IRAS (satelliet): verschil tussen versies

52 bytes toegevoegd ,  10 jaar geleden
k
Linkfix ivm sjabloonnaamgeving / parameterfix
(cat)
k (Linkfix ivm sjabloonnaamgeving / parameterfix)
{{Infobox ruimtetelescoop |
| naam = Infrarood Astronomische Satelliet
| afbeelding = IRAS_in_orbit.jpg
| bijschrift = Artistieke impressie van IRAS in zijn [[baan (hemellichaam)|baan]] om de aarde
| organisatie = [[National Aeronautics and Space Administration|NASA]] / [[Nederlands instuut voor vliegtuigontwikkeling en ruimtevaart|NIVR]] / SERC
| hoofd_aannemers = Ball Aerospace / [[Dutch Space|Fokker Space]] / [[Thales Groep|Hollandse Signaal]]
| andere_namen = ANS-B
| nssdc_id =
| locatie = In baan om de [[Aarde (planeet)|Aarde]]
| type_omloopbaan = [[Baan (hemellichaam)|Polaire schemerbaan]]
| hoogte = 900 km
| periode = 100 minuten
| snelheid =
| acceleratie =
| lancering = [[26 januari]] [[1983]]
| lanceerplaats = SLC-2 West, [[Vandenberg Air Force Base]]
| lanceervoertuig = Thor-Delta 3910
| missieduur = 10 maanden
| terugkeer =
| golflengte = 12 - 100 [[micrometer (lengtemaat)|micrometer]]
| massa = 1083 kg
| telescoop_type = [[Telescoop (optica)#Soorten telescopen|Ritchie-Chrétien]]
| reflector_diameter = 57 cm
| oppervlak = ~1 m<sup>2</sup>
| brandpuntafstand = 5,5 m, ''f''/9.6
| instrument_1_naam = Hoofdinstrument
| instrument_1_eigenschappen = 62 detectoren in vier golflengten
| instrument_2_naam = Low Resolution Spectrometer (LRS - onderdeel van DAX)
| instrument_2_eigenschappen = 8 tot 22 micrometer [[Spectrometer]]
| instrument_3_naam = Chopped Photometric Channel (CPC - onderdeel van DAX)
| instrument_3_eigenschappen = [[Cartografie]] van de hemel in infrarood
| instrument_4_naam =
| instrument_4_eigenschappen =
| instrument_5_naam =
| instrument_5_eigenschappen =
| instrument_6_naam =
| instrument_6_eigenschappen =
| instrument_7_naam =
| instrument_7_eigenschappen =
| instrument_8_naam =
| instrument_8_eigenschappen =
| instrument_9_naam =
| instrument_9_eigenschappen =
| instrument_10_naam =
| instrument_10_eigenschappen =
| instrument_11_naam =
| instrument_11_eigenschappen =
| instrument_12_naam =
| instrument_12_eigenschappen =
| website =
}}
 
 
== Internationale samenwerking ==
Het project was een samenwerkingsverband tussen de [[Verenigde Staten]], Nederland en het [[Verenigd Koninkrijk]]. De Amerikaanse bijdrage werd gecoördineerd vanuit de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie [[NASA]], die zorgde voor het ontwerp en ontwikkeling van de [[telescoop (optica)|telescoop]], met als hoofdaannemer de firma Ball Aerospace uit [[Boulder (Colorado)|Boulder]] in [[Colorado (staat)|Colorado]]. <br />De Nederlandse bijdrage werd gecoördineerd door de [[Nederland]]se ruimtevaartorganisaties [[NIVR]] en [[Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium|NLR]], die instonden voor de levering van het feitelijke ruimtevoertuig en de samenbouw en test van de hele satelliet en de [[software|vluchtsoftware]]. Hoofdaannemers voor het Nederlandse deel waren [[Dutch Space|Fokker Space]] en [[Thales Groep|Hollandse Signaal]], dat destijds een onderdeel van [[Koninklijke Philips Electronics N.V.|Philips]] was.<br />De Britse bijdrage werd gecoördineerd door de Science and Engineering Research Council (SERC) die instond voor het volgen van de satelliet en ontvangst van de gegevens. Hoofdaannemer hiervoor was het [[Verenigd Koninkrijk|Britse]] Rutherford Appleton Laboratory uit Chilton in [[Oxfordshire]].<br />
 
== De Satelliet ==
Al deze maatregelen bleken zeer succesvol waardoor IRAS een gevoeligheid bereikte, die het in theorie mogelijk maakte dat de satelliet de warmtestraling van een fietslampje op 5000 [[kilometer|km]] [[afstand]] zou kunnen waarnemen.
 
De waarnemingen vonden plaats met het hoofdinstrument, dat bestond uit 62 elementen met filters, en het Nederlandse DAX (Dutch Additional eXperiment) instrument met een [[spectrometer]] en [[lichtmeter|fotometer]]. Beide instrumenten werden gebruikt om te kunnen waarnemen in [[golflengte]]n van 12, 25, 60 en 100 [[micrometer (lengtemaat)|micrometer]]. Om vervuiling van de detector met [[stof (kleine deeltjes)|stof]] te voorkomen was het dewar-vat [[vacuüm]] getrokken en hermetisch afgesloten met een [[deksel]]. Enkele dagen na de lancering werd dit deksel afgeschoten en werd begonnen met het in dienst stellen van de satelliet voor waarnemingen.<br />Door het hoofdinstrument werden uiteindelijk ruim 350.000 individuele bronnen gedetecteerd, zoals [[ster (hemellichaam)|sterren]], [[sterrenstelsel]]s, [[Nevels en gaswolken|interstellair stof]] en enkele onbekende objecten met een nauwkeurigheid van 20 [[boogseconden]]. Bovendien werden enkele duizenden objecten aan een nadere inspectie onderworpen met behulp van het Nederlandse DAX instrument. De bedrijfstemperatuur van de detectoren lag op 2 K, ofwel 2 graden boven het absolute nulpunt. De waarnemingen genereerden ruim 100 [[Megabyte|megabyte (MB)]] informatie per dag, die tijdelijk werd opgeslagen op twee datarecorders aan boord van de satelliet. Eens in de twaalf uur passeerde IRAS over het grondstation in Groot-Brittannië en werd de opgeslagen data 'gedumpt', met een snelheid van 1 miljoen [[bit (informatica)|bits]] per seconde. Na de datadump werd het observatieprogramma voor de volgende 12 uren naar de satelliet gestuurd en opgeslagen in de [[computer|boordcomputer]]. IRAS verrichtte zijn [[observatie]]s dus volledig geautomatiseerd en zelfstandig.
 
== Baan ==
* De ontdekking van drie nieuwe [[planetoïde]]n: [[Phaethon (planetoïde)|'(3200) Phaeton']], '3728 IRAS' en '1983 VA' (ook bekend als '1983 QG').
 
Met de data van IRAS werd de eerste hemelatlas op infrarode golflengten samengesteld door het Laboratorium voor Ruimteonderzoek in [[Groningen (stad)|Groningen]] in samenwerking met het Jet Propulsion Laboratory (JPL) in Pasadena in de Verenigde Staten.<br />
De IRAS-resultaten bleken in de loop van de jaren tachtig van zeer groot belang te zijn voor de [[kosmologie]], aangezien IRAS een zeer groot aantal sterrenstelsels had waargenomen zonder hinder te ondervinden van galactische absorptie. Het succes van IRAS was zelfs zo groot, dat in de jaren nadien meerdere opvolgers zijn gelanceerd, zoals de Europese [[ISO (satelliet)|ISO]] satelliet in 1995 en de Amerikaanse [[Spitzer Space Telescope|Spitzer]] satelliet in 2003. In [[2006]] en [[2007]] werd een nieuwe 'all-sky survey' uitgevoerd door de Japanse [[AKARI]] satelliet. De planetoïde (3728) IRAS is vernoemd naar IRAS.
 
* [[Ruimtetelescoop]]
 
{{commonscatCommonscat|Infrared Astronomical Satellite}}
 
[[Categorie:Ruimtetelescoop]]