Hoofdmenu openen

De serie NS 7700 was een serie tenderlocomotieven van de Nederlandse Spoorwegen (NS) en diens voorganger Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM).

NS 7700
SHM 7742 "Bello" te Wognum-Nibbixwoud; 17 juni 2012.
SHM 7742 "Bello" te Wognum-Nibbixwoud; 17 juni 2012.
Aantal 44
Nummering HSM: 1005-1048
NS: 7701-7744
Fabrikant Werkspoor, Henschel & Sohn, Schwartzkopff
In dienst 1905-1914
Uit dienst 1937-1955
Asindeling C
Spoorwijdte 1435 mm
Massa locomotief 32,1 ton
Diameter drijfwielen 1232 mm
Lengte over buffers 8310 mm
Hoogte 3976 mm
Maximumsnelheid 60 km/u
Vuurkist 4,5 m2
Vlampijpen 48,5 m2
Roosteroppervlak 1,25 m2
Maximum stoomspanning 12,4 kg/cm2
Aantal cilinders 2
Diameter x slaglengte cilinders 330 x 550 mm
Stoomverdeling Allan
Waterinhoud 3,8 m3
Brandstofvoorraad 1 ton kolen
Trekkracht 4220 kg
Remsysteem Westinghouserem
Soortmerk HSM: L2
NS: L3
Portaal  Portaalicoon   Verkeer & Vervoer

GeschiedenisBewerken

Om de snelheid op de lokaalspoorlijnen te verhogen naar 50 km/u had de HSM sterkere tenderlocomotieven nodig dan de bestaande tweeassige Ezeltjes. Bij Werkspoor werden acht drieassige locomotieven, vergelijkbaar met de vier van de Haarlem-Zandvoort Spoorweg Maatschappij overgenomen locomotieven 1001-1004, besteld. Deze werden in 1905 en 1906 aansluitend met de nummers 1005-1012 in dienst gesteld. Spoedig werden bij Werkspoor twee vervolgbestellingen geplaatst, die in 1908 en 1909 als 1013-1018 en 1019-1022 in dienst werden gesteld. In 1912 werd een door Henschel gebouwde vervolgserie 1023-1034 in dienst gesteld, waarna in 1913 een weer door Werkspoor geleverd serie volgde als 1035-1043. Ten slotte bouwde Schwartzkopff in 1914 de laatste vervolgserie die als 1044-1048 in dienst werd gesteld.

Bij de samenvoeging van het materieelpark van de HSM en de SS in 1921 kregen de locomotieven van deze serie de NS-nummers 7701-7744. Doordat deze veel op de Haarlemmermeerspoorlijnen werden gebruikt, kregen ze door het personeel de bijnaam 'Haarlemmermeertjes'. Maar de serie werd ook gebruikt om in Overijssel de serie 6700 op de GOLS-lijnen te vervangen. Verder werden de 7700'en ook tussen Dieren – Apeldoorn en Apeldoorn – Zwolle ingezet. Nadat hier na 1928 ook de series 5000, 5300 en 7000 kwamen te rijden, werd de serie 7700 steeds meer naar rangeerdiensten verdreven of werkloos opgeborgen.

Sinds 1931-1933 werden de 7737-7744, ingericht voor het rijden met trammaterieel en voorzien van tram-stoot- en trekwerk, ingezet op de tramlijn tussen Alkmaar en Bergen.

Gedurende de Tweede Wereldoorlog, waarbij de diesellocomotoren wegens brandstofschaarste uit dienst werden genomen, keerden de opgeborgen 7700'en weer terug in dienst. Na de oorlog werden de 7700'en tussen 1945 en 1955 buiten dienst gesteld.

HoogovensBewerken

In 1941 werd de NS 7732 verkocht aan de Koninklijke Hoogovens, die de locomotief na een grondige verbouwing met het nummer 27 in dienst stelde voor personeelstreinen tussen het station Beverwijk en de Hoogovens. Vanwege het geringere profiel op het terrein van de Hoogovens werd de schoorsteen ingekort en de voorzijde van de rookkast werd voorzien van schrikstrepen, zoals gebruikelijk bij de Hoogovens. In 1956 werd de locomotief buiten dienst gesteld en nadien gesloopt.

BelloBewerken

'Bello' is de bijnaam van stoomlocomotief NS 7742 die sinds 1915 dienstdoet op diverse trajecten in Nederland. De locomotief is Nederlands enig bewaard gebleven lokaalspoorlocomotief maar dankt haar bekendheid vooral aan de tramlijn Alkmaar – Bergen aan Zee.

Bello werd in 1914 door de Berlijnse fabriek Schwartzkopff geleverd aan de HIJSM en reed als locomotief 1046 vanaf 1915 op allerlei lokaalspoorlijnen zoals de zogenaamde Haarlemmermeerlijnen, de lijnen Dieren – Apeldoorn en Apeldoorn – Zwolle en lijnen van de GOLS in Oost-Nederland. Standplaatsen van de loc waren in die tijd onder andere Apeldoorn, Winterswijk, Neede, Doetinchem, Uithoorn en Hattem. In 1921 werd de HSM 1046 vernummerd in NS 7742. Op 1 juni 1927 was ze betrokken bij een cycloonramp. Op deze dag stond ze voor onderhoud in de locloods in Neede toen het dak van de loods in stortte en op de NS 7742 kwam. De loc werd in Wpc Haarlem hersteld. Vanaf 1932 werd ze ingezet op de tramlijn Alkmaar – Bergen aan Zee, langs Koedijk en via Bergen. Na 31 augustus 1955 werd het traject gesloten door de NS, de dag nadat de NS 7742 de afscheidsrit op de lijn gereden had.

 
Bello als monument in Bergen.

In 1960 kwam Bello terug in Bergen en werd ze midden in het dorp neergezet als monument. Stilstaan in weer en wind bleek niet ten goede te komen aan de levensduur, en daarom werd in 1978 de locomotief voor het symbolische bedrag van ƒ 1,00 verkocht aan de Museumstoomtram Hoorn-Medemblik. De restauratie duurde tot 1985. Op 3 april 1985 werd de nieuwgebouwde losse ketel proefgestookt. Menige krant berichtte daarop, niet geheel correct, "Bello weer onder stoom". Op 4 augustus reed de machine voor het eerst weer op eigen kracht: de dag van het inrijden op het emplacement. Op 6 augustus reed de locomotief haar eerste kilometers op de lijn Hoorn – Medemblik, in een retourrit naar Wognum, met aan boord onder andere een inspecteur van NS, die de loc goedkeurde voor de dienst. Op 9 augustus, de eerste dag van het eerste 'Bello Festival', werd de loc met een rit met genodigden feestelijk in gebruik genomen. De SHM-leiding bleef dit echter beschouwen als een der proefritten en de officiële indienststelling vond plaats op 26 juni 1986, door een gedeputeerde van de provincie Noord-Holland.

In de praktijk zet de SHM de loc vooral in voor de dagelijkse middagtram in het hoogseizoen, met de Nederlandse houten tramrijtuigen. In juli 2010 werd gevierd dat de locomotief een totaal van 1.000.000 kilometer had afgelegd.

In mei 2014 heeft de 7742 een geheel nieuwe schoorsteen gekregen, deze van Engelse makelij verving de oude originele schoorsteen. Tevens is er een nieuwe keteldeur vervaardigd die naar NS-model is vervaardigd. Op zaterdag 13 september keerde Bello nog eenmaal terug in Bergen ter gelegenheid van de openmonumentendag 2014 met het thema Op Reis. De locomotief werd op een dieplader naar het dorp vervoerd en stond ter bezichtiging op het Plein.

In Bergen zijn nog enkele sporen van de toenmalige tramlijn terug te vinden. Zo is er nog steeds een Stationsstraat, en is in de lijn Dreef – Plein – Berkenlaan – Rondelaan nog iets van het traject te herkennen.

De naam 'Bello' heeft de machine in haar lokaalspoor- of tramtijd nooit gedragen. De term werd een bijnaam bij het publiek voor alle kleine locomotieven op lokaalspoor- en tramwegen die regelmatig luid bellend van zich lieten horen bij het passeren van een overweg of in de berm van een weg. De lijn Alkmaar – Bergen aan Zee was een der laatste lijnen met dat karakter. Toen de locomotief NS 7742 als monument in Bergen kwam te staan, ging de bijnaam over op deze ene locomotief.

In de miniatuurstad Madurodam bevindt zich een model van loc 7742.

OverzichtBewerken

Fabrikant Fabrieksnummers HSM nummers NS nummers In dienst Uit dienst Bijzonderheden
Werkspoor 143-144 1005-1006 7701-7702 1905 1947
Werkspoor 145-150 1007-1012 7703-7708 1906 1945-1948, 1954 7708 in 1954 buiten dienst
Werkspoor 220-225 1013-1018 7709-7714 1908 1937-1949
Werkspoor 234-237 1019-1022 7715-7718 1909 1938-1952
Henschel 10790-10801 1023-1034 7719-7730 1912 1937-1954
Werkspoor 313-321 1035-1043 7731-7739 1913 1941-1955 7732 tussen 1941 en 1956 in dienst als Koninklijke Hoogovens 27.
Schwartzkopff 5247-5251 1044-1048 7740-7744 1914 1952-1955 7742 door SHM bewaard.

Externe linksBewerken

Nederlandse stoomlocomotieven
HSM:Breedspoor: Snelheid - Hoop · Arend - Leeuw · Amstel · Vulkanus · Komeet - Urania · Orion - Sirius · Salamander - Phoenix · Pegasus - Holland · Leiden · Castor - Maas
Normaalspoor: 1-15 · 16-25 · 26-30 · 31-34 · 35 · 36-39 · 40-41 · 42 · 43-60 · 61-62 · 63-70 · 71-73 · 74-82 · 83-88 · 89-98 · 99-100 · 101-115 · 116-125 · 126-135 · 136-143 · 144-148 · 149-153 · 154-159 · 160-183 · 184-189 · 190-193 · 194-203 · 296-299 · 300 · 301-305 · 306-308 · 309-310 · 311-313 · 314-316 · 317-323 · 324-338 · 339-341 · 342-349 · 350-408 · 421-460 · 501-535 · 601-647 · 671-685 · 701-755 · 771-776 · 801-812 · (821-840) · 901-931 · 1001-1004 · 1005-1048 · 1051-1060 · 1061-1063 · 1101-1104
HZSM:1-4
L.M.:1-2 · 3-5 · 6 · 7-10 · SS 95-96
LTM:21-35
NBDS:1-5 · 6-7 · 8-10 · 11 · 12-17 · 24 · 25-26 · 30-36 · 118-119
NCS:1 · 1-12 · 13-15 · 16-20 · 21-30 · 31-39 · 41-50 · 61-65 · 71-78 · 81-89 · 90-91
NFLS:1-10
NRS:Breedspoor: 1-8 · 9-10 · 11-16 · 17-22
Normaalspoor: 1-36 · 31-36 · 37-42 · 43-48 · 49 · 50-57 · 58 · 59-62 · 71-77 · 81-95 · 101-109 · 178-183 · 284-287 · 388-392
NZOS:1-8
SMWF:1-3
SS:1-4 · 1-5 · 5-8 · 9-16 · 17-20 · 17-20 · 21-78 · 79-84 · 81-85 · 85-88 · 89-90 · 91 · 91-99 · 92-94 · 92-94 · 95-96 · 101-150 · 131-140 · 151-161 · 161-205 · 206-211 · 212 · 215-220 · 221-235 · 251-254 · 255-260 · 261-266 · 267-274 · 275-279 · 281-283 · 301-479 · 401-402 · 481-490 · 500-516 · 517-527 · 531-545 · 561 · 571-579 · 580-581 · 601-612 · 615 · 621-632 · (636-640) · 651-680 · 685-778 · 701 · 785-799 · 801-935 · 971-978 · 981-988 · 995-999 · 1003-1029 · 1032-1035 · 1038-1041 · 1043-1047 · 1050-1062 · 1058 · 1071-1077 · 1081-1094 · 1101-1109 · 1101-1140 · 1178-1180 · 1201-1240 · 1285-1287 · 1301-1304
NS:501 · 601-606 · 701-775 · 801-826 · 901-950 · 1001-1029 · 1101-1127 · 1201-1203 · 1301-1479 · 1308-1433 · 1501-1510 · 1601-1659 · 1701-1835 · 1901-1940 · 2001-2005 · 2101-2135 · 2701-2703 · 2801-2805 · 2901-2946 · 3001-3006 · 3001-3005 · 3101-3126 · 3201-3247 · 3301-3315 · 3401-3420 · 3501-3508 · 3501-3522 · 3601-3608 · 3701-3820 · 3851-3855 · 3901-3932 · 4001-4015 · 4051 · 4101-4120 · 4101-4149 · 4201-4211 · 4251-4254 · 4301-4349 · 4301-4537 · 4501-4504 · 4551 · 4601-4620 · 4651 · 4651-4679 · 4701-4735 · 4751 · 4801-4824 · 4901-4906 · 5001-5006 · 5001-5103 · 5101-5102 · 5201-5203 · 5301-5310 · 5401-5405 · 5501-5555 · 5601-5605 · 5601-5608 · 5701-5706 · 5801-5812 · 5901-5910 · 5951 · 6001-6026 · 6101-6110 · 6201-6240 · 6301-6322 · 6401 · 6501-6512 · 6601-6603 · 6701-6741 · 6801-6817 · 6901-6911 · 7001-7010 · 7101-7125 · 7201-7209 · 7301-7302 · 7401-7404 · 7501 · 7601-7603 · 7701-7744 · 7801-7805 · 7851-7852 · 8001 · 8101-8130 · 8201-8232 · 8301 · 8401-8409 · 8501-8515 · 8601-8612 · 8701-8740 · 8801-8827 · 9001 · 9501-9505 · 9601-9602