Plan Belvédère

Plan Belvédère is een plan voor de ruimtelijke ontwikkeling van een gebied in het noordwesten van de Nederlandse stad Maastricht. De structuurvisie uit 1999 behelst onder andere de omlegging van het Noordbrugtracé, de inrichting van het Frontenpark, de herinrichting van het Bosscherveld en de ontwikkeling van het Sphinxkwartier en omgeving.

Plan Belvédère
Informatiebord Plan Belvédère, 2014
Locatie Maastricht-Noordwest
Openingsdatum 2025?
Eigenaar Gemeente Maastricht, privé-eigenaren
Architect Palmbout Urban Landscapes
Ontwikkelaar Wijkontwikkelingsmaatschappij (WOM) Belvédère
Officiële website

De Maastrichtse structuurvisie moet niet worden verward met de buurt Belvédère in dezelfde stad, of de Nota Belvedere, een Nederlandse beleidsnota over de relatie tussen cultuurhistorie en ruimtelijke inrichting, eveneens uit 1999, die echter niets met Maastricht heeft te maken.

AchtergrondBewerken

 
Industrieterrein Bosscherveld, 1961
 
Deels achterhaalde maquette Plan Belvédère, 2018
 
Infocentrum Belvédère in Sphinx showroom, 2014

Midden jaren 1990 ontstond binnen het ambtelijk apparaat van de gemeente Maastricht de behoefte om tot een structuurvisie te komen voor het noordwesten van Maastricht. Dit 280 hectare grote gebied omvat de buitenwijken Boschpoort, Frontenkwartier, Belvédère en Bosscherveld, en daarnaast delen van de centrumwijken Statenkwartier en Boschstraatkwartier. Kenmerkend voor deze wijken is/was de rommelige infrastructuur en de aanwezigheid van merendeels verouderde industrieën. Het gebied wordt doorsneden door de Zuid-Willemsvaart, Spoorlijn 20 (Hasselt-Maastricht) en de aanlanding van de Noordbrug, de belangrijkste route voor het oost-westverkeer in de stad. In 1998 kreeg de stedenbouwkundige Frits Palmbout de opdracht een stedenbouwkundig plan te bedenken voor dit achteraf gelegen en onsamenhangende gebied.[1]

Plan PalmboutBewerken

Volgens het in 1999 gepresenteerde masterplan van Palmbout Urban Landscapes zou het verouderde industriegebied tussen het jaar 2000 en 2025 getransformeerd worden in een modern woon- en werkgebied met up-to-date infrastructuur. Belangrijke elementen in het plan waren: het verleggen van de westelijke aanlanding van de Noorderbrug, de gedeeltelijke verplaatsing van industriële bedrijven, de herinrichting van de overgebleven bedrijventerreinen, de herbestemming van industriële monumenten, de bouw van diverse woongebieden (met in totaal 4500 woningen) en de ontwikkeling van het Frontenpark. Een van de meest opzienbarende onderdelen van het oorspronkelijke plan betrof de bouw van een woonwijk op de Belvédèreberg, een kunstmatige heuvel die ontstaan is op de plek van een vuilstortplaats.[2]

Na 2005 moesten de ambities voor het plan van Palmbout worden bijgesteld in verband met de crisis op de huizen- en kantorenmarkt en de verwachte bevolkingskrimp in Zuid-Limburg. Ook haakten enkele investeerders af (ING Vastgoed en BPF Bouwinvest), waardoor de gemeente Maastricht de kar alleen moest trekken.[3] De gemeente besloot prioriteit te geven aan de herontwikkeling van het binnen de singels gelegen deelgebied van Plan Belvédère. Dit gebied werd weer opgedeeld in kleinere plangebieden, waarna in 2014 begonnen werd met het meest kansrijke en minst gecompliceerde deelproject: de herontwikkeling van de voormalige gemeentewerf en brandweerkazerne (Plan Lindenkruis). Tegelijkertijd werden voorbereidingen getroffen voor de aanleg van de Belvédèrelaan als onderdeel van het project Noorderbrugtracé en werden de plannen voor het Sphinxterrein verder uitgewerkt. In 2015 kwam er vaart in de ontwikkeling van het Sphinxterrein, toen The Student Hotel zich aandiende als hoofdgebruiker van het Eiffelgebouw. Een jaar later volgde Loods 5, dat zich in het gebouwencomplex Sphinx-Noord wilde vestigen. In 2018 startte de woningbouw in Sphinx-Zuid en werden plannen voorbereid voor de locaties Sappi-Zuid en Landbouwbelang.[4]

In november 2019 won het Plan Belvédère van Palmbout Urban Landscapes en de Gemeente Maastricht de ARC19 Stedenbouw Award, een initiatief van het tijdschrift de Architect.[5]

In de Sphinx showroom uit 1950 is een informatiecentrum ingericht. Hier staan ook enkele maquettes van het gebied opgesteld.

Gerealiseerde deelplannenBewerken

BinnensingelgebiedBewerken

De ontwikkeling van de binnen de singels gelegen terreinen van Plan Belvédère kreeg kort na 2000 een andere wending door het aangekondigde vertrek van de sanitairfabriek Koninklijke Sphinx uit de binnenstad. In 2004 werd het ruim 15 ha grote fabrieksterrein aan de Boschstraat voor 48 miljoen euro overgedragen aan de gemeente Maastricht. De naoorlogse, niet-monumentale fabriekshallen werden kort daarna gesloopt en op het vrijgekomen terrein werd een groot parkeerterrein ingericht. Daarnaast werd hier geëxperimenteerd met stadslandbouw ('Sphinxpark'). Voor de leegstaande, monumentale fabriekspanden op het terrein werden nieuwe bestemmingen gezocht. Vanaf 2013 wordt het voormalige fabrieksterrein aangeduid als Sphinxkwartier.[6]

De Timmerfabriek en het Eiffelgebouw ondergingen als eerste een casco restauratie, waarna de gegadigden zich al vrij snel melden, eerst voor de Timmerfabriek (het poppodium Muziekgieterij, het architectuurcentrum Bureau Europa en het filmhuis Lumière), daarna ook voor de andere gebouwen (o.a. het onderzoeksinstituut UNU-Merit, Pathé Nederland, The Student Hotel, het woonconcept Loods 5 en de koffiebranderij Blanche Dael).[7]

Anno 2020 is het deelgebied Lindenkruis met circa 260 woningen grotendeels voltooid, hebben de meeste Sphinx-gebouwen rondom het Bassin en de Boschstraat nieuwe bestemmingen gevonden, en is de nieuwbouw elders op het Sphinxterrein volop in ontwikkeling. Sphinx-Zuid, met zes woongebouwen aan de zijde van de Maagdendries, is in 2020 voltooid. In het middengebied zijn drie appartementengebouwen in aanbouw en voor het noordelijk deel, sinds 2007 in gebruik als parkeerterrein, zijn plannen in voorbereiding.

BuitensingelgebiedBewerken

In de buiten de singels gelegen wijken van Plan Belvédère heeft de afgelopen jaren de nadruk gelegen op grote infrastructurele werken, waarvan het opschuiven van de aanlanding van de Noorderbrug en het aanpassen van de daarop aansluitende verkeersstructuur de belangrijkste ingreep was (2015-2018). Deze ingrijpende operatie was alleen mogelijk door aanzienlijke subsidies van het Rijk en de Provincie Limburg.[8] Daarnaast zijn de voorbereidingen voor de sneltram Hasselt - Maastricht in volle gang. Dit project wordt voor een groot deel gefinancierd door de Belgische overheid.

In de wijk Boschpoort is rondom de Jo-Jo-Haven, omgedoopt tot Belvédère-haven, een bescheiden woonwijkje gerealiseerd. Aan de Belvédèrelaan, de nieuwe verbindingsweg met België, is een bedrijventerrein voor grootschalige detailhandel gekomen, waar zich de eerste bouwmarkten en meubelwinkels hebben gevestigd. Het verkeersluw maken van de Frontensingel en de Cabergerweg heeft geleid tot een versnelde ontwikkeling van het Frontenpark. Door de aanleg van een tunnel in een droge gracht onder de Cabergerweg zullen de vestingwerken van de Hoge en Lage Fronten in 2019 met elkaar verbonden worden.[9] Enkele oude fabriekspanden in het gebied, waaronder de Rubberfabriek Radium, de Cokesfabriek en de Gashouder, hebben een culturele bestemming gekregen.

Na 2020Bewerken

Nu zowel het Sphinxterrein en het Nutsterrein grotendeels zijn ingevuld, is de aandacht verschoven naar twee andere (voormalige) industriële locaties in het noordelijk deel van het Maastrichtse stadscentrum. Het betreft het al vele jaren gekraakte Landbouwbelang en het ten noorden daarvan gelegen Sappi-terrein met de nog in bedrijf zijnde papierfabriek van Sappi. Beide terreinen zijn zowel aan de Maas als aan het Bassin gelegen. Met betrekking tot de locatie Landbouwbelang heeft de gemeente Maastricht in 2019 besloten deze via een tender in de markt te zetten met een bodemprijs van € 4 miljoen.[4] Sappi heeft aangegeven afstand te willen doen van het zuidwestelijk deel van het fabrieksterrein, waar zich onder andere de monumentale affuitenloods en een parkeerterrein bevinden. Door deze ontwikkeling doet zich de mogelijkheid voor om een langgekoesterde wens te vervullen, namelijk het doortrekken van de Maasboulevard via Sappi-zuidwest naar de Fransensingel en de Noorderbrug, waardoor de Bassinbrug verkeersluw kan worden.[10][11] Sappi ziet (tegen betaling) af van bezwaren tegen grootschalige woningbouw op het terrein van het Landbouwbelang, dat hierdoor meer waard is geworden; de tender is verhoogd naar € 18 miljoen.[12]

Het idee om de Belvédèreberg voor woningbouw te bestemmen is geheel verlaten. In 2014 verleende de gemeente Maastricht vergunning aan Royal Imtech N.V. om op het vlakke deel van de heuvel circa 30.000 zonnepanelen te plaatsen met een totale oppervlakte van 10 hectare. Nadat Imtech in 2015 failliet was gegaan, werd het plan voor deze Duurzame Energiecentrale Limburg overgenomen door Nazorg Limburg BV.[13] In oktober 2020 werd de 'zonneweide' in gebruik genomen.[14] Een tweede zonneweide met ca. 135.000 panelen is gepland in het vlakbij gelegen Lanakerveld.

Verwacht wordt dat de definitieve invulling van het Plan Belvédère pas ver na 2025 (het oorspronkelijke streefjaar) zal worden verwezenlijkt.[1]

Zie ookBewerken

  Zie de categorie Plan Belvédère (Maastricht) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.