Formerum: verschil tussen versies

106 bytes toegevoegd ,  12 jaar geleden
red/aanv
k (robot Erbij: en:Formerum)
(red/aanv)
[[Afbeelding:Formerum.jpg|250px|thumb|Formerum, meten molen.de [[Koffiemolen (windmolen)|Koffiemolen]] in 2008]]
{{coördinaten|53_23_23_N_5_18_34_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 23' NB, 5° 19' OL}}
'''Formerum''' ([[FriesWesterlauwers (taal)Fries|Fries]]: ''Formearum'') is een dorp op het [[Friesland|Friese]] [[waddeneiland]] [[Terschelling]] ([[Nederland]]), gelegen tussen [[Landerum]] en [[Lies (Terschelling)|Lies]]. Het dorp heeft een open structuur van verspreid staande boerderijen, waarvan enkele tot de oudste boerderijen van Terschelling behoren. Op 1 januari 2005 had Formerum 228 inwoners (Bron: Gemeentegids Terschelling, 2005 - 2006).
 
==MolenHistorie==
Formerum gold in de Middeleeuwen als het grootste en belangrijkste dorp van oost Terschelling. Het dorp wordt in middeleeuwse documenten vaak aangeduid als ''Viveporten'', Vijfpoort. De naam schijnt vooral te wijzen op een klooster dat hier ooit heeft gestaan. In de oudste kerkenlijst van [[Westergo]] uit plm. 1270 wordt ook de kerk van Formerum genoemd gewijd aan Sint Pieter. Formerum had in die tijd een eigen parochie en een eigen pastoor. Omdat Formerum rond 1400 in belangrijkheid voorbij wordt gestreefd door de dorpen [[Midsland]] en [[Hoorn (Terschelling)|Hoorn]], wordt vanaf 1440 geen nieuwe pastoor aangesteld, maar wordt de parochie vanuit Midsland bestuurd. De kerk van Formerum bestond nog in 1570, maar lijkt niet lang daarna te zijn verdwenen. Waarschijnlijk is de kerk ernstig verwaarloosd tijdens en na de reformatie en afgebroken.
[[Afbeelding:Formerum.jpg|250px|thumb|Formerum, met molen.]]
 
Karakteristiek is de in het dorp aanwezige [[korenmolen]]. Deze molen is de enige van Terschelling. Oorspronkelijk stond deze molen op Dellewal bij [[West-Terschelling]], maar in 1875 is deze door de molenaar van Formerum opgekocht en naar Formerum verplaatst. De oude molen van Formerum, die nog uit de zestiende eeuw stamde, is in 1888 afgebroken. De huidige korenmolen verkeert in goede staat, maar wordt niet meer gebruikt voor het malen van koren. Tegenwoordig is er een koffierestaurant in gevestigd.
Formerum is de geboorteplaats van [[Willem Barentsz]], de beroemde ontdekkingsreiziger die probeerde via een route ten noorden van Siberië naar oost-Azië te komen. Willem Barentsz heeft in de winter van 1596-1597 in het van wrakhout gemaakte "behouden huijs" op [[Nova Zembla]] overwinterd.
 
Een van de karakteristieke Terschellinger boerderijen, het Spylske Huus, is in 1759 gebouwd en is een beschermd monument. De boerderij heeft een lange doorlopende daknok met een aanzienlijke zeeg (kromming). De boerderij staat aan de zuidkant van Formerum.
 
==Economie==
Ten noorden van Formerum ligt de zomerhuizennederzetting Formerum-Noord. Bij de strandovergang naar zee zijn twee hotels aanwezig, waarvan een al een aantal jaren leeg staat.
 
Formerum heeft een supermarkt, twee restaurants en een kroeg. Ook is er de [[Grote veenbes|cranberry]]-fabriek gevestigd van het Terschellinger cranberrybedrijfbedrijf Van Urk gevestigd.
Verder is in Formerum de grootste jeugdcamping van de waddeneilanden te vinden: [[camping Appelhof]].
 
==HistorieMolen==
Karakteristiek isvoor dehet inzicht op het dorp aanwezigeis de voormalige [[korenmolen]]., Dezede molen[[Koffiemolen (windmolen)|Koffiemolen]]. Dit is de enige vanmolen op Terschelling. Oorspronkelijk stond dezehij molenbij opde buurtschap [[Dellewal]] bij [[West-Terschelling]], maar in 18751876 iswerd dezehij door de molenaar van Formerum opgekocht en naar Formerum verplaatst. De oude molen van Formerum, die nog uit de zestiende eeuw stamde, iswas in 1888 afgebroken. De huidige korenmolen verkeert in goede staat, maar wordt sinds 1964 niet meer gebruikt voor het malen van koren. Tegenwoordig is er een koffierestaurantkoffiehuis in gevestigd.
Formerum gold in de Middeleeuwen als het grootste en belangrijkste dorp van oost Terschelling. Het dorp wordt in middeleeuwse documenten vaak aangeduid als ''Viveporten'', Vijfpoort. De naam schijnt vooral te wijzen op een klooster dat hier ooit heeft gestaan. In de oudste kerkenlijst van [[Westergo]] uit plm. 1270 wordt ook de kerk van Formerum genoemd gewijd aan Sint Pieter. Formerum had in die tijd een eigen parochie en een eigen pastoor. Omdat Formerum rond 1400 in belangrijkheid voorbij wordt gestreefd door de dorpen [[Midsland]] en [[Hoorn (Terschelling)|Hoorn]], wordt vanaf 1440 geen nieuwe pastoor aangesteld, maar wordt de parochie vanuit Midsland bestuurd. De kerk van Formerum bestond nog in 1570, maar lijkt niet lang daarna te zijn verdwenen. Waarschijnlijk is de kerk ernstig verwaarloosd tijdens en na de reformatie en afgebroken.
 
Formerum is de geboorteplaats van [[Willem Barentsz]], de beroemde ontdekkingsreiziger die probeerde via een route ten noorden van Siberië naar oost-Azië te komen. Willem Barentsz heeft in de winter van 1596-1597 in het van wrakhout gemaakte "behouden huijs" op [[Nova Zembla]] overwinterd.
 
Een van de karakteristieke Terschellinger boerderijen, het Spylske Huus, is in 1759 gebouwd en is een beschermd monument. De boerderij heeft een lange doorlopende daknok met een aanzienlijke zeeg (kromming). De boerderij staat aan de zuidkant van Formerum.
 
==Natuur en landschap==
Formerum is gebouwd op een oude strandwal die in de vroege Middeleeuwen is ontstaan. Ten zuiden van Formerum strekt zich de Formerumerpolder uit, een onderdeel vande polder van Terschelling. De polder bestaat uit gras- en weilanden, waarvan sommige nog interessante slenkenpatronen hebben die dateren van voor de aanleg van de waddendijk. De polder is rijk aan broedvogels, o.a [[Kievit]], [[Grutto]], [[Tureluur]], [[Scholekster]], [[Gele kwikstaart]] en [[Veldleeuwerik]]. In de Formerumerpolder ligt de Formerumer [[eendenkooi]], een kooi in particuliere handen, waarin niet meer actief gevangen wordt. Het Formerumerwiel bij de waddendijk is een overblijfsel van een dijkdoorbraak.
Ten noorden van Formerum ligt het Formerumerbos, een gemengd bos aangeplant in de duinen door het [[Staatsbosbeheer]] tussen 1920 en 1930. Het duingebied ten noorden en oosten van het Formerumerbos is het waardevolle natuurreservaat de [[Koegelwieck (natuurgebied)|Koegelwieck]].
{{GemeenteTerschelling}}
 
{{GemeenteTerschelling}}
{{coördinaten|53_23_23_N_5_18_34_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 23' NB, 5° 19' OL}}
[[Categorie:Plaats in Friesland]]
[[Categorie:Terschelling]]
76.818

bewerkingen