Uitbarstingskolom: verschil tussen versies

2.432 bytes toegevoegd ,  14 jaar geleden
bewerking
(→‎Hoogte: - afbeelding)
(bewerking)
De hoogte van een uitbarstingskolom is een nuttige methode om de intensiteit van een uitbarsting te meten bij een gegeven atmosferische temperatuur. Deze hoogte is proportioneel tot de vierde macht van de hoeveelheid gesteente dat uitbarst per sekonde. Dus, om de hoogte te verdubbelen, moet er zestien maal meer gesteente uitgestoten worden per sekonde. Kon men de kolomhoogte niet rechtstreeks meten, dan kan men deze toch nog schatten aan de hand van de maximum afstand bereikt door pyroclastisch gesteente van verschillende grootte. Hoe hoger de kolom, hoe groter de bereikte afstand in functie van de massa (en dus de grootte) van het gesteente.
 
== Gevaren ==
=== Ineenzakking ===
Het gewicht van een uitbarstingskolom kan zo groot worden, dta het niet langer kan ondersteund worden door convectiestromen. Daardoor kan deze kolom plots ineenzakken, bijvoorbeeld wanneer de hoeveelheid uitgestoten magma toeneemt totdat er onvoldoende lucht is om het nog te ondersteunen, of wanneer de dichtheid van de magma toeneemt als dichtere magma opwelt uit de onderste lagen van de magmakamer.
 
Een dergelijke instorting van de kolom veroorzaakt een [[pyroclastische stroom]] die van de vulkanische flank neerstroomt met een snelheid van 100km/uur of meer. Een dergelijke ineenzakking behoort tot de grootste gevaren van het uitbarstingstype dat men noemt [[Pliniaanse uitbarsting]] (naar de uitbarsting van de [[Vesuvius]] in 79 , beschreven door [[Plinius de Jongere]]).
 
=== Luchtverkeer ===
Al meerdere malen werden vliegtuigen in moeilijkhedengebracht door een uitbarstingskolom. Deze is immers niet zichtbaar op de weerradar van het vliegtuig of wordt niet opgemerkt bij nacht of bij zware bewolking.
 
Twee vliegtuigen vlogen in 1982 doorheen de aswolk van Mount Galunggun en beiden werden zwaar beschadigd. Doordat vulkanische as in de motoren wordt gezogen, vallen deze stil. Het ingezogen as smelt in de verbrandingskamer van de gasturbines en vormt een glaslaag in het gedeelte verderop, zoals de turbinerotoren. De ramen van de cockpit worden ondoorzichtig door zandstralen. De brandstof wordt vervuild door inname van as via de drukleidingen. Bij het ene vliegtuig vielen de vier motoren uit (British Airways Flight 9), in het ander vliegtuig drie van de vier motoren. In beide gevallen konden de motoren herstart worden via een duikvlucht. Beide vliegtuigen maakten een geslaagde noodlanding in [[Jakarta]].
 
Een vliegtuig die in 1989 doorheen de uitbarstingskolom van de Redoubt vulkaan in Alaska vloog, had gelijkaardige problemen. Toen de [[Mount Pinatuba]] uitbarstte in 1991, werden de vliegtuigen in de omgeving afgeleid. Niettemein, de as die zich reeds verspreid over een groot oppervlak, veroorzaakte schade aan zestien vliegtuigen, waarvan sommigen zich bevonden op 1000 km van de vulkaan.
 
Om het luchtverkeer te behoeden voor dergelijke risico's, bestaat er nu een netwerk van negen centra verspreid over de wereld, die continu uitbarstingskolommen gadeslaan aan de hand van satellieten, observaties ter plaatse, berichten van piloten en meteorologische modellen.