Demografische transitie: verschil tussen versies

1 byte toegevoegd ,  10 jaar geleden
+afb, kopje hernoemd
(typo/taal/links)
(+afb, kopje hernoemd)
{{Wrapper}}
|[[Bestand:Demografische transitie.svg|thumb|400px|Pre-transitie waarin de [[Sterftecijfer|sterfte-]] en [[geboortecijfer]]s ongeveer gelijk zijn;<br/>fase 1 waarbij sterftecijfer daalt en geboortecijfer gelijk blijft met een grote [[Natuurlijke bevolkingsgroei|bevolkingsaanwas]] tot gevolg;<br/>fase 2 waarbij het geboortecijfer ook gaat dalen;<br/>post-transitie waarbij sterfte- en geboortecijfers weer min of meer in evenwicht zijn.<br/>
Tijdens de overgang vindt een bevolkingsexplosie plaats. Zo steeg de [[wereldbevolking]] van 1610 miljoen in 1900 naar 2509 miljoen in 1950 en 6100 miljoen in 2000. De verwachting is dat er in 2050 er 9500 miljoen inwoners zijn.]]
|-
[[Afbeelding:Thomas Malthus by Vallotton.jpg|thumb|150px|[[Thomas Malthus]] de schrijver van ''An Essay on the Principles of Population'' uit 1798.]]
|[[Bestand:DTM Pyramids.svg|thumb|400px|De vier fasen van de demografische transitie weergegeven in de vorm van [[bevolkingspiramide]]n]]
|}
 
Een '''demografische [[transitie]]''' of '''demografische revolutie''' is de overgang van een hoog sterfte- en geboortecijfer naar een laag sterfte- en geboortecijfer binnen een bepaalde [[bevolkingsgroep]].
In [[West-Europa]] werd deze overgang gemaakt tussen [[1750]] en [[1960]], dus vanaf de tweede helft van de [[18e eeuw]], in het klimaat van [[industrialisering]] dat in de 18de eeuw in Europa kiemde. Een gevolg was de sterke toename van de Europese bevolking in die periode. In de zuidelijke continenten startte de demografische transitie veel later en werd ingezet door een verbetering van de [[gezondheidszorg]]. De sterfte daalde er sneller dan de vruchtbaarheid, waardoor de toename van de bevolking er ook sterker was. In een groot deel van Afrika is de transitie nog lopend.
 
== Europa ==
De bevolking van [[Europa (werelddeel)|Europa]] steeg van 163 miljoen in 1740 tot 408 miljoen in 1900. Dankzij betere [[landbouw]]- en [[veeteelt]]methoden en de teelt van nieuwe gewassen ([[maïs]], [[aardappels]]) namen de opbrengsten sterk toe en kon de groeiende bevolking gevoed worden. Dit werd ook mogelijk gemaakt door een verbetering van het [[klimaat]]. Dankzij onder meer verbetering van de [[hygiëne]] en verlaging van de huwelijksleeftijd versnelde na 1800 de groei nog. Hoewel Europa in de negentiende eeuw regelmatig geteisterd werd door uitbraken van [[cholera]], kwamen [[epidemie]]ën, met name dankzij de aanleg van drinkwaterleidingen en rioleringssystemen, na 1870 veel minder voor. Een uitzondering hierop vormde de uitbraak van de [[Spaanse griep]] in 1918/1919, waarbij miljoenen Europeanen omkwamen. De demografische revolutie liep grotendeels parallel aan de [[industriële revolutie]] die zorgde voor hogere productie van kleding, gereedschappen en dergelijke. Dit gaf ook uitbreiding van [[werkgelegenheid]]. De snel toenemende [[verstedelijking]] bood een woonplek aan de expanderende bevolking.
 
Er vond dus een [[modernisering]]sproces plaats, waardoor de Europese samenleving drastisch veranderde. Op alle gebieden ([[economie|economisch]], [[samenleving|sociaal]], [[politiek]], [[cultuur|cultureel]] en [[religie|religieus]]) waren de veranderingen groot.
 
=== WaarschuwingTheorie van Malthus ===
{{zieookZie ook|Zie ook [[Malthusiaanse catastrofe]] en [[Malthusiaans plafond]]}}
[[Thomas Malthus]] schreef in 1798 een pamflet over de demografische revolutie (''An Essay on the Principles of Population''). Hij beschreef daarin de wetten die de [[bevolkingsgroei]] beheersen, de bevolking zou om de 25 jaar verdubbelen in omvang, terwijl het landbouwareaal in dezelfde periode met slechts één eenheid kon toenemen. Hongersnood, ziektes en oorlogen zouden hiervan het gevolg zijn. Malthus noemde dit de ''repressive check''. Om deze door hem voorziene catastrofes af te wenden pleitte hij voor 'preventive checks'. Hiermee doelde hij op het afwenden van [[Crisis|crises]] door aanpassing van het demografisch gedrag van de bevolking. Een voorbeeld hiervan is de '[[moral restraint]]'; het uitstellen van het huwelijk of helemaal niet huwen om [[Voortplanting (biologie)|nakomeling]]en te vermijden.
 
=== Verloop ===
Rond 1845 leek het erop of Malthus gelijk zou krijgen; een hongersnood teisterde Europa als gevolg van een massaal om zich heen grijpende [[aardappelziekte]]. Ondanks de [[Agrarische revolutie|agrarische]]- en industriële revolutie durende het een aantal jaren voordat er weer voldoende voedsel en werk was voor de steeds maar groeiende bevolking. Die moest echter vaak met weinig genoegen nemen en door de bijzondere omstandigheden zoals in de [[Oekraïne]] en enkele andere delen van [[Rusland]] kwamen daar nog tot ver in de twintigste eeuw miljoenen mensen om door hongersnoden. De visie van Malthus stimuleerde de industriële revolutie en de neiging tot [[Anticonceptie|geboortebeperking]], maar zou later blijken te pessimistisch te zijn. Door bijvoorbeeld de import van nieuwe voedingsgewassen en innovatie in de bewerking van agrarische producten was er in de negentiende eeuw en later in het industrialiserende deel van de wereld geen sprake van verhoogde [[Sterftecijfer|mortaliteitscijfer]]s door tekorten. En met de verhoging van de productiviteit in de landbouw groeide ook in die sector nog vele tientallen jaren het aantal arbeidsplaatsen.
 
19.011

bewerkingen