Canoniek recht: verschil tussen versies

100 bytes toegevoegd ,  11 jaar geleden
k
WikiCleaner 0.98 - Link naar doorverwijspagina aangepast. Help mee!
k (WikiCleaner 0.98 - Link naar doorverwijspagina aangepast. Help mee!)
[[Afbeelding:Canons Bruges; Sint-Salvatorskapittel 50.JPG|thumb|right|250px|Kanunnik Antoon Wullepit (rechts); rechter van de interdiocesane rechtbank van eerste instantie]]
Het '''canoniek recht''' is het kerkrecht dat door de [[rooms-katholieke Kerk]], de [[Anglicaanse Kerk]] en de [[Oosters-orthodoxe Kerk|Orthodoxe Kerk]] wordt vastgelegd en toegepast. Het is gebaseerd op de [[Bijbel (christendom)|Bijbel]], de [[Traditie in de rooms-katholiekeKatholieke Kerk|apostolische traditie]], de geschriften van de [[kerkvader]]s en de bevindingen van kerkleraren (de zogeheten ''doctores ecclesiae'').
 
In het [[protestantisme]] noemt men dit kerkrecht de [[kerkorde]].
 
==Canoniek recht in de Middeleeuwen ==
Kennis over het canonieke recht vond men eeuwenlang in een reeks kleine en grote verzamelingen. Omdat er gedurende vele eeuwen nauwelijks of geen officiële rechtsverzamelingen of [[concilie]]akten werden uitgevaardigd, bleef het kerkelijk recht tamelijk diffuus. In de elfde eeuw herleefde in Italië de studie van het [[Romeins recht|Romeinse recht]]. In het kielzog hiervan groeide de aandacht voor het kerkelijke recht. Bisschoppen als [[Ivo van Chartres]] en [[Burchard van Worms]] legden verzamelingen aan die zowel de uitspraken van concilies en synoden bevatten als ook decreten van pausen. Gratianus legde rond 1140 een eerste versie aan van een veel omvangrijker en beter geordend werk, dat hij zelf de ''Concordantia discordantium canonum'' noemde. Latere generaties spraken van het ''[[Decretum Gratiani]]''. Dit werk werd de basis voor het onderricht in het canonieke recht in [[Bologna (stad)|Bologna]] en elders in Europa. In de twaalfde eeuw nam de stroom van pauselijke uitspraken over juridische geschillen sterk in omvang toe. Vooral onder [[Paus Alexander III|Alexander III]] kwamen er steeds meer zogeheten [[decretalen]] (''litterae decretales''), vonnissen in briefvorm. Gedelegeerde rechters deden overal in Europa in naam van de paus uitspraak over allerlei soorten conflicten. Juristen waren zeer geïnteresseerd in deze vonnissen. Zij bewerkten deze decretalen zodanig dat de saillante onderdelen die rechtsvernieuwende werking hadden er het hoofdbestanddeel van vormden. Er ontstond een reeks verzamelingen van dergelijke decretalen, de ''Quinque Compilationes''.
 
[[Paus Gregorius IX|Gregorius IX]] gaf de Spaanse [[Dominicanen|Dominicaan]] [[Raymundus van Peñafort]] opdracht om uit de vele duizenden decretalen van zijn voorgangers een nieuwe officiële verzameling samen te stellen met exclusieve werking: de decretalen die niet erin werden opgenomen, verloren hun rechtskracht. In 1234 verschenen de ''Decretales Gregorii IX'', meestal de ''Liber Extra'' genoemd. De paus liet deze verzameling met bijna 2000 decretalen meteen aan de universiteiten van [[Universiteit van Bologna|Bologna]] en [[SorbonneUniversiteit van Parijs|Parijs]] sturen. [[Paus Bonifatius VIII]] gaf drie canonisten de opdracht om een aanvullende verzameling decretalen te redigeren. Dit werk verscheen in 1298 en heet meestal de ''Liber Sextus''. Latere verzamelingen uit de veertiende eeuw zijn de ''Clementinae'' (1317) en de ''Extravagantes Johannis XXII'' (1325-1327). In 1582 verschenen al deze verzamelingen voor het eerst onder één titel, ''Corpus Iuris Canonici'', in druk, nadat er al eerdere vele tientallen losse drukken waren verschenen in de vijftiende eeuw. Eind zestiende eeuw kwam er een officiële pauselijke editie van deze bronnen van het canonieke recht, waartoe de zogeheten ''correctores Romani'' de betreffende werken nog verder hadden bewerkt.
 
Het canoniek recht werd vanaf de elfde eeuw voorwerp van wetenschappelijk onderwijs en onderzoek. Men noteerde eerst commentaar en verwijzingen in de marge van de tekst, als glossen zoals ook in andere disciplines het geval was. Net als bij het Romeins recht kwamen er syntheses in de vorm van ''[[summa]]e'', commentaren in de vorm van (bewerkte) [[hoorcollege]]s (''lecturae''), monografieën over speciale onderwerpen (''repetitiones'') en traktaten. Van een aantal pauselijke gerechtshoven, zoals de [[Sacra Rota Romana|Rota Romana]] en de [[Apostolische Penitentiarie|Poenitentiaria]] en van sommige [[officiaal|officialen]], kerkelijke rechters aan bisschoppelijke rechtbanken, zijn vele vonnissen bewaard gebleven. Dit materiaal biedt zicht op de praktijk van het middeleeuwse kerkelijke recht. Het middeleeuwse canonieke recht kan niet los worden gezien van de bestudering van het Romeinse recht in de middeleeuwen, en vice versa: beide zijn van belang voor inzicht in de middeleeuwse [[rechtsgeschiedenis]].
***Titel IV [[Pesonele prelatuur|Personele prelaturen]] 294-297
***Titel V Verenigingen van christengelovigen 298-329
**Deel II - [[Hiërarchie van de rooms-katholiekeKatholieke Kerk|Hiërarchische indeling van de Kerk]] - canones 330-572
***Afdeling I Hoogste gezag van de Kerk 330-367
***Afdeling II Particuliere kerken en groeperingen ervan 368-572
**Deel III - Instituten van gewijd leven en sociëteiten van apostolisch leven- canones 573-746
***Afdeling I [[Instituut van Godgewijd Leven|Instituten van gewijd leven]] 573-730
***Afdeling II [[Gemeenschap van Apostolischapostolisch Levenleven|Sociëteiten van apostolisch leven]] 731-746
*Boek III - Verkondigingstaak - canones 747-833
**Titel I Bediening van het Woord Gods 756-780
*Boek IV - Heiligingstaak - canones 834-1253
**Deel I [[Sacrament]]en 840-1165
***Titel I [[Doop (sacrament)|Doopsel]] 849-878
***Titel II Sacrament van het [[vormsel]] 879-896
***Titel III [[Eucharistie|Allerheiligste Eucharistie]] 897-958
***Titel IV [[Biecht|Boetesacrament]] 959-997
***Titel V Sacrament van de [[ziekenzalving]] 998-1007
***Titel VI [[Wijding]] 1008-1054
***Titel VII [[Huwelijk]] 1055-1165
**Deel II Overige handelingen van goddelijke eredienst 1166-1204
***Titel I [[Sacramentalia|Sacramentaliën]] 1166-1172
***Titel II Liturgie der [[getijde (gebed)|getijden]] 1173-1175
***Titel III Kerkelijke [[uitvaart]] 1176-1185
***Titel IV Verering van [[Heilig|heilige]]n, van heilige afbeeldingen en [[relikwie]]ën 1186-1190
**Titel V Geloften en eed 1191-1204
**Deel III Gewijde plaatsen en heilige tijden 1205-1253
*[http://www.intratext.com/X/LAT0010.HTM Codex Iuris Canonici van 1983] (Latijnse grondtekst)
*[http://www.kerkrecht.nl/main.asp?pagetype=onderdeel&item=105 Wetboek van Canoniek Recht - 1983]
:* [http://www.rorate.com/kerkrecht/kr_show.php?id=34 Toepassingsbesluiten van de [[Nederlandse Bisschoppenconferentie]] bij de [[Canoniek recht|Codex Iuris Canonici]] (1989)]
*[http://www.canoniekrecht.nl Canoniekrechtelijke vraagbaak Johannes Andreae (KTU, Utrecht)]
 
101.440

bewerkingen