Overeenkomst (contract)

afspraak tussen minimaal twee natuurlijke personen of rechtspersonen
(Doorverwezen vanaf Overeenkomst)

Een overeenkomst, contract of convenant is een afspraak tussen minimaal twee natuurlijke personen of rechtspersonen – de partijen, of specifieker contractanten – over wat ze met elkaar of voor elkaar zullen gaan doen – de te leveren prestatie – of laten.

Het gebruik om na het sluiten van een overeenkomst elkaars handen te schudden

Overeenkomsten moeten worden onderscheiden van verbintenissen: een overeenkomst schept wel een verbintenis, maar het omgekeerde is niet altijd het geval. Als iemand een ander schade toebrengt kan daaruit een verbintenis ontstaan die te vergoeden. Uiteraard gaat in dat geval geen wilsbesluit vooraf.

Elke staat heeft regels voor overeenkomsten, het overeenkomstenrecht genoemd. Het Internationaal privaatrecht bepaalt welk recht (oftewel: het recht van welke staat) in een gegeven geval (gelet op plaats enzovoort) van toepassing is. Daarvan kan worden afgeweken bij arbitrage, een arbitraal beding in de overeenkomst waarbij kan worden afgesproken onder welk recht de arbiters hun uitspraak over de overeenkomst kunnen doen.

Soms heeft een overeenkomst een vooraf bepaalde looptijd, de periode waarvoor die geldt.

In het Nederlands algemeen dagelijks taalgebruik wordt het woord contract vaak gebruikt voor de schriftelijke vastlegging van een wederkerige overeenkomst. Schriftelijk vastlegging kan nuttig zijn om het bestaan van een overeenkomst te bewijzen, maar is voor het ontstaan van een overeenkomst geen vereiste. Het bestaan van een niet-schriftelijk vastgelegde overeenkomst kan ook worden aangenomen op grond van de uitvoering ervan door de partijen (zoals daadwerkelijke levering van een prestatie en een contraprestatie).

Overeenkomsten moeten in beginsel worden nagekomen: ''pacta sunt servanda'' heet dat in juridisch potjeslatijn. komt de wederpartij een overeenkomst niet na, dan kan dat desnoods via de rechter worden afgedwongen.

Een overeenkomst kan echter ook nietig of vernietigbaar zijn, als deze in strijd is met de openbare orde en de goede zeden, of wanneer er "wilsgebreken" bestaan, zoals dwaling, bedrog, bedreiging en misbruik van omstandigheden.

De wet kent een groot aantal specifieke overeenkomsten, die doorgaans tot doel hebben een zwakkere partij te beschermen. Het bekendste voorbeeld is wel de arbeidsovereenkomst. Een ander bekend voorbeeld is de consumentenkoop.

Er kunnen ook geschillen ontstaan over de inhoud van een overeenkomst. In Nederland poogt men dan de bedoeling van partijen te achterhalen. Met spreekt van een aanvullende of derogerende werking van redelijkheid en billijkheid, al kunnen professionele partijen daar minder snel een beroep op doen, want die worden geacht beter te begrijpen wat ze afspreken. In Angelsaksische landen is men meer geneigd de tekst heel letterlijk te nemen. Bedacht moet worden dat het sluiten van een overeenkomst als regel vormvrij is. Op veilingen worden schilderijen gekocht door het ophalen van een wenkbrauw.

Geschiedenis van de overeenkomst

Al in het Romeinse recht werden wetten ontwikkeld als de Codex Justinianus waarin aandacht werd besteed aan de overeenkomst.

Ook in de Bijbel wordt in verband met de koop van een stuk land verwezen naar regels over de totstandkoming van overeenkomsten:

Als vroeger een dergelijke koop of ruil rechtsgeldig gemaakt moest worden, bestond er in Israël het gebruik dat men zijn sandaal uittrok en die aan de ander gaf. Zo werd een dergelijke zaak in Israël bekrachtigd. Ruth 4:7-8 [1]

Zie ookBewerken