Manhattanproject (operatie)

onderzoek en ontwikkeling van de eerste atoombommen
De atoombom Fat man
De atoombom Little boy

Het Manhattanproject was de naam van de zeer geheime operatie (van 1942 tot 1946), geleid door de Verenigde Staten, met de hulp van Canada en het Verenigd Koninkrijk. Met dit project konden de Verenigde Staten tijdens de Tweede Wereldoorlog de atoombom ontwikkelen.

Oorspronkelijk werd het Manhattanproject in Chicago uitgevoerd. Op 2 december 1942 was er de eerste gecontroleerde nucleaire kettingreactie, in de eerste kernreactor, de Chicago Pile-1.

Omdat er te veel uitlekte werd het Manhattanproject vanaf 1943 elders uitgevoerd. Hoewel het onderzoek en de productie van nucleair materiaal op meer dan dertig locaties plaatsvond, werd het Manhattanproject vooral uitgevoerd op drie geheime locaties: Hanford (Washington), Los Alamos (New Mexico) en Oak Ridge (Tennessee). De locatie in Hanford besloeg bijna 2600 km², die in Oak Ridge 243 km². Het bestaan van deze locaties was staatsgeheim tot na de Tweede Wereldoorlog. Op het hoogtepunt in 1945 werkten er 130.000 mensen aan het Manhattanproject, en de totale kosten bedroegen twee miljard dollar (in dollars van 1945 - anno 2012 zou dat ruim het twaalfvoudige zijn).

Veel bekende wetenschappers, vooral natuurkundigen en wiskundigen, werkten mee in het team dat de bom ontwierp, zoals Enrico Fermi, Richard Feynman, Murray Gell-Mann, David Bohm, John von Neumann, Robert Oppenheimer (wetenschappelijk projectleider) en Edward Teller. Een indicatie van de hoeveelheid talent die voor dit project bijeen werd gebracht is het feit dat twintig van de medewerkers aan het project ooit - later of al eerder - een Nobelprijs kregen.

Het ging er vooral om voldoende splijtbaar materiaal van voldoende zuiverheid te verkrijgen.

In 1939 verscheepte Edgar Sengier 1000 ton hoogwaardig uraniumerts van Belgisch Kongo naar New York en sloeg het op in een depot op Staten Island. In september 1942 zocht kolonel Kenneth Nichols Sengier op in zijn kantoor te New York. Nichols moets in opdracht van Generaal Leslie Groves uranium verwerven. Nichols vroeg Sengier of Union Minière uraniumerts kon leveren. Sengier antwoordde: "U kan het nu hebben. Het is in New York, 1000 ton ervan. Ik verwachtte uw bezoek" Zonder het erts van Union Minière zou de VS in 1945 niet genoeg splijtbaar materiaal gehad hebben. Nichols schreef in zijn memoires: Zonder Sengiers vooruitziendheid om erts op te slaan in de Verenigde Staten en bovengronds in Afrika zouden we eenvoudigweg de hoeveelheden uranium niet gehad hebben om de bouw van grote verrijkingsfabrieken en plutonium kweekreactoren te verrechtvaardigen. Segnier was de eerste niet-Amerikaan die de Medal for Merit ontving.

Personen die een belangrijke rol hebben gespeeld bij de totstandkoming of de uitvoering van het Manhattanproject waren onder meer: