Staat van Slovenen, Kroaten en Serven: verschil tussen versies

k
robot Erbij: ca:Estat dels Eslovens, Croates i Serbis; cosmetische veranderingen
k (robot Erbij: ca:Estat dels Eslovens, Croates i Serbis; cosmetische veranderingen)
{{Infobox historisch land
| Naam in Landstaal=<small>Država Slovencev, Hrvatov in Srbov<br />Država Slovenaca, Hrvata i Srba<br />Држава Словенаца, Хрвата и Срба</small>
| Voor1=Oostenrijk-Hongarije
| Vlag_Voor1=Flag of Austria-Hungary 1869-1918.svg
| Vlag_Na1=Naval_Ensign_of_the_Kingdom_of_Yugoslavia.svg
| Jaar van ontstaan=Oktober
| Jaar van afloop=December<br />1918
| Vlag=[[AfbeeldingBestand:State shs.svg|125px]]
| Vlagartikel=Vlag van Joegoslavië
| Wapen=
| Noten=
}}
[[AfbeeldingBestand:postzegelSHS.jpg|thumb|140px|SHS-postzegel uit 1919]]
De '''Staat van Slovenen, Kroaten en Serven''' (Staat SHS) was een intermezzo in de nasleep van de ontmanteling van het [[Oostenrijk-Hongarije|Oostenrijks-Hongaarse Rijk]]. De internationaal niet-erkende Staat SHS omvatte nagenoeg alle gebieden in Oostenrijk-Hongarije die overwegend door [[Slovenië|Slovenen]], [[Kroatië|Kroaten]] en [[Servië|Serven]] bewoond werden, grofweg de noordelijke helft van het latere Joegoslavië.
 
== Ontstaan ==
De Staat SHS had een confederaal karakter en bestond uit verschillende nationale raden, waarvan de belangrijkste: Raad voor Slovenië en Istrië ([[16 augustus]]), Raad voor Kroatië en Slavonië, Raad voor Dalmatië en Raad voor Bosnië ([[24 september]]). Op [[6 oktober]] [[1918]] werd de overkoepelende Nationale Raad met zetel in [[Zagreb]] gevestigd, die op [[29 oktober]] [[1918]] de vereniging van alle Zuid-Slaven in de nieuwe Staat SHS besloot. President was de Sloveen [[Anton Korosec|Anton Korošec]], als vicepresident fungeerde de uit Kroatië afkomstige Serviër [[Svetozar Pribicevic|Svetozar Pribićević]].
 
Deze nieuwe staat was internationaal niet erkend, maar onderhield wel betrekkingen met meerdere landen ([[Oostenrijk]], [[Hongarije]], [[Tsjecho-Slowakije]], [[Polen]] en [[Denemarken]]). Het voornaamste probleem voor de Staat SHS bestond uit het ontbreken van stabiele grenzen. De situatie rond de noordgrens met Oostenrijk was explosief, omdat zowel [[Stiermarken (gebied)|Stiermarken]] als [[Karinthië (gebied)|Karinthië]] etnisch gemengde gebieden waren, waar een besluit moest vallen tot welk land deze gebieden zouden gaan horen. De westgrens vormde een nog groter probleem, omdat [[Italië|Italiaanse]] troepen na de [[Oostenrijk-Hongarije|Oostenrijks-Hongaarse]] wapenstilstand van [[3 november]] [[1918]] het land waren binnen gemarcheerd en grote delen van [[Dalmatië (regio)|Dalmatië]], [[Slovenië]] en [[Istrië (schiereiland)|Istrië]] op grond van het [[Pact van Londen]] bezet hielden. Zo werd [[Triëst (stad)|Triëst]] op [[5 november]], [[Gorizia (stad)|Gorizia]] op [[6 november]] en vervolgens ook [[Rijeka]] op [[12 november]] (door [[Gabriele D'Annunzio]]) ingenomen.
 
== Vereniging met het [[Koninkrijk Servië]] ==
Om aan verdere escalatie te ontkomen werd vanaf het begin overlegd met Servië om tot een gezamenlijke staat te komen. Op [[1 december]] [[1918]] werd tot het [[Koninkrijk van Serviërs, Kroaten en Slovenen]] besloten, waarbij autonomie van de verschillende volkeren gewaarborgd zou worden, hetgeen definitief een illusie bleek na het aannemen van de nieuwe [[grondwet]] op [[28 juni]] [[1921]] ([[Vidov dan]]). De verschillende nationale Raden bleven formeel nog tot eind 1918 in werking, sommige structuren bleven dat nog tot 1921 (tot het inwerking treden van de grondwet).
 
== Terugblik ==
De staat van Slovenen, Kroaten en Serven heeft zich nooit stevig kunnen vestigen. Daarentegen hebben haar uitgangspunten, die een grote autonomie voor de verschillende bevolkingsgroepen voorzagen en gedeeltelijk teruggrepen op discussies rond het [[trialisme]] in het oude [[Oostenrijk-Hongarije]] een langere levensduur gehad. Tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] speelde de in het Joegoslavische koninkrijk vrijwel onmiddellijk teloorgegane autonomie een rol in het programma van (een deel van) de [[partizanen]] (met name het [[Sloveense Bevrijdingsfront]]) en in de aanloop naar het uiteenvallen van [[Joegoslavië]], zoals zich dit vanaf de jaren tachtig voltrok, speelden de ervaringen rond de Staat SHS een rol in de discussie over verschillende alternatieven (asymmetrische federatie, confederatie) voor de sinds eind jaren tachtig scheuren en barsten vertonende Joegoslavische federatie.
 
[[Categorie:Geschiedenis van Slovenië]]
[[Categorie:Historisch land tijdens de Eerste Wereldoorlog]]
 
[[ca:Estat dels Eslovens, Croates i Serbis]]
[[cs:Stát Slovinců, Chorvatů a Srbů]]
[[en:State of Slovenes, Croats and Serbs]]
46.162

bewerkingen