Tartan: verschil tussen versies

106 bytes verwijderd ,  10 jaar geleden
Sjabloonfout eruit, geeft foutmelding
(Sjabloonfout eruit, geeft foutmelding)
(Sjabloonfout eruit, geeft foutmelding)
{{zieZie dp}}
[[Bestand:Three tartans.jpg|200px|rechts|thumb|Drie tartans]]
Een '''tartan''' is een geruite, wollen stof, waar de [[kilt|Schotse kilt]] van wordt gemaakt. De oude [[Kelten]] droegen al geruite kleding en de goede kwaliteit was zelfs in het [[Romeinse Rijk]] bekend.
 
Het woord tartan stamt waarschijnlijk af van het Franse woord ‘tiretaine’, dat een soort wol aanduidt, of van het Gaelische woord ‘breacan’ dat gespikkeld betekent.
 
[[Bestand:Abercrombietartan_publiek_domein.png|left|thumb|148px|Een voorbeeld van een Tartan, de [[Abercrombie-ruit]]]]
 
[[Bestand:Mosman; John Campbell 1749.jpg|right|thumb|250px|[[William Mosman]]: portret van [[John Campbell]] of the Bank uit 1749 met een rode tartan. De huidige tartan van Clan Campbell is groen]]
 
== Geschiedenis ==
Oorspronkelijk hoorde elke ruit waarschijnlijk bij een bepaalde streek, en werd deze geassocieerd met een wever of weversfamilie die daar woonde. Later hoorde elke ruit bij een bepaalde Schotse [[Clan]]. Er is ook een tijd geweest, dat de Schotse ruit verboden werd in [[Schotland]]. Dit gebeurde na de [[Jacobitisme (politiek)|Jacobitische opstanden]], nadat Engeland en Schotland één werden. Nadat de Highlanders de [[Slag bij Culloden]] in 1746 hadden verloren, wilde de overheid de Hooglandse cultuur vernietigen. De overheid riep in 1747 de Dress Act (kledingwet) in het leven, die de mannen verbood om zich in tartans te hullen.
Een aantal Schotten wist die wet te omzeilen, door bijvoorbeeld het leger in te gaan, waar de ruit niet verboden was. Toen de Dress Act na 35 jaar werd opgeheven, had de wet zijn vernietigende werking al gedaan. Veel van de Schotse tradities waren verloren gegaan en moesten opnieuw uitgevonden worden.
 
In de laatste helft van de 18e eeuw was er een opleving van de Keltische cultuur. Verhalen en gedichten over Jacobistische vogelvrijverklaarden en de liederen van [[Ossian (Macpherson)|Ossian]] (die later overigens een vervalsing bleken), spraken tot de verbeelding van mensen en zelfs de Engelse koning [[George IV]] bezocht in 1822 een grote receptie in [[Holyrood]] gekleed in een kilt met de [[Stuart-ruit]].
 
Vele Schotten probeerden hierna te achterhalen of ze ook een eigen ruit hadden, maar veel van de kennis was verloren gegaan.
Daarbij maakten hun kleermakers hun wijs, dat ze het nog wel wisten, en ontwierpen zelf snel een ruitenpatroon. Om aan deze zwendel een einde te maken publiceerde [[James Logan]] in 1831 het boek ''The Scottish Gael or Celtic Manners, as Preserved among the Highlanders''. In dit boek werden 55 ruiten beschreven, maar tegenwoordig zijn er honderden bekend.
 
Sommige ruiten mogen alleen gedragen worden door clanleden. Voor de rest staat het iedereen vrij te dragen wat hij zelf mooi vindt. Een enkele ruit, bijv. die van [[Burberry]], is gepatenteerd. Een zichzelf respecterende Schot draagt uitsluitend de tartan van zijn eigen clan.
* [[Borthwick-ruit]]
* [[Boyd-ruit]]
 
== Bibliografie ==
* {{cite book|last=|first=|title=The Scottish Clans and Their Tartans|year=2005|publisher=Kessinger Publishing|isbn=141796815X|ref=1}} (originally published by: W. & A. K. Johnston Ltd., Edinburgh and London, 1944).
* {{cite book|last=Haig|first=Matt|title=Brand Royalty: How the World's Top 100 Brands Thrive and Survive|date=2004|publisher=Kogan Page Publishers|isbn=0749442573|ref=H}}
* {{cite book|last=Jacobson|first=Ralph E|coauthors=Ray, Sidney F.; Attridge, Geoffrey G.; Axford, Norman R|title=The Manual of Photography: Photographic and Digital Imaging|year=2000|publisher=Focal Press|isbn=0240515749|ref=J}}
* Alexander MacBain, Etymological Dictionary of the Gaelic language =, 1911, Eneas Mackay ,Stirling
* Micheil MacDonald, The Clans of Scotland, The History and Landscape of the Scottish Clans =, 1995, Grange Books , London |isbn=1-85627-749-6
* Merriam-Webster's Collegiate Dictionary =, 11th =, 2003 =, isbn=0877798095
* Magnus Magnusson, Scotland: The Story of a Nation =, Grove Press =, 2003 isbn=0802139329
* Iain Moncreiffe, The Highland Clans =, 1967|publisher=Barrie & Rocklif =, London
* George, Way of Plean Squire, Romilly =, Clans & Tartans =, 2000 =, HarperCollins, =Glasgow ISBN Glasgow|isbn=0-00-472501 -8
* James, Compleat History of the Rebellion, From its first Rise, in 1745, to its total Suppression at the glorious Battle of Culloden, in April 1746
* James, Scotland's Forged Tartans, An analytical study of the Vestiarium Scoticum, 1980, Paul Harris Publishing Edinburgh|isbn= ISBN 0-904505-67-7
* [http://www.archive.org/details/moreleavesfromjo00victuoft Victoria, Queen of the United Kingdom, Empress of India|authorlink=, Victoria of the United Kingdom|title=, More leaves from the journal of a life in the Highlands, from 1862 to 1882|url=http://www.archive.org/details/moreleavesfromjo00victuoft|edition=New|year=1885|publisher=Smith, Elder & Co|location=London|ref=V]
* ''Tartans'', ed. Blair Urquhart, The Apple Press, London, 1994, ISBN 1-85076-499-9
* ''Clans and Tartans—Collins Pocket Reference'', George Way of Plean and Romilly Squire, [[Harper Collins]], Glasgow 1995, ISBN 0-00-470810-5