bij ''[[Xylophala]]'' bedekt de schelp echter bijna het gehele dier, het lichaam is niet wormvormig ontwikkeld en paletten ontbreken. Doordat ''Xylophaga''-soorten slechts in het voorste deel van de geboorde gang leeft, kan de gang dwars door oudere gangen geboord zijn. De gangwand is ook niet met kalk bedekt.
Tot voor kort waren biologen van oordeel{{feit||2011|05|18}} dat de paalworm het hout niet eet, maar alleen als schuilplaats gebruikt. Via de opening van het geboorde gat zuigt het dier zeewater naar binnen, waaruit hij voedseldeeltjes filtert. Volgens nieuwere inzichten leeft de paalworm in [[symbiose]] met bepaalde bacteriën die [[cellulose]] kunnen verteren en zou een deel van de voeding langs deze weg worden verkregen. Naarmate de paalworm groeit (hij kan enkele tientallen centimeters lang worden), wordt de gang verder uitgeboord waardoor deze langer wordt. De wanden van de boorgang worden met een kalklaagje bedekt.
 
== Levenswijze ==
Zoals bijna alle mariene tweekleppigen hebben paalwormen een vrijzwemmende [[veliger]]larve. Als de schelp van de larve te zwaar wordt dan zet het dier zich op het substraat vast. Als dit geschikt is begint de borende levenswijze. Volwassen dieren leven borend in een matig hard substraat van plantaardige oorsprong zoals dood hout en veen.
 
Tot voor kort waren biologen van oordeel{{feit||2011|05|18}} dat de paalworm het hout niet eet, maar alleen als schuilplaats gebruikt. Via de opening van het geboorde gat zuigt het dier zeewater naar binnen, waaruit hij voedseldeeltjes filtert. Volgens nieuwere inzichten{{feit}} leeft de paalworm in [[symbiose]] met bepaalde bacteriën die [[cellulose]] kunnen verteren en zou een deel van de voeding langs deze weg worden verkregen. Naarmate de paalworm groeit (hij kan enkele tientallen centimeters lang worden), wordt de gang verder uitgeboord waardoor deze langer wordt. De wanden van de boorgang worden met een kalklaagje bedekt.
 
== Exoot ==
 
De paalworm vormde ook een ernstige bedreiging voor houten schepen. De schepen kregen een tweede huid van grenenhout, die na aangetast te zijn, afgenomen kon worden. Als extra bescherming werden tussen de eiken- en grenenhouten romp koeienhuiden gestopt.
 
<gallery>
Bestand:Shipworm.jpg|En geconserveerd en gedroogd exemplaar waaraan de lengte van het dier ten opzichte van de schelp zichtbaar is
Bestand:Tarets Palettes.JPG|Paletten van drie soorten paalwormen: links, ''[[Lyrodus pedicellatus]]''; midden, ''Teredo navalis''; rechts, ''[[Nototeredo norvegica]]''
[[Bestand:Teredo navalis in wood.jpg|thumb|right|250px|PaalwormHout inmet hout]]paalwormgangen
</gallery>
 
== Zie ook ==
 
{{Bron|bronvermelding=
* {{Aut|Turner, R.D.}}, 1966. ''A survey and illustrated catalogue of the Teredinidae (Mollusca: Bivalvia)''. Museum of Comparative Zoology, Harvard University, Cambridge, Massachusets, 1-265.
* {{Aut|Vrolik, W., Harting, P., Storm Buysing, D.J., van Oordt, J.W.L. en von Baumhauer, E.H.}}, 1860. ''Verslag over den Paalworm''. Natuurkundige Afdeeling der Koninklijke Nederlandsche Akademie van Wetenschappen, Amsterdam, C.G. van der Post, 158 pp.
}}
14.852

bewerkingen