Apachen: verschil tussen versies

24 bytes toegevoegd ,  13 jaar geleden
geen bewerkingssamenvatting
k (→‎Externe link: {{Link FA|lt}})
Geen bewerkingssamenvatting
[[Afbeelding:Apachean ca.18-century.png|300px|thumb|Apache]]
 
'''Apache''' is de verzamelnaam voor de '''N'de''', een aantaluit stammenmeerdere diedivies bestaand migrantenvolk uit zuidwestelijk Noord-Amerika, dat oorspronkelijk afkomstig is uit het subarctisch Canada. Ze behoren oorspronkelijk tot het Canadese [[Noord-Amerikaanse indianen]]volk de [[Athabasken]] en, die ongeveer dezelfde cultuurnomadencultuur hebben.
 
DezeDe volkerenN'de spreken het Zuiderse Athabasks, en vertonen op linguïstisch vlak een aantal overeenkomsten met de AthabaskaanseAthabaskische sprekers uit Alaska en het westen van Canada. De hedendaagse term Apache sluitenwordt gebruik om onderscheid te maken met de verwante [[NavajoDineh (volk)|Dineh]] (Navajo) uit wantArizona, zeUtah vertonenen Colorado, die overeenkomsten op cultureel en linguïstisch vlak en worden dus ook gezien als Apachevertonen.
 
De ApacheN'de, stammenhistorisch wareneen historischtaai en sterk ennomadenvolk, waren eeuwen aan een stukonafgebroken in gevecht met de Spanjaarden en Mexicanen. De eerste Apache overvallen op de Spanjaarden in Sonora gebeurdenvonden in de late 17de eeuw plaats. Het leger van de V.S. vond,ervoer na hun verschillendediverse confrontaties, dat de 'Apache' hevigezowel wrede en onverzoenlijke strijders waren enals bekwame strategen.
 
== Vroeger ==
De oorspronkelijke leefwijze van de ApachenstammenN'de is een mengeling van [[jacht (activiteit)|jacht]], en [[landbouw]], maar het meestenmeeste deden ze aan jacht en het organiseren van [[rooftocht]]en. Zij leefden niet als één [[volk]] samen. Verschillende [[familie (verwanten)|familie]]s of [[stam (antropologie)|stam]]men trokken soms samen op, maar leefden even vaak op voet van [[oorlog]] met elkaar. Ook met de [[Navajo's]]Dineh, eveneens een stamvolk diedat behoort tot de Athabasken, leefden zij traditioneel in staat van oorlog.
 
Het [[paard (dier)|paard]] dat door de Spanjaarden in Amerika is ingevoerd, voornamelijk voor de Apachen,was een belangrijk instrument van (roof)[[handel (economie)|handel]].
 
== Sociale Organisatie ==
Alle ApachesN'de woonden in uitgebreide familiegroepen (familieclusters) die gewoonlijk leefden in afzonderlijke woningen. Een verlengde familie bestond algemeen uit:
* een echtgenoot en vrouw,;
* hun ongetrouwde kinderen,;
* hun getrouwde dochters en hun man,;
* en de kinderen van hun getrouwde dochters.
 
De verlengdegrootfamilie familie(uitgebreide familiehuishouding) is dus verbonden met elkaar door de afstamming van vrouwen die(matrilineaire samenlevensamenleving). De mannen moetenmoesten dus, voordat ze in de nieuwe familie wordenwerden opgenomen, hun eigen familie verlaten. Wanneer een dochter trouwde werd er, dichtbij, een nieuw verblijf gebouwd voor haar en haar man. Bij de westelijke ApacheN'de was er een verschil: de man kon ervoor kiezen omna het huwelijk zijn vrouw te introduceren in zijn eigen familie na het huwelijk.
 
Alle ApachemannenN'de-mannen beoefenden een afwisselende graad van ''ontwijken'' - dit taboe was meestal het striktst tussen de schoonmoeder en de schoonzoon. De graad van ontwijken verschilldeverschilde van Apache groep tot Apache groep. Het uitgebreidste systeem bestond bij de [[Chiricahua]] waar mannen een beleefde en indirecte manier van spreken moesten gebruiken en niet in het zicht mochten kom van zijn verwanten. Zijn vrouwelijke Chiricahua verwanten deed hetzelfde met hem.
 
Enkele verlengde familiesgrootfamilies werkten samen als een plaatselijke groep. Deze groep verzorgde een aantal ceremonies en werktenwerkte samen aan economische en militaire activiteiten. De politieke controle werd voornamelijk op plaatselijke niveau gehouden. Plaatselijke groepen werden aangevoerd door een mannelijke leider die een aanzienlijke invloed had over de anderen in de groep doorwegens zijn doeltreffendheid en reputatie. De functie van leider was niet erfelijk en werd dikwijls vervuld door leden van verschillende, verlengde familiesgrootfamilies. Het leiderschap was enkel zo sterk als hoe hij geëvalueerd werd — geenGeen groepslid werd ooit verplicht de leider te volgen. De criteria van de westelijke Apache voor een goede leider waren: vlijtigheid, vrijgevigheid, onpartijdigheid, onthouding, gewetensvol en een goede spreker.
 
== Initiatieriten ==
Tijdens de puberteitsriten voor jonge meisjes bij de ApachenN'de moet het meisje gedurende een vier dagen durende ceremonie in een [[wickiup]] voorgeschreven liederen zingen en vrijwel zonder ophouden een bepaalde dans uitvoeren. Evenals bij de Navaho’sDineh wordt het meisje “gekneed” om haar de juiste vrouwelijke vormen te geven, terwijl ze ook slechts door een rietje mag drinken en niet in slaap mag vallen. Op de laatste dag moet het meisje vlug rondlopen met een met ceremoniële voorwerpen gevulde korf, waaruit na de vierde zang alle aanwezigen een veer nemen en ermee naar het oosten lopen. Daarna wordt de wickiup afgebroken.
 
== Woningen ==
AlleDe ApachestammenN'de leefden in eenhuizen van deverschillende driebouw soortenen huizenvorm.
* De eerste is de ''tipi'' of ''indianentent'' voor diegenedegenen die op de vlakten wonen.
* Een andere vorm is de ''wickiup'', een soort tipi uit twijgen die samengehouden wordt door de [[yucca]]plant en bedekt door gebladerdegebladerte. Deze vorm komt vooral voor in de hooglanden. Als een familielid in een wickiup woonde en stierf, dan werd diede wickiup verbrand.
* De laatste woning is de ''hogan'', gemaakt uit aarde, die vooral in woestijnachtige gebieden voorkomt. Deze soort woning bleef koel, zelfs in het noorden van Mexico.
 
== Nu ==
De ApachenN'de bestaanzijn als volk nog steedsaltijd springlevend; in de Amerikaanse maatschappij en bij hun inheemse buren staan ze hoofdzakelijk bekend onder de naam Apache. Zij zijn zeer actief in de sector van het [[toerisme]].
 
De Chiricahua's, de Mescalero's en de Jicarilla's wonen nu in [[indianenreservaat|reservaten]] in de Amerikaanse staat [[New Mexico]].
 
De Westelijke ApachenApache wonen in de reservaten [[Fort Apache]], [[Tonto Apache]] en [[San Carlos (reservaat)|San Carlos]].
 
== Zie ook ==
2.060

bewerkingen