Hoofdmenu openen

Schutsluis Haarlemmervaart

rijksmonumentcomplex in Amsterdam
De sluis gezien in westelijke richting.

De Schutsluis Haarlemmervaart ligt in de Haarlemmervaart in Amsterdam-West ter hoogte van de Van Slingelandtstraat. Op de oever naast de schutsluis bevindt zich de sluiswachterswoning annex gemaal. De sluis werd gebouwd in 1884. De sluisdeuren later vervangen (1954, 1991 en 1997). De schutsluis met bijbehorende schutkolk wordt gevormd door tweemaal twee, haaks op de waterloop geplaatste, uitgebouwde landhoofden waartussen houten sluisdeuren. Boven de westelijke deuren is brug 182 gelegen, ten oosten van de sluis ligt brug 463.

De sluis met een schutlengte van 36,44 meter en een doorvaartbreedte van 6 meter[1] werd aangelegd omdat de Haarlemmervaart in de 19e eeuw zijn functie als trekvaart had verloren en er ter hoogte van het Nassauplein een rechtstreekse verbinding tussen deze vaart en de Singelgracht werd gemaakt om de nieuwe Westergasfabriek van hieruit per schip bereikbaar te maken voor onder andere kolentransport.

De sluis vormt sindsdien de scheiding tussen het oostelijke deel van de Haarlemmervaart dat op het stadsboezempeil ligt (NAP -0,40) en het westelijke deel dat op Rijnlands boezempeil ligt (NAP -0,60).

Het gemaal pompt water uit de ten noorden van de Haarlemmervaart, tot de Spaarndammerdijk, gelegen Overbraker Binnenpolder (NAP -2,15) naar de vaart. Het gemaal verving een molen die in 1884, na het in gebruik nemen van het gemaal is gesloopt.

Het gebouw dat het gemaal bevat is ontworpen door Isaac Gosschalk in neo-renaissance-stijl,[2] evenals de gebouwen van de oostelijk hiervan gelegen Westergasfabriek. Op de bovenverdieping was de woning voor de sluiswachter. Oorspronkelijk was hier een stoomgemaal, later is dit verbouwd tot elektrisch gemaal dat nog steeds dienst doet, sinds 2008 beheerd door het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht. Het gemaal heeft een schroefpomp aangedreven door een machine van Werkspoor, met een capaciteit van 22 m3/minuut.

De sluis en het gemaal zijn sinds 2003 beschermd als rijksmonument.