Nederlands in Nederland: verschil tussen versies

36 bytes toegevoegd ,  10 jaar geleden
div. aanpassingen
(div. aanpassingen)
 
== Naast het Standaardnederlands ==
Behalve het Standaardnederlands/AN worden er in Nederland '''dialecten'''[[dialect]]en, '''regiolecten'''[[regiolect]]en en '''sociolecten'''[[sociolect]]en gesproken die in meer of mindere mate van het AN afwijken, en verschillende '''talen''', waaronder migrantentalen en natuurlijk het Fries.
 
Deze taalvormen beïnvloeden soms de Standaardtaal en sommigen ervan worden wel eens ervaren als een ''bedreiging'' voor de Standaardtaal.
 
=== Dialect ===
Nederlands zoals het wordt gesproken in de Randstad, wijkt veel minder af van het AN dan de meeste andere varianten. Dit heeft natuurlijk te maken met de ontstaansgeschiedenis van het AN, dat gebaseerd is op de dialecten van het oude gewest [[Holland]], dat grofweg de huidige Randstad (muv Utrecht) omvat.
 
De Randstad vormt in meerdere opzichten de kern van Nederland. Derhalve heeft de taal van de Randstad een hogere '''status''' dan andere streektalen. dit verschijnsel is niet nieuw; door de loop der eeuwen heeft Holland en zijn spreektaal de andere gewesten beïnvloed. Deze zogenaamde [[Hollandse Expansieexpansie]], beschreven door de bekende taalkundige Kloeke, krijgt tegenwoordig vooral gestalte in de [[massamedia]].
 
Kenmerken van het gesproken Randstadnederlands zijn:
 
* [[diftongering]]. In de Randstad worden de ''oo'' en de ''ee'' sterk tot tweeklanken vervormd, die ongeveer klinken als ''oow'' en ''eej''. Deze diftongering komt in meerdere dialecten voor, maar is nergens zo sterk als in de Randstad. Vooral het [[Haags]] en het [[Rotterdams]] zijn op dit vlak typisch. Ook de eu in bijvoorbeeld leuk wordt gediftongeerd: ''leujk''.
* [[klinkerreductie|vocaalverkorting]]. In het AN is het onderscheid tussen lange vocalen (aa, uu) en korte vocalen van belang (a, u). Het woord "baan" klinkt langer dan "ban". In het Randstadnederlands verdwijnen deze lange vocalen langzamerhand, en klinken "baan" en "ban" even lang (of kort). Het klankonderscheid tussen de open a en de gesloten a blijft wel behouden.
* de '''R'''. In de Randstad klinkt veelal de bekende [[Gooise r|Gooise R]]. In de oorspronkele dialecten van de Randstad is de R echter niet algemeen; het [[Rotterdams]] en het Leids gebruiken wel (varianten van) de Gooise R, het [[Haags]] en het [[Amsterdams (dialect)|Amsterdams]] juist niet. Tegenwoordig is de R echter ook in [[Den Haag]] en [[Amsterdam]] veel in gebruik.
* De '''L'''. De L en de R zijn klanken die een vergelijkbare articulatie hebben; het zijn beide [[liquida|liquidae]]. Het is dan ook niet verwonderlijk dat ook de L aan het einde van een lettergreep in de Randstad anders klinkt. Vaak beweegt deze klank richting een ''w'': "school" klinkt dan (met vokaalverkorting) als "schow".
* De '''G'''. De "harde" G geldt als typisch voor veel Nederlandse tongvallen. In de Randstad heeft de G zich in de laatste decennia ontwikkeld tot een zeer "harde" schraapklank, en is daarmee nog veel opvallender dan de overige "harde" G's die in Nederland voorkomen. Vooral de [[Haags]]e G geldt als typisch.
 
Vaak wordt ook opgemerkt dat het algemene '''spreektempo''' in de Randstad ook hoger ligt dan in de rest van Nederland.
 
Omdat de Randstad een toonaangevende regio is, heeft het Randstadnederlands een grote invloed op de Standaardtaal zoals die wordt gebezigd in Nederland. In de landelijke media wordt de [[Gooise R]] zo bijvoorbeeld veel gehoord. Ook wordt wel verondersteld dat de (eveneens in de media veelgehoorde) tweeklanken van het [[Poldernederlands]] hun oorsprong vinden in de Randstad.
* Het Fries wordt steeds minder gesproken en staat vooral onder druk van de Nederlandse standaardtaal.
 
Nagenoeg alle Friezen spreken Standaardnederlands. In hun Standaardnederlands klinkt vaak nog wel een Friese invloed door (zie: [[Frisismefrisisme]]), maar niet-Friezen nemen dergelijke Frisismenfrisismen zelden over. Soms leent het Standaardnederlands wel woorden uit het Fries (bijv. ''klunen'').
 
In een aantal noordelijke dialecten (met name het [[West-Fries (dialectgroep)|West-Fries]] in [[Noord-Holland]]) zou sprake zijn van een Fries [[substraat]]. Ook van de standaardtaal wordt wel eens gezegd dat zij een zeker Fries subtraat heeft gekend; dit zou een aantal verschillen met het [[Duits]] verklaren. Dit Friese substaat zou dan sterker doorwerken in het "Nederlandse" Nederlands dan in het Belgische[[Belgisch Nederlands]], om begrijpelijke redenen.
 
Geheel zeker is men over deze substraattheorie niet. Als er in het verleden invloed van het Fries op de standaardtaal is geweest, dan is die er nu niet meer. Het Fries kan dan ook niet worden gezien als een bedreiging voor het AN; andersom is het AN wel degelijk een bedreiging voor het Fries.
Een taal die zeer vaak als bedreiging voor het Nederlands wordt genoemd is het [[Engels]]. In het dagelijks taalgebruik worden veel Engelse woorden en uitdrukkingen gebezigd, waarvan er veel volledig ingeburgerd zijn (bijv. ''baby''). Vaak komen ook [[leenvertaling]]en voor, zoals "''ik ga ervoor''" (''I go for it''). Volgens enkelen zijn ook de klankverschuivingen van het [[Poldernederlands]] onder Engelse invloed ontstaan, maar dit wordt door taalwetenschappers hoogst onwaarschijnlijk gevonden.
 
In toeristische gebieden komen tegenwoordig vaak tweetalige opschriften Nederlands-Engels voor, vaak ook nog met een derde (Duits) en vierde taal (Frans) erbij. In sommige gevallen zijn er opschriften die enkel Engelstalig zijn. Daar elke Nederlander met enige opleiding geacht wordt Engels te kunnen spreken, lezen en verstaan, is het Engels in het dagelijks leven alomtegenwoordig. Veel bedrijven in Nederland hanteren het Engels als voertaal. De laatste jaren zijn zelfs de meeste [[Universiteituniversiteit]]en in Nederland overgegaan op Engelstalige colleges, afhankelijk van de gekozen studierichting.
 
Vooral het laatste wordt door velen gezien als een zorgelijke ontwikkeling, omdat het Nederlands daadwerkelijk terrein lijkt te verliezen op een voor de taal belangrijk gebied, namelijk het (universitair) onderwijs. Volgens critici zou dit kunnen betekenen dat de positie van het Nederlands in de toekomst verder zal marginaliseren. Toch worden dergelijke gedachten meestal afgedaan als doemdenken; op korte termijn lijkt het Engels geen grote bedreiging te vormen voor het Nederlands.
 
=== Klanken ===
Al eerder is het verschijnsel '''diftongering''' besproken als kenmerk van het Randstadnederlands. Hoewel de diftongering in de Randstad veel explicieter is, kent ook het gewone Standaardnederlands in Nederland het verschijnsel. De "oo" en de "ee" klinken in woorden als "boon" en "been" ongeveer als ''oow'' en ''eej'' (maar niet zo duidelijk als in de Randstad). In Nederland geldt deze uitspraak als standaard; het uitspreken van [[monoftong]]en op deze plek wordt zelfs als regionaal afgedaan ("[[Twents (dialect)|Twents]]"). In België echter zijn de monoftongen juist de norm en geldt de Nederlandse diftongering als een foute uitspraak.
 
Uitspraakverschijnselen die in Nederland als standaard worden beschouwd maar dat in België juist niet zijn, zijn er te over.
Anonieme gebruiker