Hoofdmenu openen

Plateau van Caestert

plateau aan de westzijde van de rivier de Maas

Het Plateau van Caestert is een plateau aan de westzijde van de rivier de Maas in het grensgebied van Nederlands Zuid-Limburg, Belgisch Limburg en de Belgische provincie Luik. Het plateau strekt zich uit van Maastricht tot aan het Luikse stadje Wezet (Frans: Visé) in België. Het Nederlandse gedeelte van dit plateau wordt meestal Sint-Pietersberg genoemd. Aan de overzijde van de Maas ligt in Nederland het Plateau van Margraten. Aan de westzijde van het plateau ligt de Jeker.

Plateau van Caestert
Natuurgebied
Plateau van Caestert (België (hoofdbetekenis))
Plateau van Caestert
Situering
Land België
Coördinaten 50° 48′ NB, 5° 41′ OL
Informatie
Beheer Natuurpunt
Foto's
Albertkanaal, kloof door het plateau heen bij Kanne en sluizen bij Ternaaien.
Albertkanaal, kloof door het plateau heen bij Kanne en sluizen bij Ternaaien.
Plateau van Caestert met hellingbossen en mergelgrotten
Natura 2000-gebied
Situering
Locatie Limburg
Informatie
Geldende richtlijn(en) Habitatrichtlijn
Beheer Agentschap voor Natuur en Bos, particulieren
Site code (Europees) BE2200036
Foto's
Albertkanaal ter hoogte Plateau van Caestert (1).JPG

GeschiedenisBewerken

Aan de Belgische zijde zijn archeologische resten aangetroffen van een oppidum of hoogtenederzetting uit de ijzertijd en het begin van de Romeinse periode [1] 250-20 v.Chr. met aarden wallen en verbrande resten van hun ondersteunend houten raamwerk [2][3]. Caestert wordt vernoemd als een van de mogelijke liggingen van Atuatuca, de legerplaats waar Caesars Veertiende Legioen belegerd en vernietigd werd door de Eburonen.

NatuurBewerken

In België is het plateau van Caestert Europees beschermd als Natura 2000-gebied (habitatrichtlijngebied 'Plateau van Caestert met hellingbossen en mergelgrotten' (BE2200036)).

Er komen zeven Europees beschermde habitats voor: droge kalkgraslanden en struweel op kalkbodem, essen-eikenbossen zonder wilde hyacint, glanshaver- en grote vossenstaartgraslanden, heischrale graslanden en soortenrijke graslanden van zure bodems, jeneverbesstruweel, kalkrijke beukenbossen, niet voor het publiek opengestelde grotten.

Er komen ook tien Europees beschermde soorten voor: Bechsteins vleermuis, Brandts vleermuis, franjestaart, gewone grootoorvleermuis, grijze grootoorvleermuis, grote hoefijzerneus, ingekorven vleermuis, laatvlieger, rosse vleermuis, vale vleermuis, watervleermuis.

Een van de bossen op het plateau is het ENCI-bos.

Gangen en groevesBewerken

Het plateau vormde vroeger van Maastricht tot aan Wezet één geheel, maar is in de loop der tijd doorsneden geraakt en een deel ervan is afgegraven ten behoeve van de kalkwinning. Het Albertkanaal doorsnijdt het plateau tussen de Belgische plaatsen Kanne en Ternaaien (Frans: Lanaye) en trekt met de 60 meter diepe insnijding veel fieters en wandelaars. Het gedeelte van het Plateau van Caestert aan de zuidzijde van het kanaal wordt het Plateau van Eben-Emael genoemd. Op het Nederlands grondgebied heeft de ENCI-groeve een grote krater geslagen en op Belgisch grondgebied heeft men de Groeve Marnebel bij Eben Emael en een groeve bij Wezet gegraven. De heuvel D'n Observant is een stortberg, die is opgeworpen van de onbruikbare, metersdikke deklagen, die bij het graven van de ENCI-groeve vrijkwamen.

In het plateau zijn diverse ondergrondse gangenstelsels gegraven. In het Nederlandse deel van het plateau is een groot deel, zo'n 70%, van deze gangen verloren gegaan door de ENCI-groeve en zijn er vier grote gangenstelsels te onderscheiden die ieder een eigen karakter hebben:

Daarnaast zijn er ook de Groeve de Schark, Neven Schark, Groeve de Tombe, de Oude en Nieuwe Maarendalgroeve en de Duivelsgrot.

In het Belgische noordelijke deel zijn de drie grootste groeven:

Ook eindigde hier de kilometerslange smokkelroute, een ondergrondse verbinding met Nederland via het Zuidelijk Gangenstelsel. Aan de andere zijde van het kanaal bevindt zich het Fort Eben Emael. In het noordelijke deel op Belgisch grondgebied ligt verder de Verloren Vallei, een voormalige dagbouwgroeve.

GeologieBewerken

 
Mergelblok met twee soorten kalksteen

Het Plateau van Caestert ontstond doordat, aan weerszijden ervan, de Maas en de Jeker circa 60 m diepe dalen uitsleten. De bovenzijde van de Sint-Pietersberg is relatief vlak en ligt op +101 m NAP. Het hoogste punt is D'n Observant (+171 m NAP), ontstaan door het storten van grond die vrijkwam bij de kalksteenwinning. Het plan om deze kunstmatige heuvel alsnog af te graven is uiteindelijk niet uitgevoerd.[4]

De gesteenten in de ondergrond zijn gevormd aan het einde van het Krijttijdperk, het naar Maastricht genoemde tijdvak Maastrichtien. De hier aangetroffen gesteenten behoren tot de Formatie van Maastricht en de Formatie van Gulpen, en bestaan voornamelijk uit kalksteen ("Limburgse mergel"), afgewisseld met vuurstenen concreties. Latere afzettingen van zand, grind en löss dekken het gesteente af.

De Sint-Pietersberg is aangeduid als typelocatie van het Maastrichtien en de kalkwand onder de Kasteelruïne Lichtenberg is aangewezen als Geologisch monument Typelocatie Maastrichtien.

AnkerplaatsBewerken

Het plateau wordt beschouwd als ankerplaats: een gebied dat de hoogste landschappelijke waarde is toegekend. Voordat het erkend werd als archeologisch monument, als beschermd natuurgebied, als gebied met oude monumentale gebouwen, was het plateau een potentieel wingebied van de cementlobby CBR en ENCI die de kalksteenlagen onder het plateau wilden ontginnen.
Boven op het plateau, ter hoogte van de sluizen van Ternaaien, bevond zich het, in 1972 door brand verwoeste, gelijknamige kasteel Caestert. Ook de monumentale boerderij is verdwenen. Oude boomgroepen werden eveneens aan het landschap onttrokken. Het proces dat zich op het Nederlands deel van de Sint-Pietersberg had voltrokken, dreigde ook op dit deel voortgezet te worden.

Nu is de dreiging van verdere destructie geweken en er is hoop dat wat rest van de plaats die al in de steentijd bewoond werd, en die voor de Romeinen als strategisch belangrijk steunpunt werd beschouwd, behouden blijft.

Op het plateau liggen onder andere de Tumulus van Emael, Hoeve Caestert en voormalig Kasteel Caestert en de kasteelruïne Lichtenberg.

Externe linksBewerken

Overzicht van de Natura 2000-gebieden in Vlaanderen

Polders · West-Vlaams heuvelland · Duingebieden inclusief IJzermonding en Zwin · Hallerbos en nabije boscomplexen met brongebieden en heiden · Valleigebied tussen Melsbroek, Kampenhout, Kortenberg en Veltem · Valleien van de Dijle, Laan en IJse met aangrenzende bos- en moerasgebieden · Bossen van de Vlaamse Ardennen en andere Zuid-Vlaamse bossen · Schelde en Durme-estuarium van de Nederlandse grens tot Gent · Bossen en heiden van Zandig Vlaanderen: oostelijk deel · Bossen, heiden en valleigebieden van Zandig Vlaanderen: westelijk deel · Bossen van het zuidoosten van de Zandleemstreek · Valleien van de Winge en de Motte met valleihellingen · Demervallei · Kalmthoutse Heide · Klein en Groot Schietveld, De Maatjes, Wuustwezelheide · Bos- en heidegebieden ten oosten van Antwerpen · Kempense kleiputten · Heesbossen, Vallei van Marke en Merkske en Ringven met valleigronden langs de Heerlese Loop · Vennen, heiden en moerassen rond Turnhout · De Maten · Valleigebied van de Kleine Nete met brongebieden, moerassen en heiden · Vallei- en brongebied van de Zwarte Beek, Bolisserbeek en Dommel met heide en vengebieden · Mangelbeek en heide- en vengebieden tussen Houthalen en Gruitrode · Bosbeekvallei en aangrenzende bos- en heidegebieden te As-Opglabbeek-Maaseik · Valleien van de Laambeek, Zonderikbeek, Slangebeek en Roosterbeek met vijvergebieden en heiden · Hageven met Dommelvallei, Beverbeekse Heide, Warmbeek en Wateringen · Abeek met aangrenzende moerasgebieden · Itterbeek met Brand, Jagersborg en Schootsheide en Bergerven · Mechelse heide en vallei van de Ziepbeek · Plateau van Caestert met hellingbossen en mergelgrotten · Uiterwaarden langs de Limburgse Maas en Vijverbroek · Bossen en kalkgraslanden van Haspengouw · Voerstreek · Bovenloop van de Grote Nete met Zammelsbroek, Langdonken en Goor · Jekervallei en bovenloop van de Demervallei · Overgang Kempen-Haspengouw · Historische fortengordels van Antwerpen als vleermuizenhabitat · Arendonk, Merksplas, Oud-Turnhout, Ravels en Turnhout · Bokrijk en omgeving · IJzervallei · De Kuifeend en Blokkersdijk · Groot Schietveld, De Maatjes, Wuustwezelheide · De Ronde Put · De Zegge · Hamonterheide, Hageven, Buitenheide, Stramprooierbroek en Mariahof · Houthalen-Helchteren, Meeuwen-Gruitrode en Peer · Poldercomplex · Schorren en polders van de Beneden-Schelde · Durme en middenloop van de Schelde · Vijvercomplex van Midden-Limburg · Westkust · Achterhaven Zeebrugge-Heist · Krekengebied · Zwin