Rassensegregatie

het scheiden van mensen op basis van hun veronderstelde ras
Bord bij een bushalte in de Verenigde Staten uit 1943, waarbij de mensen van kleur naar een speciale wachtkamer worden verwezen

Rassensegregatie, raciale segregatie of rassenscheiding is een scheiding van bevolkingsgroepen op grond van hun vermeende ras of etniciteit. Deze segregatie kan geografisch van aard zijn, waarbij bevolkingsgroepen gescheiden leven in eigen gebieden, maar komt ook voor binnen een gezamenlijk leefgebied waarin de rassensegregatie is doorgevoerd door middel van aparte faciliteiten (zoals scholen) en wetgeving voor de verschillende groepen binnen de samenleving. De meeste hedendaagse samenlevingen verbieden racisme of keuren het af en streven naar gelijke burgerrechten voor iedereen.

BetekenisBewerken

Rassensegregatie is een van de vele soorten segregatie. Segregatie in het algemeen is het afzonderen van groepen met afwijkende karakteristieken. Het kan een natuurlijk gedrag zijn van het opzoeken van de eigen groep met een eigen cultuur, voortkomen uit de behoefte om zich als groep te onderscheiden of af te zetten tegen andere groepen, of het gevolg zijn van marginalisering van herkenbare groepen. Het kan onbewust gebeuren via subtiel aanwezige discriminatie, of systematisch en gedwongen, van bovenaf opgelegd.[1]

Rassensegregatie is een extreme vorm van segregatie, waarbij scheiding van bevolkingsgroepen plaats vindt op basis van vermeend ras. Dit is gebaseerd op het idee dat de mensheid is onder te verdelen in verschillende rassen met specifieke eigenschappen. Wanneer het begrip ras breder wordt uitgelegd, kan rassensegregatie ook betrekking hebben op scheiding op basis van etniciteit. Rassensegregatie gaat meestal samen met waarde-oordelen over de verschillende rassen of etniciteiten. Rassenonderscheid gaat dan al snel over in discriminatie en racisme. Rassensegregatie wordt geidealiseerd binnen hedendaagse stromingen als alt-right en het neonazisme, met denkbeelden over witte suprematie, waarin het blanke ras wordt beschouwd als superieur aan andere rassen.

Het begrip rassensegregatie is etymologisch synoniem met rassenscheiding en apartheid.[2] Bij apartheid is de rassensegregatie op staatsniveau systematisch gecreëerd en verankerd in wetten en regelgeving (institutioneel racisme), met als doel één ras of etniciteit te laten domineren. Voorbeelden van apartheid in het verleden zijn het nazisme, waarbij een vermeend Arisch ras als superieur werd beschouwd en de apartheid zoals die tot 1994 bestond in Zuid-Afrika, waarbij de blanke bevolking een dominante rol speelde.

Naar gebiedBewerken

Nazi-DuitslandBewerken

Ten tijde van het nazistische bewind in Duitsland werden de Rassenwetten van Neurenberg aangenomen, die Joden in de jaren 1930 tot een afgescheiden bevolkingsgroep maakten. Vanaf toen was het voor Joden (Untermenschen) verboden met Arische Duitsers (Übermenschen) te trouwen. De overheid van Polen na de bezetting van 1 september 1939 verdeelde haar bevolking op in een aantal groepen, elk met hun eigen rechten, voedselbonnen, openbaar vervoer en uitgaansgelegenheden.

Tot het einde van het nazibewind moesten Joden en Roma gele linten of andere herkenningstekens dragen, zoals de Jodenster. Joodse doktoren mochten geen ariërs onderwijzen of behandelen als patiënt. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden verschillende bevolkingsgroepen die als Untermenschen waren geclassificeerd naar concentratiekampen gestuurd en systematisch vermoord.

Verenigde Staten van AmerikaBewerken

In de Verenigde Staten groeide het besef dat de behandeling van de Afro-Amerikanen parallellen had met het Duitse antisemitisme en dat deze situatie in lijn moest worden gebracht met de uitgedragen idealen voordat er werkelijk internationaal leiderschap mogelijk was. Zo schreef het Commission to Study the Organization of Peace (CSOP):

We may be chastened by Wilson's rejection at Paris of the principle of racial equality–a rejection which embittered the Oriental world. The cancerous Negro situation in our country gives fodder to enemy propaganda and makes our ideals stick like dry bread in the throat. In anti-Semitism we are a mirror of Nazi grimaces. These motes in our own eye are not to be passed over. There is, however, a vast difference between a governmental policy of persecution, as in Germany, and laggard customs which have not yet been broken on the wheel of a legal policy which forbids them. We cannot postpone international leadership until our own house is completely in order. Nor can we expect nations to agree that their own houses should be brought into order by the direct intervention of international agencies. We have only to consider the difficulties which any such course would encounter in our own or other countries. Through revulsion against Nazi doctrines, we may, however, hope to speed up the process of bringing our own practices in each nation more in conformity with our professed ideals.[3]

Inderdaad maakte de Sovjet-Unie hier gebruik van in reactie op kritiek op schendingen van mensenrechten in de Sovjet-Unie. Dit werd vanaf de jaren 1930 gepareerd met verwijzingen naar schendingen van mensenrechten in de Verenigde Staten met de woorden And you are lynching Negroes. Daarmee was het moeilijk om vol te houden dat het land een beacon of freedom was. De Koude Oorlog en de dekolonisatie maakten het nog wenselijker om zo de hearts and minds te winnen van ontwikkelingslanden.

 
Gouverneur Wallace van Alabama in 1963 tijdens zijn stand in the schoolhouse door in een poging om integratie op de University of Alabama tegen te gaan

Het protest ging gepaard met jarenlange rassenrellen, beginnend met de rassenrellen in Harlem in 1964 en de Watts-rellen in 1965. Tijdens de lange hete zomer van 1967 deed politiechef Walter E. Headley de uitspraak when the looting starts, the shooting starts. De moord op Martin Luther King Jr. in 1968 werd gevolgd door de zwaarste rellen sinds de Burgeroorlog. Het zou tot 1967 duren voordat alle Jim Crow-wetten teruggedraaid waren. Met Brown vs. Board of Education uit 1954 werd de segregatie op openbare scholen opgeheven, met de Civil Rights Act of 1964 de segregatie op openbare plaatsen, terwijl de Voting Rights Act van 1965 het kiesrecht teruggaf en Loving v. Virginia uit 1967 de verboden op gemengde huwelijken teniet deed. Dat het zo lang duurde, kwam mede doordat desegregatie geassocieerd werd met communisme ten tijde van het mccarthyisme, maar vooral door het diepgewortelde racisme onder blanke segregationisten en de angst om privileges kwijt te raken, zoals gepersonifieerd door gouverneur George Wallace van Alabama. De werkelijke integratie was dan ook niet voltooid in 1967, maar begon pas.

In de Verenigde Staten ontstond na de afschaffing van de slavernij een lange traditie van rassenscheiding die geregeld werd door de Jim Crow-wetten. Wetgeving die de afstammelingen van de Afrikaanse slaven beperkingen oplegde, werd ingevoerd in de decennia na de Amerikaanse Burgeroorlog, met name in de zuidelijke staten. Daar moesten zwarten op veel plekken gebruikmaken van aparte restaurants, openbare toiletten en scholen. Er waren zelfs steden, de sundown towns, waar het zwarte personeel overdag niet kon worden gemist, maar waar het voor zonsondergang de stad moest hebben verlaten. Tot in de jaren 1950 konden welvarende voorsteden zoals Beverly Hills en Bel Air zwarten en ook Joden verbieden zich aldaar te vestigen vanwege beperkende wetgeving (Exclusionary covenants).

In het leger werden tijdens de Eerste Wereldoorlog voor het eerst zwarte soldaten opgenomen, ingedeeld in aparte divisies. Ook buiten het leger voerde president Woodrow Wilson op federaal niveau een scheiding van arbeidsplaatsen in. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden 125.000 zwarte soldaten overzee ingezet, maar liefst niet aan het front. De meeste zwarte soldaten deden dienst als vrachtwagenchauffeur of stuwadoor. Na de Tweede Wereldoorlog werd de roep van Afro-Amerikanen om afschaffing van de rassenscheiding steeds luider. President Harry S. Truman tekende in 1948 een wet die segregatie in het leger beëindigde.

Burgerrechtenactivisten zoals Rosa Parks en Martin Luther King, de Afro-Amerikaanse burgerrechtenbeweging en organisaties als de National Association for the Advancement of Colored People probeerden de wettelijk vastgelegde rassenscheiding af te schaffen; dit lukte uiteindelijk in 1964 toen met de Civil Rights Act alle segregatie werd verboden. In theorie hebben alle Amerikaanse staatsburgers sindsdien recht op dezelfde faciliteiten als ieder ander.

Hoewel het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten in de zaak Brown vs. Board of Education in 1954 segregatie op openbare scholen verbood, zijn nog niet alle scheidende wetten herschreven. De Grondwet van Alabama stelt nog steeds dat Aparte scholen zullen worden opgericht voor blanke en zwarte kinderen, en geen kind van het ene ras is toegestaan naar een school van het andere ras te gaan. Deze wetgeving kan echter niet meer in de praktijk worden gebracht.

Een zestiental staten kenden zelfs wetten die het verboden dat een zwarte met een blanke trouwde. De blanke Richard Loving en zijn zwarte vriendin Mildred Jeter, die in Virginia woonden, trachtten in 1958 dit verbod te omzeilen door in Washington, D.C. te huwen, waar het verbod niet gold. Bij terugkeer werden ze echter opgepakt, berecht en veroordeeld tot gevangenisstraf of vertrek uit Virginia. Ze verhuisden naar D.C. Hun zaak kwam uiteindelijk in 1967 voor het Supreme Court in Washington, dat alle staatswetten die belemmeringen oplegden aan gemengde huwelijken in strijd met de grondwet verklaarde.

Zuid-AfrikaBewerken

Van 1948 tot 1990 bestond in Zuid-Afrika de apartheid. De blanke regering, die maar een klein deel van de bevolking vertegenwoordigde, bouwde aan een strikt doorgevoerde rassenscheiding. Zwarten mochten alleen van bepaalde parken en stranden gebruikmaken, moesten reizen in gescheiden openbaarvervoersfaciliteiten en mochten op veel plaatsen niet wonen of werken. In resolutie 556 noemde de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties de apartheid een misdaad tegen de menselijkheid.

NaslagwerkBewerken

  • Betty Dobratz en Stephanie Shanks-Meile, White Power, White Pride!: the Separatist Movement in the United States; Hopkins University Press, 2001, ISBN 0801865379

Externe linksBewerken

  Commons heeft mediabestanden in de categorie Racial segregation.
  1. Segregation. Britannica
  2. apartheid - (rassenscheiding). Etymologisch Woordenboek van het Nederlands en N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd/Uitleenwoordenbank 2015 en N. van der Sijs (2006), Klein uitleenwoordenboek. Op Etymologiebank.nl (juni 2020 bekeken)
  3. Commission to Study the Organization of Peace (1944): Fourth Report. Part III. International Safeguard of Human Rights