Southern African Large Telescope

bouwwerk in Sutherland, Zuid-Afrika

De Southern African Large Telescope (SALT) of (Afrikaans: Suider-Afrikaanse Groot Teleskoop} is een grote spiegeltelescoop in Zuid-Afrika. Het observatorium ligt op de Karoo-hoogvlakte op een hoogte van 1.798 m bij de stad Sutherland.

Southern African Large Telescope
De koepel van de SALT met een doorsnee van 25 meter. De elektronica in de toren en sensoren in het midden van spiegel zorgen voor uitlijning van de 91 spiegelsegmenten.
Locatie Sutherland
Coördinaten 32° 23′ ZB, 20° 49′ OL
Hoogte 1.798 m
Gebouwd 2005
Diameter 11,1 x 9,8 m
Website Website
Southern African Large Telescope (Zuid-Afrika)
Southern African Large Telescope
Portaal  Portaalicoon   Astronomie
De gesegmenteerde hoofdspiegel van de SALT

ConstructieBewerken

De SALT heeft een kostenbesparende constructie, met een hoofdspiegel van circa 11 m diameter, die bestaat uit 91 afzonderlijke goedkope zeshoekige glazen segmenten van 1 meter doorsnee met bolvormige kromming. Een verschuifbare „tracker” (volger) volgt de beweging van de hemel, terwijl de hoofdspiegel stilstaat tijdens een waarneming. Deze tracker draagt drie van de vier hoofdinstrumenten en de corrector voor de misvorming van het beeld door de bolvormige kromming (sferische aberratie) van de spiegels. De lichtopbrengst van de spiegels komt overeen met die van een conventionele telescoop met een hoodspiegeldiameter van rond de 9 m. SALT is een kopie van de Hobby-Eberly-telescoop: hij heeft een vaste declinatiehoek van in dit geval 37° van het zenith en kan alleen om de verticale as draaien (de azimutale richting).

Het laatste spiegelelement werd geplaatst in mei 2005 en in september van dat jaar werden de eerste opnames gepubliceerd. President Thabo Mbeki opende de telescoop op 10 november 2005. De totale kosten waren minder dan $30 miljoen, terwijl de Very Large Telescope (8,2 m spiegeldiameter) en de Keck Telescopes (10 m) meer dan $100 miljoen kostten.

In SALT werken onderzoeksinstituten uit Zuid-Afrika, Polen, de Verenigde Staten, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Nieuw-Zeeland samen.

DoelBewerken

  • opvullen leemte van telescopen op het zuidelijke halfrond, zodat objecten continue gevolgd kunnen worden
  • Waarneming van

TypeBewerken

De hoofdspiegel focusseert het licht op de tracker in het hoofdbrandpunt, waarachter de corrector voor de sferische aberratie, een CCD-camera (SALTICAM), de Robert Stobie Spectrograph (RSS) of andere meetinstrumenten, zoals de High Resolution Spectrometer (HRS) komen.

AfregelingBewerken

Na voltooiing van SALT in 2005 bleken de beelden wazig. Onderzoek wees na negen maanden uit, dat dit niet kwam door de hoofdspiegel. Na nog weer meer dan jaar waren de hulpspiegels, die met micrometer-precisie waren opgehangen, ook vrijgepleit. Ten slotte bleek de wazigheid te komen door de temperatuursbeweging van het metalen skelet van de telescoop, dat zo licht mogelijk gehouden was. In 2010 werd een nieuw skelet aangebracht. De Robert Stobie Spectrograph, bedoeld als de gevoeligste spectrometer in het rand-ultraviolette gebied, presteerde matig. Ook hier was een temperatuurseffect verantwoordelijk: een onvoorziene chemische reactie tussen de vloeistof en het plastic omhulsel van een kussen voor de lenzen produceerde stoffen die ultraviolet licht absorbeerden. Bij herstel in de VS brak een van de lenzen, zodat die moest worden vervangen. De High Resolution Spectrometer kwam uit Durham in Zuid-Afrika aan met een ontwrichte detectorchip in de camera voor blauw licht. De chip werd goedkoop zonder stofvrije ruimte met de hand rechtgezet.

LiteratuurBewerken

  • Nordling, L: Southern star, Nature 502, 608-610 (2013)

Zie ookBewerken

Externe linksBewerken

Zie de categorie Southern African Large Telescope van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Optische telescopen groter dan 4 meter
Naam Diameter (m) Spiegel Nationaliteit van de sponsors Locatie In gebruik
A. "Extreem grote telescopen" (diameter > 20 m):
Extremely Large Telescope (ELT) 39,3 798 segm. à 1,45 m ESO-landen Cerro Armazones, Chili gepland ca. 2024
Thirty Meter Telescope (TMT) 30 492 segm. à 1,4 m VS, Canada, Japan, China Mauna Kea-observatorium, Hawaï gepland ca. 2029
Giant Magellan Telescope (GMT) 24,5 7 spiegels à 8,4 m VS, Australië, Korea Las Campanas-observatorium, Chili gepland ca. 2024
B. Overige telescopen groter dan 4 meter:
Very Large Telescope 1 t/m 4 4 × 8,2 = 32,8 4 × enkel ESO-landen + Chili Paranal-observatorium, Chili 1998-2001
Keck-telescopen I en II 2 × 10 = 20 gesegmenteerd VS Mauna Kea-observatorium, Hawaï 1993, 1996
Large Binocular Telescope (LBT) 2 × 8,4 = 11,8 2 × enkel VS, Italië, Duitsland Mount Graham Int.-obs., Arizona 2007
Gran Telescopio Canarias (GTC) 10,4 gesegmenteerd Spanje, Mexico, VS Obs. R. de los Muchachos, Can. Eil. 2006
Southern African Large Telescope (SALT) 9,5 gesegmenteerd Zd.-Afrika, VS, VK, Duitsland, Polen, Nw.-Zeeland South African Astron. Obs., Zd.-Afrika 2005
Hobby-Eberly-telescoop (HET) 9,2 gesegmenteerd VS, Duitsland McDonald-observatorium, Texas 1997
Subaru-telescoop (JNLT) 8,3 enkel Japan Mauna Kea-observatorium, Hawaï 1999
Gemini North 8,1 enkel VS, VK, Canada, Chili, Australië, Argentinië, Brazilië Mauna Kea-observatorium, Hawaï 1999
Gemini South 8,1 enkel VS, VK, Canada, Chili, Australië, Argentinië, Brazilië Cerro Pachón, Chili 2001
Atacama-obs. v.d. Univ. van Tokio (TAO) 6,5 enkel Japan Cerro Chajnantor, Chili 2011?
Multiple/Magnum Mirror Telescope (MMT) 6,5 enkel VS Fred L. Whipple Obs., Arizona 1987, 2002
Magellan-1 (‘W. Baade’) en -2 (‘L. Clay’) 6,5 enkel VS Las Campanas-observatorium, Chili 2000, 2002
Bolshoi Teleskop Alt-azimutalnyi (BTA-6) 6 enkel Rusland Zelentsjoekskaja, Karatsjaj-Tsjerk. (Rusl.) 1976
Large Zenith Telescope (LZT) 6 vloeibaar Canada, Frankrijk M. Knapp Research Forest, Brits-Columbia 2003
Haletelescoop 5 enkel VS Palomar-observatorium, Californië 1948
William Herschel-telescoop 4,2 enkel VK, Nederland, Spanje Obs. R. de los Muchachos, Can. Eil. 1987
Southern Astrophys. Res. Telescope (SOAR) 4,1 enkel VS, Brazilië Cerro Pachón, Chili 2002
Niet opgenomen zijn telescopen die nog overwogen worden (zoals de Overwhelmingly Large Telescope (OWL), voorlopig opgeschort, zie ESO).