Motional Feedback

Motional Feedback (MFB) is een actief highfidelity luidsprekersysteem, dat werd ontwikkeld door Philips in het midden van de jaren zeventig.
Een luidsprekersysteem, waarin de lagetonenluidspreker een tegenkoppelsignaal afgeeft aan de ingebouwde versterker, door middel van een op de conus gemonteerde keramische opnemer. Dit is mogelijk omdat onder 500 Hz de conus isofazisch, als één stijf geheel trilt. Het uitgangssignaal wordt via de ingebouwde versterker elektronisch gecorrigeerd, waardoor het afgestraalde geluid een nauwkeurige kopie is van het aangeboden audiosignaal.
Hiermee wordt niet alleen de vervorming, zoals resonantie en de vervorming van de conusophanging, in de luidspreker gecorrigeerd, maar ook het akoestische gedrag van de luidsprekerbehuizing én dat van de luisterruimte, waar het luidsprekersysteem is geplaatst, wordt via de conus opnemer aan het tegenkoppelsignaal toegevoegd en aldus gecorrigeerd. Andere soorten van vervorming van het geluid zijn: Kleuring van plotselinge inzetten, pulsachtige geluiden, door resonantie van het systeem en daarnaast speelt de niet-lineaire samendrukbaarheid van de lucht in een kleine luidsprekerbehuizing een rol.

Een luidsprekersysteem dat als voorloper van de Motional Feedbacksystemen kan worden beschouwd, is het eerder door Philips ontwikkelde gedempt luidsprekersysteem. Hierin wordt de demping van de luidspreker niet met behulp van elektronica gerealiseerd, maar met akoestisch/mechanische middelen.

Ofschoon er eerder met Motional Feedbacktechnologie werd geëxperimenteerd, onder andere door Panasonic in de jaren zestig, was Philips het eerste bedrijf dat succesvol een werkend prototype bouwde en creëerde vervolgens een commerciële productielijn van deze luidsprekersystemen.

WerkingsprincipeBewerken

Hier volgt een korte toelichting van het werkingsprincipe van het motionalfeedbacksysteem, dat op versnellingstegenkoppeling en snelheidstegenkoppeling berust. Eerst wordt aan de hand van de bewegingsvergelijking deze typen tegenkoppelingen toegelicht, vervolgens wordt via een blokschema de werking van de toegepaste elektronische schakeling uitgelegd.

Luidspreker bewegingsvergelijkingBewerken

De luidspreker, waaronder de conus met spreekspoel en de conusophanging, is bij lage tonen op te vatten als een veer-massasysteem dat kan oscilleren, of resoneren, bij een bepaalde frequentie.
Voor dit veer-massasysteem geldt de bewegingsvergelijking:

 
  – momentane kracht op de conus en spreekspoel
  – momentane uitwijking uit de evenwichtstand
  – massa van conus en spreekspoel
  – de wrijvingsweerstand
  – veerconstante (of compliantie)

van een dergelijk systeem is de resonantiefrequentie:

 

en de kwaliteitsfactor (mate van opslingering door resonantie):

 
  – resonantiefrequentie
  – kwaliteitsfactor

VersnellingstegenkoppelingBewerken

Wordt versnellingstegenkoppeling toegepast, dan wordt de hiermee evenredige kracht verminderd met een term die evenredig is met  
Noemen we de evenredigheidsfactor   dan wordt de bewegingsvergelijking:

 

of

 

De massa is dus schijnbaar toegenomen. Hierdoor wordt de resonantiefrekwentie lager en de kwaliteitsfactor (opslingering) hoger.

 

SnelheidstegenkoppelingBewerken

Wordt naast versnellingstegenkoppeling ook snelheidstegenkoppeling toegepast, wordt de hiermee evenredige kracht verminderd met een term evenredig met  
Noemen we de evenredigheidsfactor   dan wordt de bewegingsvergelijking:

 

of

 

De dempingsweerstand is dus schijnbaar toegenomen. Hierdoor wordt resonantiefrequentie niet veranderd, maar de opslingering door resonantie (kwaliteitsfactor) is verlaagd.

 

Blokschema elektronicaBewerken

In het blokdiagram zijn de volgende componenten afgebeeld:

A – versterker van het audiosignaal
L – luidspreker (woofer)
P – versnellingsopnemer (op conus)
A' – versterker van signaal versnellingsopnemer
Int – integrator met regelaar q
F1 – laagdoorlaatfilter met regelaar p

Bij lage tonen is de opgewekte geluidsdruk evenredig met de versnelling van de conus. Het signaal van de versnellingsopnemer P is een elektrische afbeelding van de versnelling van de luidspreker conus. Door dit signaal terug te koppelen, via F1, wordt de versnelling van de conus onafhankelijk van de frequentie en is de amplitudekarakteristiek in het lagetonengebied vlak. De (verlaagde) resonantie piek blijft echter zichtbaar en hoorbaar.
De integrator Int is nodig om uit het versnellingssignaal de snelheidscomponent van de luidsprekerconusbeweging te bepalen.

De algemene formule voor berekening van de snelheid uit de versnelling is:  
waarin
  – momentane snelheid van de conus
  – conussnelheid op t=0
  – momentane versnelling van de conus

Door het snelheidssignaal terug te koppelen, wordt langs elektronische weg wrijving geïntroduceerd die de kwaliteitsfactor (opslingering) van het veer-massasysteem van de conus dempt.
F1 het laag doorlaat filter is nodig, om de bewegingstegenkoppeling alleen voor het lagetonengebied actief te laten zijn. Bij hogere frequenties wordt het motionalfeedbacksysteem instabiel, door dat de conus bij frequenties > 500 Hz niet meer als één stijf geheel trilt, maar opbreekt. De kantelfrequentie ligt bij 600 Hz.

Gedetailleerde uitleg met berekeningen en formules staan in de Philipspublicaties. Zie Externe links
Externe link 6 is de Nederlandse uitgave en link 7 is de Engelse publicatie.

Afbeeldingen van type MFB luidsprekerboxenBewerken

Huidige motional feedback systemenBewerken

Het principe van Motional Feedback is, na het stoppen van de Philips productie van dit type luidsprekers begin jaren '80 vorige eeuw, een lange tijd niet meer toegepast. Recentelijk zijn drie Nederlandse bedrijven begonnen dit principe weer toe te passen. Het bedrijf Piratelogic maakt versnelleropnemers t.b.v. kleine MFB luidsprekers, waar versnelleropnemers zijn geïntegreerd. Een bedrijf dat deze luidsprekers inclusief versterkers in luidsprekerkasten plaatst is Servolabs. Een voorbeeld van een luidspreker van dit bedrijf is de Little/One, een zeer compacte studio monitor, raadpleeg voor meer info deze hifi.nl review. Markt leidend in deze technologie is momenteel het bedrijf Grimm Audio, die een volledig digitale LS1be professionele studio monitor met MFB sub in hun assortiment heeft zitten. Het bedrijf BayernTechnik Mechatronics houdt zich ook bezig met de Motional Feedback technologie en hebben reeds een volledig analoge S1-MFB Motional Feedback luidspreker ontwikkeld met magnetostaten. Het Amerikaanse bedrijf Velodyne schijnt ook een vorm van Motional Feedback technologie in subwoofers toe te passen. Heden ten dage zijn er weer diverse bedrijven die Motional Feedback luidsprekers aanbieden in verschillende takken van de markt.

Externe linksBewerken

  1. MFBfreaks.com – Officiële Philips Motional Feedback (MFB) verzamelaars' website met verhalen van Piet Gouw
  2. MFBfreaks.nl - Nederlands eerste Philips Motional Feedback (MFB) verzamelaars website
  3. MFB Patente, Funktion
  4. Panasonic MF-800 Motional Feedback power amplifier and speakers from the 1960s using Luxman technology
  5. Panasonic Motional Feedback Article from the Miami News, October 19, 1964.
  6. PHILIPS TECHNISCH TIJDSCHRIFT JAARGANG 29/152 – Bewegingstegenkoppeling bij luidsprekers.
  7. PHILIPS TECHNICAL REVIEW VOLUME 29/148 – Motional feedback with loudspeakers.
  8. Piratelogic - Motional Feedback Audio, fabrikant van versnellingsopnemers tbv motional feedback, mfb lage tonen luidsprekers en elektronica
  9. ServoLabs - fabrikant van kant en klare mfb systemen op basis van Piratelogic hardware.
  10. Grimm Audio - fabrikant van onder meer een High-Tech Digital Motional Feedback Subwoofer systeem
  11. BayernTechnik Mechatronics - Motional Feedback Audio, fabrikant van analoge Motional Feedback luidsprekers en voorversterkers