Hoofdmenu openen
Sluis in bovenleiding tussen wisselspanning en gelijkspanning te Sankt Moritz

Een spanningssluis (minder juist stroomsluis) is een stuk van het bovenleidingsnetwerk waar een elektrische trein die voor twee spanningen geschikt is overgaat van de ene op de andere spanning. Er is daar een korte onderbreking in de bovenleiding.

De bestuurder van de trein moet bij het naderen van een spanningssluis zijn elektrische tractie onderbreken, de stroomafnemer laten zakken en de motoren omschakelen. Sommige treinstellen hebben aparte stroomafnemers voor de twee spanningen.

StilvallenBewerken

De trein moet voldoende vaart hebben om het spanningsloze gedeelte te overbruggen. Om te vermijden dat een trein stilvalt, worden spanningssluizen in de volle baan geplaatst, en niet in de buurt van stations. Als een trein toch stilvalt in deze zone, moet hij geduwd of getrokken worden door een andere locomotief tot hij weer onder spanningvoerende bovenleiding staat. Soms hangt er in de spanningssluis een draad waarop normaliter geen spanning staat en dan kan de vastgelopen trein weer in beweging worden gezet door, na strenge veiligheidsmaatregelen, deze draad onder spanning te zetten.

RemmenBewerken

Bij gebrek aan spanning kan een trein in de sluis niet elektrisch remmen. Een eventuele remming moet dus gebeuren met de (vaak bruuskere) pneumatische rem, waardoor remmingen mogelijk harder zijn dan anders. Daarom wordt ook remmen zo veel mogelijk vermeden onder een sluis.

Wisselen van locomotiefBewerken

Een alternatief voor een spanningssluis is het wisselen van locomotief op een station, op een spoor waar de spanning kan worden omgeschakeld. Het is dan niet nodig dat er meerspanningslocomotieven worden gebruikt. Het omschakelen is gekoppeld aan de stand van de wissels, zodat het vrijwel uitgesloten is dat een locomotief de verkeerde spanning krijgt. Problemen zoals het stilvallen van een trein in een spanningssluis zijn hier niet van toepassing.

Een andere methode om locomotieven te wisselen is het zogenoemde uitlopen. De locomotief maakt snelheid en laat net voor hij aan de bovenleiding met een andere spanning komt, zijn stroomafnemer zakken. Hij kan dan nog uitlopen tot op het spoor waar de locomotief gewisseld wordt. De locomotief wordt afgekoppeld en door een diesellocomotief weggesleept en weer onder zijn eigen bovenleiding geduwd.

Lijst van spanningssluizenBewerken

Spoorlijn Plaats
  België van 3 kV= naar 25 kV~ HSL
HSL1 Lembeek
HSL1 X Spoorlijn 94 Bois du coucou
HSL1 X Spoorlijn 78 Antoing
HSL2 Leuven
HSL2 Station Ans
HSL3 Chênée
HSL3 Hauset
HSL4 Station Antwerpen-Noorderdokken
Spoorlijn 42 Station Martinrive
Spoorlijn 165 (Athus-Maaslijn) Tussen Libramont en Bertrix
Spoorlijn 166 (Athus-Maaslijn) Tussen Anseremme en station Gendron-Celles
Spoorlijn 167 (Athus-Maaslijn) Tussen Autelbas en Messancy
  Nederland van 1,5 kV= naar 25 kV~ Betuweroute, Havenspoorlijn en HSL
Betuweroute X rangeerterrein Kijfhoek in de Sophiaspoortunnel
Betuweroute X Spoorlijn Utrecht - Boxtel ten zuiden van station Geldermalsen
Betuweroute X Spoorlijn Arnhem - Nijmegen ten zuiden van station Elst
Betuweroute X Spoorlijn Amsterdam - Elten ten oosten van station Zevenaar
Havenspoorlijn X Spoorlijn Breda - Rotterdam ten westen van Barendrecht aansluiting
HSL-Zuid X Schiphollijn ten zuiden van station Hoofddorp
HSL-Zuid X Oude Lijn ten westen van station Rotterdam Centraal
HSL-Zuid X Spoorlijn Breda - Rotterdam ten zuiden van station Barendrecht
HSL-Zuid X Spoorlijn Breda - Rotterdam ten noorden van station Breda-Prinsenbeek
HSL-Zuid X Spoorlijn Breda - Rotterdam ten westen van station Breda
van   Nederland 1,5 kV= naar   België 3 kV=
Spoorlijn 12 ten zuiden van station Roosendaal, NL
Spoorlijn 40 ten zuiden van station Maastricht Randwyck, NL
van   België 3 kV= naar   Duitsland 15 kV~
Spoorlijn 24 Viaduct van Moresnet, BE
van   België 3 kV= naar   Frankrijk 25 kV~
Spoorlijn 75 Moeskroen, BE, net na de splitsing met lijn 75A
Spoorlijn 94 Froyennes, BE
Spoorlijn 96 station Quévy, BE
van   Luxemburg 25 kV~ naar   Duitsland 15 kV~
Spoorlijn Luxemburg - Trier Wasserbillig, Lux
van   Nederland 25 kV~ naar   Duitsland 15 kV~
Betuweroute X Spoorlijn Amsterdam - Elten ter hoogte van station Elten
  Frankrijk van 25 kV~ naar 25 kV~ LGV
LGV Nord Lille
  Verenigd Koninkrijk van 25 kV~ (HSL, bovenleiding) naar 750 V= (derde rail)
High Speed 1 Ashford, VK
High Speed 1 Fawkham Junction, VK
High Speed 1 Dollands Moor, VK
High Speed 1 Ebbsfleet International, VK

Lijst van omschakelbare stationssporenBewerken

Spoorlijn Station Spanningen
in België
Spoorlijn 96   station Quévy 3 kV = 25 kV ~
in Nederland
Spoorlijn Venlo - Eindhoven X
Spoorlijn Viersen - Venlo
  station Venlo 1,5 kV = 15 kV ~
in Frankrijk
Spoorlijn 130A   station Jeumont 3 kV = 25 kV ~
in Duitsland
Spoorlijn 37   station Aachen Hbf 3 kV = 15 kV ~
Spoorlijn Almelo - Salzbergen   station Bad Bentheim 1,5 kV = 15 kV ~
in Luxemburg
Luxemburg - Kleinbettingen   Station Luxembourg 3 kV = 25 kV ~

TriviaBewerken

Ook bij beweegbare bruggen is de bovenleiding vaak onderbroken. Er is in dat geval geen sprake van een spanningssluis, want de spanning is aan weerszijden gelijk. Er zijn echter overeenkomsten: ook hier geldt dat de machinist de tractie even moet uitschakelen en in sommige gevallen de stroomafnemer moet laten zakken. En ook hier bestaat de kans dat een trein op dat punt stilvalt.