Modulatie (muziek)

muziek

In tonale muziek is modulatie de verandering van toonsoort. De modulatie kan plotseling of geleidelijk geschieden, maar verloopt doorgaans door middel van een cadens. Bij de plotselinge modulatie is er sprake van het plotseling optreden van akkoorden uit een andere toonsoort, in de vorm van een cadens. Bij de geleidelijke modulatie wordt via een of meer gemeenschappelijke akkoorden de overgang naar de andere toonsoort eerst gemaskeerd en pas bij de dominant hoorbaar. Het gemeenschappelijke akkoord is het spilakkoord. Modulatie is niet hetzelfde als transponeren.

In de tweede helft van de 19e eeuw ontstond muziek die voortdurend moduleerde en zelden lang in een toonsoort verbleef. De latere opera's van Wagner en ook vooral het werk van Skrjabin en Reger zijn goede voorbeelden van deze zwevende tonaliteit: muziek met weinig tonica's en vooral veel (gealtereerde) subdominanten en dominanten.

Met behulp van een kwintencirkel kan eenvoudig worden nagegaan met welk wijzigingsteken naar welke toonladder wordt gegaan.

Om te kunnen spreken van modulatie moet er ook bevestiging plaatsvinden. Dit wil zeggen dat als van bijvoorbeeld van C-majeur naar G-majeur (één kruis) wordt gemoduleerd, een g gebruikt moet worden om te kunnen spreken over modulatie (bevestiging).

Men moet modulatie niet verwarren met harmonisch en melodisch mineur. Hierbij worden kruisen, dubbelkruisen of herstellingstekens gebruikt zonder dat er sprake is van modulatie.