Hoofdmenu openen
Markdal
Mark vanaf Duivelsbruglaan

Het 'Markdal' ligt tussen de Belgische grens en het zuiden van Breda waar de rivier de Mark stroomt van de grensplaatsen Galder-Strijbeek en Meersel-Dreef (B) tot de Duivelsbrug in de Bredase oude dorpskern Ginneken. Het is een open weidegebied waar ruilverkaveling nauwelijks of niet heeft plaatsgevonden, vandaar de soms kleinschalige, met struweel omgeven percelen. In Vlaanderen heet het de 'Vallei van de Mark', vanaf de bron van de Mark in Koekhoven in een weiland nabij de Turnhoutse heide aan de Marckstraat.

Het verval van bron tot Breda over ca. 40 km is 40 meter, wat een dynamisch stroompatroon geeft. Over globaal de zelfde afstand na Breda tot de monding in het Volkerak is het bijna stilstaand water met nog maar 1 meter verval tot aan Dinteloord. De totale lengte is ca 93 km.

In de jaren 60 van de twintigste eeuw is de meanderende Mark gekanaliseerd en met 6 km ingekort om het water sneller af te voeren en het overstromingsgevaar te verminderen. Ook kwam de kanalisering de landbouw ten goede. Met het kanaliseren van de Mark is echter ook veel van de kenmerkende flora uit het Markdal verdwenen; bovendien gaf de snelle afstroom overstromingen in Breda-zuid.

HerstelBewerken

In het kader van natuurontwikkelingen is rond de eeuwwisseling besloten de natuurlijke loop van de Mark te herstellen. Daartoe is rond 1990 begonnen met het herstel van meanders tussen Strijbeek en Galder en zijn rond 2004 in het noordelijke stuk bij Bieberg eveneens weer meanders in de rivierloop aangebracht, die natuurlijk beheerd worden. De voedselrijke toplaag van de bodem werd afgegraven, zodat de weilanden weer schraalgrasland werden, met een voedselarme bodem en hoge grondwaterstand. Door de inzet van Vereniging Markdal en het waterschap is in 2015 de meander Klokkenberg als eerste weer meestromend geworden.

Op de afgegraven gronden zijn karakteristieke planten als dwergbies en blaartrekkende boterbloem verschenen. Ook verbeterde de visstand, al blokkeren stuwen nog de trek naar de zuidelijke paaigronden in Vlaanderen. De Rivierdonderpad is sinds 2014 weer waargenomen en verspreidt zich in de zijbeken.

Oeverzwaluwen nestelen jaarlijks in steile wanden en ijsvogels laten zich na zachte winters geregeld zien. Voor het eerst sinds meer dan een eeuw broedt er jaarlijks een koppeltje ooievaars en vliegen er jongen uit. Ze nestelen boven de SBB-boerderij naast de vistrap bij de Biebergstuw. Canadese Gans, Wintertaling, Grote Zilverreiger, Roodborsttapuit, Wulp en Nijlgans komen veel voor.

Het grote middenstuk van vijf kilometer kon nog niet hersteld worden. Voor die reconstructie heeft de provincie in 2013 een overeenkomst afgesloten met de Vereniging Markdal en budget en beleidsruimte overgedragen. Deze Vereniging van burgers werkt op basis van vrijwilligheid en 'van binnenuit' om samen met de eigenaren en bewoners in het Markdal tot een beter gebalanceerde plek voor landbouw en natuur te komen. Samen met de gemeenten Alphen-Chaam, Breda en het waterschap Brabantse Delta wordt gewerkt aan de doelstelling van een vrijstromende Mark, vispasseerbaar, met herstel van meanders, 100 ha natuur en de Europese Kader Richtlijn Water (KRW) volgen. Met daarbij een goede boterham voor duurzame landbouw. Tegelijkertijd zijn er plannen voor de verbreding van de A58 die het Markdal ingrijpend doorsnijdt en waarvoor nog een goede inpassing gevonden moet worden.

Omdat de Vereniging Markdal al onorthodox werkt in de geest van de Omgevingswet werd door minister Schultz van Haegen van Infrastructuur en Milieu in april 2017 de Eenvoudig Beter Trofee aan deze Vereniging uitgereikt. De Vereniging Markdal gaf aan veel medewerking van overheden te ondervinden, maar toch ook vaak tegen bestaande knellende regelgeving aan te lopen.

Samen met het waterschap Brabantse Delta is via hydrologisch onderzoek een nieuwe meanderende variant als voorkeursalternatief (VKA) voor de Mark ontwikkeld, die tevens voldoet aan de ecologische eisen van de Europese Kader Richtlijn Water. Deze ontwikkelingen stellen tevens eisen aan de te verbreden A58 die sinds de tachtiger jaren op drastische wijze het Markdal doorsnijdt. De toenemende biodiversiteit en stille recreatie vragen om meer capaciteit voor kruisende passages door de A58. Een 'Platform van A58 naar Beter' van dorpsraden Ulvenhout, Galder, Vereniging Markdal en andere dringt in het overleg met Rijskwaterstaat intensief aan op ruimte voor recreatieve en ecologische dwarspassages. Een verdiepte ligging van de A58 onder de Mark zou de oplossing zijn. Ook de 'Anneville eik' in de middenberm van de A58 - bekend als 'troeteleik' - krijgt veel aandacht in discussies over zijn behoud. Deze boom werd in oktober 2018 landelijk verkozen tot Nederlandse boom van het jaar en is nu Europees genomineerd.

Medio 2017 is via de Vereniging Markdal het ontwerp bestemmingsplan met de nieuwe meanderende loop van de Mark bij de gemeenten Alphen-Chaam en Breda gepresenteerd. Deze hebben in maart 2019 het ontwerpbestemmingsplan in procedure gebracht om via bestemmingsveranderingen de gronden nodig voor hermeandering te kunnen verwerven. Daarvoor besloot het provinciebestuur van Brabant in september tot twee belangrijke bouwstenen: specifieke Nadere Regels voor een tiental locaties om ruimtelijke aanpassingen mogelijk te maken en aanpassingen van het Natuur Netwerk Brabant. Het is een primeur dat de provincie die nadere regels in een gebiedsproces toepast, omdat zo meerwaarde voor een vitaal Markdal met meer dan 100 ha natuur bereikt kan worden. Na afronding van de bestemmingsplan procedures zal daarna de eerste schop de grond in kunnen gaan. Ondertussen is de bever in het Markdal verschenen en zijn er sporen van een of twee dassen gevonden.

Van zijn bron tot aan de monding van de Mark liggen stenen met gedichten die op de Mark en zijn omgeving betrekking hebben met 22 zogenaamde "poosplaatsen" of 'stamelstenen', een naam waarin poëzie, mijmeren en verpozen doorklinken. Dertig Vlaamse en Brabantse dichters schreven die poëzie op de stenen in een 'Ode aan de Mark' van Pien Storm van Leeuwen.

GalerijBewerken

Externe linksBewerken