Milieudefensie

Vereniging Milieudefensie is een Nederlandse milieuorganisatie.

Vereniging Milieudefensie
Geschiedenis
Opgericht 6 januari 1971
Structuur
Voorzitter Marty Smits
Werkgebied Nederland
Plaats Amsterdam
Type Milieuorganisatie
Doel Een schone en rechtvaardige wereld
Motto Voor veranderaars
Aantal leden 95.000
Aantal werknemers 71 fte
Media
Website http://www.milieudefensie.nl/

GeschiedenisBewerken

Milieudefensie werd op 6 januari 1971 opgericht als de Raad voor de Milieudefensie en nam in 1972 haar huidige naam aan. De organisatie begon als een raad van verontruste wetenschappers als reactie op het rapport van de Club van Rome. Toen na 1 jaar bleek dat deze wetenschappers het minder met elkaar eens waren dan vooraf werd gedacht, werd de raad omgezet naar een vereniging en werd de focus al snel verlegd van het verenigen van wetenschappers naar het mobiliseren van het publiek op grassrootsniveau.

Vanaf 1977 werd de organisatie radicaler en richtte zich op het omvormen van de kapitalistische samenleving. In de jaren 80, toen de overheid de ideeën van de milieubeweging steeds meer inkapselde in haar beleid, veranderde deze opstelling naar een meer pragmatische, waarbij economische groei geaccepteerd werd en binnen het bestaande kapitalistische systeem werd gezocht naar oplossingen voor milieuproblemen. In de jaren 80, toen het kernenergievraagstuk (acties tegen de Kernenergiecentrale Dodewaard) een grote rol speelde, professionaliseerde de organisatie zich, maar kreeg ook te kampen met geldtekorten, waarop werd besloten tot de aanvraag van subsidies. Sinds begin jaren 90 bedragen deze overheidssubsidies ongeveer 40% van de begroting. Daarnaast wordt de organisatie sinds 1996 ook met een jaarlijkse donatie van de Postcodeloterij gesteund. Beide geldstromen worden door CDA en VVD-politici zo nu en dan (tevergeefs) aan de kaak gesteld vanuit de gedachte dat een organisatie die de overheid bestrijdt met rechtszaken niet door dezelfde overheid zou moeten worden gesubsidieerd.

In de jaren 90 ging de organisatie meer projectgericht werken, een aanpak die tot op heden is doorgezet. In die tijd vormde de strijd tegen de aanleg van de 'vijfde baan' onder leiding van Wijnand Duyvendak een belangrijke campagne van de organisatie. Hierbij werden twee stukken land gekocht, waarop een 'Bulderbos' werd geplant en waarbij grond door werd verkocht aan sympathisanten. Deze vorm zorgde voor jaren vertraging, maar uiteindelijk bleek het in de onteigeningsprocedure in 2001 niet stand te houden en werd de baan toch aangelegd. Dit middel werd later opnieuw toegepast tegen het Multimodaal Transportcentrum bij Nijmegen en de aanleg van een weg bij Aarle-Rixtel.

Eind jaren 90 waren er samensprekingen met Stichting Natuur en Milieu over een fusie, die echter in 2000 stukliep op de verschillende vormen van salarisverdeling bij beide organisaties. In 2001 en 2002 woedde er een strijd tussen het ledenbestuur en een aantal ontevreden leden, die zich hadden verenigd in een 'koersgroep' en voorzitter Bas Vos wegstuurden en de vereniging in een kwaad daglicht stelden. Tijdens een ledenvergadering in 2002 stemden de leden tegen deze koersgroep en uiteindelijk werden een aantal van hen geroyeerd als lid.

OrganisatieBewerken

Milieudefensie is een vereniging en werd eind 2019 gesteund door ruim 95.000 mensen[1] Sinds 2020 is de voorzitter Marty Smits. Donald Pols is sinds december 2015 directeur. In 2018 was 9,6 miljoen euro beschikbaar voor de doelstelling van Milieudefensie. Hiervan was 59% afkomstig uit eigen fondsenwerving, 14% van de Nationale Postcodeloterij en 27% van subsidies van de overheid en anderen.[1] De vereniging is lid van Friends of the Earth International.[2]

Milieudefensie telt een groot aantal lokale afdelingen, verdeeld over het hele land. In 1988 waren er ongeveer 50 van dit soort groepen. In 2019 waren het er 35. Deze lokale afdelingen vertegenwoordigen het beleid van Milieudefensie landelijk en voeren daarnaast zelf acties op lokaal en regionaal niveau, waarbij de landelijke organisatie soms ondersteunend werkt. Een lokale afdeling mag de rechtspersoon van de landelijke organisatie gebruiken om rechtszaken te voeren.

De organisatie wordt grotendeels door de overheid gefinancierd. Omdat de rijksoverheid de structurele subsidie omstreeks 2010 stopte, gaat het hier alleen om subsidies voor speciale projecten. In 2019 bedroegen de inkomsten van Milieudefensie 18,6 miljoen euro, waarvan 11,4 miljoen aan overheidssubsidie en 1,4 miljoen euro via de Postcodeloterij.

CampagnesBewerken

Lange tijd was de organisatie georganiseerd rond vijf onderwerpen: energie, economie, bossen, mobiliteit en voedsel. Er werden enkele klinkende resultaten geboekt. Er kwamen bijvoorbeeld meer biologische producten in de supermarkt dankzij de zogenaamde EKO-tellingen, jaarlijkse tellingen van het aantal biologische producten in de schappen. Er kwam verantwoord FSC-hout in bouwmarkten en tuincentra na enkele acties. De zogenaamde luchtwachters, metingen en rechtszaken leidden tot lokale maatregelen om de luchtvervuiling in steden tegen te gaan. En schaliegasboringen stopten. Met het project voor een klimaatwet wilde Milieudefensie de regering wettelijk binden aan een jaarlijkse vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. Andere campagnes richten zich op de omschakeling van bio-industrie naar biologische landbouw, stoppen van ontbossing en handel in illegaal gekapt hout, behoud van open landschappen zoals het IJmeer en de verbetering van de luchtkwaliteit.

Sinds 2019 voert Milieudefensie én campagne: klimaatrechtvaardigheid, oftewel klimaatbeleid waar burgers beter van worden. Operatie Klimaat en de klimaatzaak tegen Shell passen hier in.

ActiesBewerken

 
Het doorknippen van de bankpas van Donald Pols van Milieudefensie voor de actie "Niet met mijn geld", hoofdkantoor ABN AMRO, 2007.

Een van de acties waarmee Milieudefensie bekend werd was die tegen de vijfde baan van de Luchthaven Schiphol. Deze actie liep van 1994 tot 2002 en werd geleid door toenmalig directeur Wijnand Duijvendak. Hierbij werd het "Bulderbos" geplant op een aantal stukken land, die tot het tracé van de nieuwe baan zouden behoren. Later bleek overigens dat ze maar gedeeltelijk lagen op het tracé. De gelden voor de grondaankoop werden bijeengebracht door duizenden kopers die zo allemaal juridisch eigenaar werden. Bij eventuele onteigening zouden deze dus ook allemaal onteigend moeten worden. De aankoop van grond als juridisch strijdmiddel om bepaalde ruimtelijke ontwikkelingen tegen te houden, was eerder toegepast in het Verenigd Koninkrijk in de jaren 1980 en overgenomen door Milieudefensie.

In 2006 begon Milieudefensie met de actie "Niet met mijn geld", om het publiek bewust te maken van het grote effect dat hun spaargeld kan hebben op klimaatverandering, door het investeringsbeleid van hun bank.

Eind 2007 verzamelde Milieudefensie 107.000 handtekeningen voor het burgerinitiatief 'Stop Fout Vlees', waarna de Tweede Kamer voor het eerst in de geschiedenis een initiatiefvoorstel behandelde dat door burgers op de agenda was geplaatst.

In 2015 namen Meer Democratie, Milieudefensie, Foodwatch en Transnational Institute het initiatief om referenda over de vrijhandelsverdragen met de Verenigde Staten (TTIP) en Canada (CETA) af te dwingen. Daarvoor bundelden zij zich in het TTIP CETA Referendum Platform, waartoe ook negen andere organisaties zich aansloten. Op 28 maart 2017 werden 200.000 handtekeningen overhandigd aan een delegatie van de Tweede Kamer.[3][4]

In april 2019 heeft Milieudefensie, mede namens ruim 17.000 burgers en zes andere organisaties, Shell gedagvaard om het bedrijf te dwingen zich te houden aan de klimaatdoelen van Parijs.[5] De rechtbank Den Haag heeft in mei 2021 uitspraak gedaan in deze zaak en hierbij Milieudefensie in het gelijk gesteld.[6][7][8][9] Het is wereldwijd voor het eerst dat een oliebedrijf aansprakelijk is gesteld voor klimaatverandering.[8] De uitspraak kreeg ook in de internationale media veel aandacht, en werd beschreven als "historisch" en "baanbrekend".[10][11]

KritiekBewerken

Milieudefensie oogst door haar standpunten soms kritiek. Zo betoogt Maarten Huygen in een column in NRC Handelsblad[12] dat het willen tegenhouden van de verbreding van de A4 bij Leiderdorp niet gunstig is voor de omwonenden. Ook op het jarenlang procederen tegen de aanleg van de Tweede Maasvlakte kwam kritiek.

LiteratuurBewerken

  • Heijden, H. A. van der (2000), Tussen aanpassing en verzet; Milieubeweging en milieudiscours. Amsterdam: Ambo.
  • Pleune, R. (1997), Strategies of Dutch Environmental Organizations, Ozone Depletion, Acidification and Climate Change. Utrecht: International Books.

Externe linkBewerken